Pod rządami miłości

Jak lokalny kościół powinien odzwierciedlać
Bożą miłość i Boży autorytet

Jonathan Leeman

Fundacja Ewangeliczna

Toruń 2020

Tytuł oryginału:

The Rule of Love: How the Local Church Should Reflect God’s Love and Authority

Tłumaczenie:

Krzysztof Kujawiński

Korekta:

Maria Dordevic

Skład komputerowy i projekt okładki:

Aneta Krzywicka

Redakcja:

Tadeusz Tołwiński

Copyright © 2018 by Jonathan Leeman

First printing 2018

Published by Crossway

a publishing ministry of Good News Publishers

Wheaton, Illinois 60187, U.S.A. published by arrangement with Crossway.

All rights reserved.

© Fundacja Ewangeliczna

Toruń 2020

ISBN 978-83-60974-55-1

Wydawca:

Fundacja Ewangeliczna

ul. Myśliwska 2, 87-118 Toruń

www.fewa.pl

„Miłość jest jednym z najpopularniejszych tematów i najczęściej przywoływanych ideałów na świecie. Jest także jedną z najbardziej niewłaściwie rozumianych rzeczy. Książka Pod rządami miłości to odważna i orzeźwiająca krytyka obrazu rozwodnionej, egoistycznej i przyzwalającej na wszystko (tj. nieświętej) miłości, który panuje we współczesnej kulturze – a także w wielu kościołach. Ta książka przywraca również obraz miłości skupionej na Bogu, w której miłość Boga do świata jest nierozerwalnie złączona z Bożą świętą miłością Jego własnej chwały. Tylko ten drugi rodzaj sprawia, że ewangelia i dyscyplina kościelna nabierają sensu. Każda książka, która wyjaśnia, w jaki sposób Boży autorytet i sąd nie stanowią zaprzeczenia Bożej miłości, ale raczej jej manifestację, będzie radykalna – w dwoistym sensie oznaczającym zarówno powrót do korzeni jak i profetyczną krytykę – a ta książka zasługuje na to, aby ją potraktować poważnie i radykalnie zastosować”.

Kevin J. Vanhoozer, wykładowca teologii systematycznej na Trinity Evangelical Divinity School

„W czasach, w których autorytet jest często podważany w imię miłości, Leeman w pomocny sposób przypomina nam, że miłość i autorytet nie są przeciwieństwami. Zamiast tego odświeża nas poprzez przedstawienie biblijnej rzeczywistości, w której miłość nie definiuje się sama przez się, ale jest definiowana przez Boga. Oznacza to, że nie możemy kochać swoich rodzin, kościołów, sąsiadów czy przyjaciół, wykluczywszy z naszego życia Boga. Naprawdę kochamy, gdy kochamy dla dobra Chrystusa po tym, jak zostajemy włączeni w orbitę miłości Bożej do Niego samego”.

Abigail Dodds, autorka (A)Typical Woman: Free, Whole, and Called in Christ [(A)Typowa kobieta: wolna, zdrowa i powołana w Chrystusie]; publikuje na blogu: desiringGod.org

„Niewielu znam ludzi, którzy myśleliby o Kościele tak mocno, tak długo i tak dobrze jak Jonathan Leeman. W tej książce autor pomaga zrekonstruować naszą koncepcję kościoła lokalnego nie poprzez przebudowę ścian, ale poprzez naprawę dwóch filarów, na których budynek stoi – miłości i autorytetu. Nasza kultura sprawia wrażenie, jakby przyciągała ją ta pierwsza, a odpychał ten drugi – a to dlatego, że nie rozumie ani jednego ani drugiego. W świecie, w którym wszystko dzieje się szybko, Leeman stawia nam wyzwanie, abyśmy cofnęli się o krok i starannie przemyśleli, czym są miłość oraz autorytet i jak zostały one stworzone we wzajemnej relacji ze sobą. Z teologiczną precyzją i pastorską wrażliwością czyni on znacznie więcej niż tylko zwraca uwagę na nasze problemy i lęki – ukazuje nam także szeroką wizję ewangelii działającą w świecie poprzez kościół, który właściwie rozumie miłość, autorytet i ich wzajemną nierozerwalność. To doskonała pozycja dla pastorów, członków kościoła, a  nawet ludzi, którzy z daleka starają się zrozumieć, w co właściwie wierzą chrześcijanie. Jestem wdzięczny za to, że Jonathan potrafił skondensować swoje wieloletnie badania nad kościołem i pracą pastorską w tej przekonującej książce i jestem podekscytowany na myśl, że trafi ona do wielu rąk”.

John Onwuchekwa, pastor kościoła Cornerstone Church, Atlanta, Georgia (USA); autor książki Modlitwa. Jak wspólna modlitwa kształtuje kościół

„Świat nie rozumie, czym jest Boża miłość. Co zadziwiające, prawda ta bardzo często dotyczy także wielu chrześcijan. Jonathan Leeman wykonuje wyśmienitą pracę, dając nam wierne Biblii i bogate teologicznie studium tego ważnego nauczania. Ta książka pomogła mi lepiej zrozumieć tę doktrynę i cieszę się, że mogę polecać tę pozycję innym. Będziesz nią pobłogosławiony”.

Daniel L. Akin, Rektor Southern Baptist Theological Seminary

„W książce Pod rządami miłości Jonathan Leeman zręcznie przedstawia, w jaki sposób skupione na Bogu podejście do miłości jest dużo bardziej satysfakcjonujące i trwałe niż zmienne, anemiczne i egocentryczne podejście, które jest wszechobecne w naszej kulturze. Ukazując nam, że miłość, której centrum stanowi Bóg, wiąże się z takimi rzeczami jak świętość, dyscyplina, a także autorytet, ta treściwa książka rozprasza mgłę, którą tworzy nasza kultura i stawia Kościół przed wyzwaniem, które jest bardzo na czasie: Czy będziesz manifestować taką miłość do świata?”

Brett McCracken, starszy redaktor, The Gospel Coalition; autor książki Uncomfortable: The Awkward and Essential Challenge of Christian Community [Niekomfortowo: niezręczne i kluczowe wyzwanie stojące przed wspólnotą chrześcijańską]

„Choć można by użyć wielu słów, aby opisać zalety nowej książki Jonathana Leemana, to frazą, która najbardziej się narzuca, będzie na czasie. Z jednej strony w czytelny i przekonujący sposób artykułuje, jak nasza kultura podważyła charakter Bożej miłości, szczególnie w jej relacji z koncepcją autorytetu i sądu. Z drugiej strony w sposób przekonywujący i z pasją opisuje, jak Kościół Jezusa Chrystusa, wyposażony w biblijny obraz Bożej miłości, może pokazywać potrzebującemu światu dobro i piękno Boga na wiele rozmaitych sposobów. Każdy kościół, zarówno jego pastorzy jak i członkowie, powinni przeczytać tę bardzo na czasie książkę”.

Julius J. Kim, Dziekan ds. studenckich i wykładowca teologii praktycznej, Westminster Seminary, stan Kalifornia, USA

„Nie tylko nasze społeczeństwo opacznie rozumie, czym jest prawdziwa miłość i jaki jest jej właściwy stosunek do autorytetu, ale niestety, także Kościół. Po dokonaniu uważnej analizy stanu naszej kultury Jonathan Leeman oferuje biblijne i wierne teologicznie antidotum na zniekształcony obraz miłości i autorytetu, który tak często przyswajamy. Zaczynając od Bożej świętej miłości obecnej w Trójcy i przechodząc do tego, jak miłość i autorytet funkcjonują w Kościele, książka ta będzie lekturą obowiązkową, jeśli Boży lud ma przywrócić piękno i chwałę tego, w jaki sposób nasze kościoły mają być odzwierciedleniem Bożej miłości i Bożego autorytetu w obliczu obserwującego świata. Modlę się z nadzieją, że ta książka stanie się nie tylko uważnie przeczytaną lekturą, ale także zostanie wprowadzona do praktyki codziennego życia dla dobra Kościoła i na chwałę Bogu w Trójcy Jedynego”.

Stephen J. Wellum, wykładowca teologii chrześcijańskiej na Southern Baptist Theological Seminary, autor książki God the Son Incarnate [Bóg Syn wcielony]; Kingdom through Covenant [Królestwo przez przymierze]; oraz Christ from Beginning to End [Chrystus od początku do końca]

Alexowi Duke’owi, Bobby’emu Jamiesonowi oraz Ryanowi Townsedowi,
moim drogim braciom i partnerom w ewangelii

Spis treści

Wstęp do serii 

Wstęp: Gdy miłość jest Bogiem

1. Miłość w kulturze

2. Miłość wśród teologów

3. Miłość Boga do Boga – część 

4. Miłość Boga do Boga – część 2

5. Miłość Boga do grzeszników

6. Miłość i sąd

7. Miłość i autorytet

Wnioski

Przypisy

 Wstęp do serii

Seria książek 9Marks oparta jest na dwóch podstawowych koncepcjach. Po pierwsze, lokalny kościół jest dużo bardziej istotny dla życia chrześcijańskiego niż wielu wierzących dzisiaj sądzi.

Po drugie, lokalne kościoły wzrastają zarówno w zdrowiu jak i witalności, gdy ich życie jest skupione na Słowie Bożym. Bóg mówi. Kościoły powinny słuchać i być posłuszne. To takie proste. Gdy jakiś kościół słucha i jest posłuszny, to zaczyna upodabniać się do Tego, komu jest posłuszny. Staje się odzwierciedleniem Jego miłości i świętości. Ukazuje Jego chwałę. Kościół będzie wyglądał tak jak On na tyle, na ile Go słucha.

Dlatego naszym podstawowym przesłaniem dla kościołów jest to, aby nie szukały rozwiązań w najlepszych praktykach businessowych ani w najnowszych modach; patrzcie na Boga. Zacznijcie jeszcze raz od słuchania Słowa Bożego.

Częścią tego większego projektu 9Marks jest seria książek. Niektóre z nich są skierowane do pastorów. Inne do członków kościołów. Mamy nadzieję, że uda się w nich wszystkich połączyć staranne studia biblijne, refleksję teologiczną, względy kulturowe, aplikację dla kolektywu, a nawet odrobinę napominania skierowanego do jednostek. Najlepsze książki chrześcijańskie są zarówno teologiczne jak i praktyczne.

Modlimy się, aby Bóg użył tej pozycji, a także innych, aby pomóc swojej oblubienicy, Kościołowi, przyodziać się w blask i wspaniałość na dzień Jego przyjścia.

 Wstęp:
gdy miłość jest Bogiem

Musimy pozwolić, by rządziła miłość.

– Lenny Kravitz

Pismo Święte mówi, że Bóg jest miłością. To jedna z najdonioślejszych i najcenniejszych prawd dla chrześcijan.

Bóg jest miłością w taki sposób, w jaki morza są mokre, a słońce jest gorące. Miłość jest esencją Boga i miłość określa, kim jest Bóg. Jego dobroć jest pełna miłości. Jego świętość jest pełna miłości. Jego sądy są pełne miłości. Jego uczucia, gesty, cele i osoby są pełne miłości. Ojciec, Syn i Duch zamieszkujący razem w pełni i na zawsze jako miłość.

Jaka to słodycz! Ten, który wymyślił komety i żołędzie, który podtrzymuje przy życiu nasze dusze i ciała, który wie, jak wygląda każdy dzień naszego życia, zanim on jeszcze nadejdzie – On jest miłością.

Jednak zwolnijmy. Musimy zastanowić się, co właściwie Biblia twierdzi, gdy wyraża tę prawdę. Gdy czytamy, że Bóg jest miłością (1J 4:8), to nie oznacza to, że gdzieś tam we wszechświecie istnieje jakaś rzecz nazywana miłością i Bóg spełnia warunki, które pozwalają Mu tak się określić. Nie ma słownikowej definicji miłości istniejącej jako niezależny od Boga byt poza tym światem, a Bóg się do niej dopasowuje. Raczej, Bóg w sobie samym podaje definicję, prawdę o tym, czym jest miłość. Miłość nie jest abstrakcyjną prawdą, ale osobistą cechą Boga.

Jest niezmiernie ważne, abyś to zrozumiał. To sam charakter Boga podaje nam definicję i określa to, czym jest miłość. Piszący słowniki powinni spojrzeć na Boga, a następnie na tej podstawie nakreślić definicję miłości. Cokolwiek nazwane jest miłością, ale nie ma swojego źródła w Bogu, nie jest tak naprawdę miłością.

Oznacza to, że zrozumienie tego, czym w rzeczywistości jest miłość, wymaga od nas przyjrzenia się uważnie wszystkim innym cechom Boga – Jego świętości, sprawiedliwości, dobroci i tak dalej. Na przykład Boża sprawiedliwość kształtuje Jego miłość, tak jak Jego miłość kształtuje Jego sprawiedliwość. Te dwie cechy są nierozłączne. Gdy stracisz jedną, to stracisz też drugą.

Oznacza to także, że ludzie dzisiaj mogą twierdzić, że kochają miłość, ale jeżeli odrzucają Boga, to tak naprawdę nie kochają miłości.

Obecnie zarówno ty, jak i ja, moglibyśmy wymienić całe mnóstwo romantycznych filmów i piosenek o miłości, które są lub były popularne. Miłość dobrze się sprzedaje. Miłość jest powabna. Co roku w lutym obchodzimy poświęcone jej święto, w trakcie którego nasze dzieci obdarowują się słodyczami w kształcie serduszek. Miłość wisi w powietrzu i przenika kulturę. Ale pamiętaj o tym, co powiedziałem. Najistotniejsza prawda brzmi, że miłość nie jest czymś niezależnym od Boga, ale jest osobistą cechą lub charakterystyką Boga. Dlatego odrzucenie Boga wiąże się z odrzuceniem tej cechy lub charakterystyki przynajmniej częściowo. Możemy sądzić, że kochamy miłość, ale odrzucenie Boga oznacza, że kochamy coś innego.

Można dzisiaj usprawiedliwić bardzo wiele, powołując się na słowo miłość: „Jeśli oni naprawdę się kochają, to oczywiście powinniśmy zaakceptować…”, „Jeśli Bóg jest miłością, to na pewno nie powinniśmy…”. Ale zwróć uwagę na to, co dzieje się z tymi zdaniami. Nie jesteśmy już zainteresowani Bogiem, który jest miłością. Jesteśmy raczej zainteresowani własnymi przekonaniami o miłości, która staje się bogiem. Stwierdzenie „Bóg jest miłością” zostało zamienione na „Miłość jest bogiem”. Zamiast udać się do Stwórcy świata i poprosić: „Powiedz nam, jaki jesteś i jak Ty definiujesz miłość”, zaczynamy od własnego przekonania, czym jest miłość, aby następnie je deifikować.

W rezultacie hodujemy idola ukrytego w bardzo przekonującym przebraniu, kłamstwo, którego nikt nie rozpoznaje, anioła światłości. Miłość – lub nasze jej zrozumienie – staje się nadrzędnym uzasadnieniem, wyznacznikiem granic, celem uwielbienia. Tym właśnie jest i to właśnie czyni idol.

No i w tym momencie propagujemy coś, co nazywamy miłością, czemu nadaliśmy moralny autorytet samego Boga. Problem polega na tym, że to nie jest Bóg. To nic więcej ani mniej jak tylko nasze własne pragnienia – szczególnie pragnienie, aby samemu panować.

Historia „miłosna”

Gdy byłem uczniem szkoły średniej, czytałem o historii miłosnej, która popularyzuje powyższy obraz miłości. Ukształtowane zostały przez nią całe pokolenia uczniów.

Historia ta zaczyna się w pewien słoneczny niedzielny poranek, gdy pięć kobiet spotyka się na zarośniętym trawą placu przed miejskim więzieniem. Dokładna data nie została podana, ale rzecz dzieje się w siedemnastym wieku. Miejsce akcji to Boston – mała purytańska osada w Nowej Anglii.

Fabuła rozpoczyna się od mowy, jaką pięćdziesięcioletnia matrona o twardych rysach wygłasza do pozostałych pięciu kobiet:

– Moje wy panie – przemówiła pięćdziesięcioletnia jejmość o twardych rysach – ja wam powiem, co o tym myślę. Zdałoby się bardzo dla publicznego dobra, żebyśmy to my, kobiety w latach dojrzałych i członkinie kościoła o dobrej reputacji, wzięły w swoje ręce sprawę takiej zbrodniarki jak ta Hester Prynne. Co wy na to, kumy? Jakby ta dziewucha stanęła przed sądem nas pięciu, jak tu stoimy, ciekawe, czy by się wywinęła takim wyrokiem, jaki dali jej czcigodni rajcy? Jako żywo, nie![1]

Ta dziewucha, Hester Prynne, popełniła cudzołóstwo. Dowód tego czynu znajduje się wraz z nią w więzieniu: to niemowlak, dziewczynka, którą kobieta tuli w swoich ramionach. W ten szczególny poranek rajcowie miejscy zdecydowali, że Hester zostanie wypuszczona z celi, przejdzie na rynek, gdzie posadowiono miejski szafot i będzie zmuszona znosić kilka godzin publicznego napiętnowania za swój grzech. Przez cały ten czas, a także do końca swoich dni, będzie musiała nosić naszytą na swojej sukni szkarłatną literę A. To pierwsza litera od słowa adulteress – które w języku angielskim oznacza cudzołożnicę.

Kościół okrył się wstydem, a w stanie głębokiego szoku znalazł się jego pastor, Wielebny Dimmesdale. Jak wyjaśnia druga z kobiet: „Powiadają ludzie – rzekła druga – że wielebny pan Dimmesdale, jej bogobojny pastor, bardzo sobie wziął do serca, że taki skandal wydarzył się w jego kongregacji”.

Nie tylko grzech Hester jest zgorszeniem dla kościoła i miasteczka. Skandal spotęgowany jest przez fakt, że jej nieprawy kochanek, ojciec dziecka, pozostaje nieznany. Niełatwo jest znieść hipokrytę w ziemi, gdzie „niegodziwości się dochodzi i karze na oczach rządzącego ludu”. Odmawiając ujawnienia tożsamości ojca dziecka, Hester sprawia, że rozmiar jej winy jest większy, a stado kum domaga się krwi. Trzecia z matron twierdzi: „Rajcowie to bogobojni panowie, ale nazbyt litościwi, to prawda (…) Najmniejsze, co by się tu zdało, to napiętnować czoło Hester Prynne rozpalonym żelazem”. A czwarta dodaje: „Ta kobieta ściągnęła hańbę na nas wszystkie i powinna umrzeć. Czyż nie ma na to prawa? A właśnie że jest – i w Piśmie Świętym, i w księdze ustaw!”[2].

Przeczytałem powieść Nathaniela Hawthorne’a z roku 1850, Szkarłatną literę, jako lekturę na zajęcia z języka angielskiego w ostatniej klasie szkoły średniej. Być może ty również. Cała klasa była zgorszona – nie czynem tragicznej Hester, ale zachowaniem ludzi z miasteczka. Czy ludzie tacy jak oni naprawdę istnieli? Spoglądaliśmy na nich z pogardą równą tej, jaką oni obdarzyli Hester. Jak mogli być tak niesprawiedliwi, okrutni, ciemni?

Hawthorne nie starał się ukrywać własnych sympatii w tej historii. Jego opis pięciu kum sprawia, że jawią się niczym maszkarony. „Ta ostatnia z nich była najbrzydsza, a także najbardziej bezlitosna z samozwańczych sędziów”[3]. Porównaj ten opis z nakreślonym przez Hawthorne’a portretem kobiety, którą ona atakuje. Młoda Hester

miała wzrost słuszny, figurę doskonale utoczoną i bujną. Ciemne, obfite włosy lśniły tak mocno, że odbijały blask słońca, oblicze zaś uderzało nie tylko pięknością regularnych rysów i olśniewającą karnacją, lecz również siłą wyrazu śmiało zarysowanych brwi i głębokich, czarnych oczu… Nigdy też Hester Prynne nie zdawała się tak bardzo damą… jak wówczas, gdy wychodziła z więzienia. Ci, co ją znali przedtem i spodziewali się zobaczyć ją zszarzałą i przygaszoną przez chmurę nieszczęścia, zdumieli się, a nawet wzdrygnęli widząc, jakim blaskiem jaśnieje jej piękność, która przeistoczyła spowijającą ją aurę nieszczęścia i pohańbienia w promienną światłość[4].

Różnica jest widoczna gołym okiem. Czytelnik może sympatyzować albo z brzydką i bezlitosną staruchą, albo z promieniującą pięknem Hester – dla większości osób nie będzie to trudny wybór. Kto nie współczułby Hester? W naszych czasach opanowanych przez marketing, zatrudnianie pięknej kobiety, żeby „coś sprzedać”, to nic nowego.

Wielebny, którego wspominają kumy, Arthur Dimmesdale, okazuje się być bardziej złożonym charakterem. Wychodzi na jaw, że to on jest tą ukrywającą się szują, która zapłodniła Hester i zostawiła ją samą sobie na pożarcie ludziom z miasteczka. Ale to osoba, która jest ostatecznie bardziej godna politowania niż zła. Zdarza się, że na przestrzeni książki rozmawia z Hester i w pewnym momencie planują wspólną ucieczkę, aby zacząć razem życie. Ale Arthur pozostaje rozdarty pomiędzy swoimi uczuciami do Hester i wiernością społeczeństwu. Miłość pociąga go w jedną stronę, a Biblia i Kościół w drugą. Chyba tylko najbardziej bezduszny czytelnik mógłby nie życzyć mu wyzwolenia z więzów społecznych i połączenia się z ukochaną. Ostatecznie zostaje zniszczony przez konflikt serca z rozumem, duszy ze społeczeństwem.

Jak na ironię, wstyd, którym została okryta Hester, wyzwala ją z kościelnych konwenansów i społecznych barier. Hawthorne, który nigdy nie skąpił symboli, umieszcza jej rozpadającą się chałupę z dala od cywilizacji, w lesie zamieszkiwanym przez Indian i czarownice, niby nieczystych Żydów czy pogan, których Żydzi nazywali psami, a którzy musieli przebywać poza obozem Izraelitów. Ale to właśnie w tamtym miejscu, poza powszechnym szacunkiem, Hester zostaje uwolniona, aby kochać prawdziwą i boską miłością. Potrafi przebaczyć Arthurowi i swoim dręczycielom. Może marzyć o życiu wraz z nim. Może rozpocząć pracę na rzecz ubogich w społeczności. Może wychowywać swoją pełną życia córkę, która w kulminacyjnym momencie powieści klęka, aby ucałować czoło swojego złamanego przez życie ojca. Hester i jej córka lśnią niczym anioły.

Przeświadczenia o tym, czym jest miłość

Gdyby Hawthorne żył dzisiaj, to mógłby opisać siebie, używając popularnego sloganu „duchowy, ale nie religijny”. Wymyślony przez niego kościół purytański skodyfikował chyba wszystkie możliwe występki moralne, a następnie przekazał je radcom miejskim z nakazem, aby ci je egzekwowali. Hawthorne powiedziałby nam, że problemem nie są impulsy duchowe czy moralne. Impulsy duchowe są w porządku. Problemem jest umieszczenie tych impulsów wewnątrz struktury religijnej. Problemem jest ich instytucjonalizacja. Zamykanie w ramach instytucji duchowych impulsów jest tym samym co zamykanie kwiatów w betonowych opakowaniach po to, żeby je chronić. Długo taki kwiat nie pożyje.

Warto zauważyć, w jaki sposób Hawthorne’owi udało się zagrać na wszystkich strunach, które wzbudzają dzisiaj panikę: Kościół zagarnął państwo; prywatne stało się publicznym; religijni bigoci prześladują młodych, pięknych i wolnych. Nawet ta niewinna córka stała się ich ofiarą.

Jakiego zatem rodzaju „historią miłosną” jest Szkarłatna litera? Jest jedną z tych, które dobrze ilustrują przeświadczenia na temat tego, czym jest miłość, które ludzie zaczynali artykułować w XIX wieku, gdy Hawthorne napisał swoją książkę, przeświadczenia, które dzisiaj są już truizmami.

Przeświadczenie 1. Miłości nie wolno ograniczać żadnymi moralnymi zakazami. To raczej miłość ustala wszelkie granice. W zasadzie można wszystko usprawiedliwić, mówiąc, że to z miłości, albo jest motywowane miłością. Serduszko plus serduszko równa się wielka miłość, jak uczy nas naklejka na zderzaku samochodowym. Miłość usprawiedliwia romanse pozamałżeńskie, rozwód, cudzołóstwo, konkubinat, pozbawianie dzieci ich biologicznych (zastępczych) matek, aby zrealizować marzenie dwóch mężczyzn, którzy chcą być rodziną, pozbawienie dzieci jakiejkolwiek dyscypliny, naciąganie prawdy i wiele innych rzeczy.

Przeświadczenie 2. Miłość oznacza bezwarunkową akceptację oraz koniec wszelkiego sądu. Ellen DeGeneres, która prowadzi własny talk-show w telewizji, pewnego razu gościła osobę, która opisała siebie samą jako „niebinarną”[5]. Oznacza to, że odnosi się do siebie samej jako osoby, „która znajduje się gdzieś poza kategoriami mężczyzny czy kobiety”. Chce, aby zwracano się do niej nie jako ona lub jej ale oni lub im. Ellen miała problem z zaakceptowaniem tego języka, ale ostatecznie uznała, że odpowiedź daje nam miłość: przyjmujemy tożsamość płciową, z którą identyfikuje się ta kobieta. „Myślę, że chodzi o to, abyśmy pozwolili ludziom być tym, kim chcą być i kochać, kogo chcą kochać, a jeśli przy tym nikogo nie krzywdzą, to nie ma w tym nic złego”.

Nathaniel Hawthorne nie mógł tego przywidzieć, ale istnieje zaskakująco krótka droga od Szkarłatnej litery do społecznej aprobaty ruchu Genderowego. Jeśli miłość oznacza bezwarunkową akceptację, to powinniśmy zaakceptować brak wierności małżeńskiej Hester, tak samo jak powinniśmy zaakceptować twierdzenie kobiety, że „Bóg nie stworzył mnie ani mężczyzną, ani kobietą, ale czymś innym”.

Przeświadczenie 3. Miłość i autorytet nie mają ze sobą nic wspólnego. Autorytet ogranicza. Miłość wyzwala. Autorytet wykorzystuje. Miłość upodmiotowia. Autorytet kradnie życie. Miłość ratuje życie. Ten rozdział miłości i autorytetu nie jest niczym nowym. Nastąpił już w chwili, gdy wąż zasugerował Adamowi i Ewie, że miłość Boża nie może istnieć wraz z Bożym autorytetem. Ale ten kontrast pomiędzy miłością i autorytetem stał się nawet jeszcze bardziej wyraźny po oświeceniu i reakcji na niego w romantyzmie.

Przeświadczenie 4. Naturalnie wynika z tego, że miłość jest antyinstytucjonalna. Jakby nie było, instytucje narzucają autorytet w relacjach. Tworzą struktury zasad. W naszej świadomości słowa miłość i instytucja nie pasują do siebie. Miłość pomaga relacjom. Instytucje je krzywdzą.

Oznacza to, że mamy wrodzone poczucie podejrzliwości wobec wszystkiego, co w Kościele łączy się z instytucjonalizmem i autorytetem. Dotyczy to mówienia o członkostwie, dyscyplinie, biurach, strukturach liderskich i tak dalej. Tylko nie każ mi niczego podpisywać, proszę. Chcę tylko przyjść, dobrze się bawić, pośpiewać, pośmiać, rozwinąć ograniczone relacje i pójść na lunch, z kim chcę. Raz albo dwa razy w roku jestem gotowy poudzielać się w jakiejś akcji dobroczynnej. Przyjmę jednoroczną dawkę winy. Ale proszę unikaj słów takich jak zobowiązać się, przymierze, a także korygować. Te słowa są legalistyczne i autorytarne.

Nasz problem z autorytetem

To nas prowadzi do innego tematu tej książki: autorytetu. To coś, co współczesnych ludzi na Zachodzie przyprawia o ból głowy. Nie lubimy koncepcji autorytetu, tak jak właśnie powiedziałem, ale nasze życie jest nim wypełnione: procedury szpitalne, prawo budowlane, przepisy ruchu drogowego, obowiązki rodzicielskie, przysięgi małżeńskie, wymogi konieczne do zaliczenia sesji na studiach, regulamin w urzędzie, prawo administracyjne, gramatyka języka, znaczenie słów, zasady w sporcie – moglibyśmy wymieniać bez końca.

Autorytet to klej, który spaja ludzi, aby mogli żyć razem. Bez autorytetu całe życie kształtowane byłoby przez potrzeby chwili. Nie istniałyby tradycje, przewidywalność zachowania, stałość znaczeń, ani wspólna moralność.

Za każdą strukturą autorytetu, jakby nie było, stoi jakiś moralny osąd. Gdy mówimy „Musisz to zrobić” albo „Musimy go słuchać”, to rozumiemy przez to, że dobrze jest to zrobić, a źle jest tego nie zrobić. Tworzymy jakiś moralny osąd. „Czcij ojca swego i matkę swoją” na przykład stanowi moralną podstawę tworzącą strukturę autorytetu pomiędzy rodzicem a dzieckiem.

Problem polega na tym, że nasze społeczeństwo zniszczyło własną zdolność do mówienia „dobre” oraz „złe”. Nie ma słów w naszym słowniku poza osobistymi pragnieniami i tożsamością. Oznacza to, że niemal niemożliwym jest przy użyciu współczesnego języka uwierzytelnić jakiś osąd do poziomu prawowitego autorytetu. Nawet autorytet państwa jest zazwyczaj posadowiony na osobistym interesie poszczególnych osób.

Ale w jaki sposób organizujemy nasze życie razem? A co istotniejsze, w jaki sposób możemy zachować coś posiadającego transcendentalną wartość, co warte jest ochrony na pokolenia? Chronimy coś przy pomocy zasad. Ale jak żyć inaczej niż zwierzęta, które chronią swoje prawa jedynie kłami i pazurami? Zaprzeczyć istnieniu autorytetu równa się zaprzeczyć istnieniu czegokolwiek posiadającego transcendentalną wartość w życiu ludzkim. To odczłowieczające.

Ale jeśli chcemy uznać, że autorytet jest dobry, kto ma prawo powiedzieć, czyje osądy i struktury są dobre? A co jeśli ktoś wykorzysta swoje osądy i struktury przeciwko mnie? Historia zna całą masę takich ponurych przypadków nadużyć. Jedna grupa ludzi tworzy jakąś narrację – szczególnie wymowną narrację – która pozwala jej panować nad inną grupą ludzi i wykorzystywać ją dla osobistych korzyści. W reakcji na takie wykorzystywania i nadużycie stajemy się antyautorytarni i występujemy przeciwko moralności.

A jednak nie jesteśmy w stanie ostatecznie uciec moralnym osądom i strukturom autorytetu. Nawet społeczeństwo aniołów funkcjonuje w ich obrębie. Życie jest po prostu bez nich niemożliwe, co sprawia, że społeczeństwa Zachodu skazane są na nierozwiązywalny konflikt.

Lokalny kościół

Przeciwko temu wszystkiemu, przeciwko źle rozumianej przez świat miłości i źle rozumianemu autorytetowi, staje lokalny kościół, który z jednej strony jest irytujący, ale równocześnie w jakiś dziwny sposób atrakcyjny. Dla tego świata Kościół jest zarówno łyżką dziegciu jak i beczką miodu. Hamuje naturalne popędy i pobudza nadnaturalne.

Świat zakłada, że rozumie miłość i autorytet, podobnie jak zakłada, że rozumie Boga. Ale rozumie te rzeczy jedynie w ich upadłej naturze, a nie w postaci, w jakiej zostały stworzone i odkupione. Bóg, w swojej łaskawości, odcisnął w ludzkich sercach piętno i symbole prawdziwej miłości i prawdziwego autorytetu. Pomyśl o miłości żony do męża lub pieczy ojca nad małymi dziećmi. A jednak, w najlepszym wypadku, świat rozumie te rzeczy w dwuwymiarowy, niewyraźny sposób.

Lokalny kościół służy zatem za trójwymiarowy obraz Bożej miłości i Bożego autorytetu. Żaden kościół nie jest doskonały, ale tam zaczynasz odkrywać, czym są Boża miłość i Boży autorytet. Odbierasz Jego miłość i autorytet, doświadczasz ich, uczysz się ich, a nawet je ćwiczysz. Ten żywy, oddychający i uporządkowany kolektyw zwany kościołem manifestuje wymogi związane z miłością i błogosławieństwa pochodzące z autorytetu.

Z woli Boga to lokalny kościół definiuje światu miłość Bożą i autorytet. I dzieło to wykonują zarówno relacje, jak i struktury autorytetu w kościele. W biblijnym kościele relacje i struktury są nieodłączne, tak jak ciało i jego szkielet, gra i jej zasady, małżeństwo i przysięga. Życie kościoła, które definiuje, czym jest miłość, zależy właśnie od tej struktury, którą zwiemy przymierzem, a która jest podtrzymywana przez starszych lub pastorów.

Od trzeciego rozdziału Pierwszej Księgi Mojżeszowej świat, ciało i diabeł zaprzeczają, że miłość i autorytet idą w parze. Ale miłość Boża zakreśla linie, wyznacza granice. Sprawuje autorytet. Podejmuje zobowiązania i koryguje. Kochające kościoły będą zachowywać się tak samo.

Oczywiście, kościoły mogą wyznaczać granice, sprawować autorytet i korygować w sposób pozbawiony miłości. Tak często się działo w przeszłości. Ale nie osądzajmy daru przez pryzmat jego nadużyć. Nauczaj i ostrzegaj przed nadużyciami, ale następnie szukaj w Piśmie Świętym mądrości, aby wybrać lepszy sposób. Istotne jest, aby uczyć się na podstawie upadków, aby chronić przed nadużyciami autorytetu. Musimy jednak równocześnie pamiętać o lekcji, jaka płynie ze stworzenia i odkupienia.

Przemyśleć na nowo miłość i autorytet

To bardzo trudne przesłanie dla naszego pokolenia. Z jednej strony czujemy się zmuszeni do tego, aby ulec i zaakceptować moralność i prawo do małżeństwa wszystkich, którzy twierdzą, że to co robią, robią z miłości. Z drugiej strony, możemy postrzegać sam fakt składania przysięgi małżeńskiej jako ograniczanie miłości. O ile bardziej zatem będziemy traktować w ten sposób konieczność podpisywania deklaracji członkowskich? Ta koncepcja połączenia ze sobą miłości i autorytetu, a także miłości i zobowiązań sprawia, że podważone zostaje nasze intuicyjne zrozumienie tych pojęć.

Chrześcijaninie, spójrz na te wersy przekazane nam przez apostoła Jana. Czy one mają dla ciebie sens? Czy kręcisz głową, przełykasz ślinę i mówisz niechętnie: „Dobrze, przypuszczam, że to musi być prawda”?

• Na tym bowiem polega miłość ku Bogu, że się przestrzega przykazań Jego (1J 5:3).

• Kto ma przykazania moje i przestrzega ich, ten mnie miłuje (J 14:21).

• Jeśli kto mnie miłuje, słowa mojego przestrzegać będzie (J 14:23).

• Jeśli przykazań moich przestrzegać będziecie, trwać będziecie w miłości mojej, jak i Ja przestrzegałem przykazań Ojca mego i trwam w miłości Jego (J 15:10).

Fakt, że odruchowo krzywisz się na te wersety i nie znajdujesz w nich sensu, coś mówi: nasza intuicja została wypaczona. Jezus, zacytowany w tych trzech ostatnich wersetach, wyjawia, jak reaguje prawidłowo ukształtowana intuicja.

Bóg jest miłością, ale Bóg jest także Królem. Jego autorytet jest darem; a Jego dar autorytetu dla ludzi, gdy używany jest zgodnie z tym, w jaki sposób został stworzony i odkupiony, jest czynem miłości.

Mark Dever często przypomina swoim słuchaczom ostatnie słowa Króla Dawida:

Kto sprawiedliwie panuje nad ludźmi,

Kto panuje w bojaźni Bożej,

Jest jak brzask poranku,

gdy słońce poranne wschodzi na bezchmurnym niebie,

Jak deszcz, który sprawia, że ruń wychodzi z ziemi (2Sm 23:3).

Dobry autorytet wzmacnia i daje wzrost. Karmi i buduje. Wiesz o tym, jeśli miałeś jakiegoś ofiarnego i kochającego rodzica, nauczyciela, pracodawcę, trenera, pastora.

Główną lekcją, jaka ma płynąć z tej książki, jest to, że musimy od nowa nauczyć się tego, czym są miłość i autorytet, a także jaka jest relacja między nimi. Musimy na nowo ukształtować naszą intuicję. Musimy przypomnieć sobie coś na temat miłości i prawa, o czym zapomnieli nasi przodkowie w ogrodzie. Dla Boga miłość i prawo nie są dwoma innymi rzeczami, ale różnymi aspektami jednej rzeczy. Nasza kultura przekręciła nasze postrzegania obu, a przez to zdeformowała każdą z nich.

Zatem głównym celem tej książki jest zmiana naszych poglądów na Bożą miłość i autorytet oraz na to, co mają one ze sobą wspólnego. Mam także ukryty cel: zasugerować, w jaki sposób lokalny kościół powinien ucieleśniać te rzeczy. Głoszona w kościele ewangelia, połączona ze stosowaniem przez kościół członkostwa i dyscypliny, odgrywa kluczową rolę w definiowaniu i manifestowaniu miłości i autorytetu temu światu. Stosowanie członkostwa i dyscypliny w szczególny sposób stawia na świeczniku Bożych ludzi, niczym herold, który ogłasza: „Oto jest Boży lud, oblubienica, która przygotowuje się na przyjście oblubieńca”. Te dwie praktyki stosowane przez kościół pomagają oblubienicy stawać się, krok po kroku, coraz piękniejszą i pełniejszą chwały.

Pomimo tego, że książka ta nie omawia szczegółowo problematyki kościelnej, to na jej kartach znajdą się praktyczne lekcje dla kościoła. W pewnym sensie, ta książka to prequel lub prolegomena – wstęp – do tego, aby myśleć i żyć jak kościół. Wielu chrześcijan ma dzisiaj problemy ze zrozumieniem tego, czym jest kościół, ponieważ tak wiele naszych przekonań dotyczących miłości i autorytetu poszło na kompromis ze światem. Mam nadzieję, że uda nam się zmienić nasze myślenie o miłości i autorytecie, a następnie odnaleźć naukę, w jaki sposób powinno to wpływać na nasze życie razem w kościołach.

I wreszcie, na pewno zauważysz, że w każdym rozdziale wykorzystuję jedną lub dwie ilustracje zaczerpnięte z literatury. Gdybym chciał brzmieć odpowiedzialnie, powiedziałbym, że zrobiłem to, ponieważ dobra literatura jest prawdziwym lustrem społeczeństwa, tak jak na przykład Szkarłatna litera. Ale jeśli miałbym być bardziej szczery, to powiedziałbym, że ukryty we mnie filolog prosił o szansę, aby spuścić go ze smyczy, żeby mógł dać upust swoim fantazjom i dobrze się bawić. Tak czy inaczej, mam nadzieję, że uznasz te ilustracje za pomocne.

1

Miłość w kulturze

Nasze koncepcje miłości są bardziej bałwochwalcze niż sobie to uświadamiamy. Taka miała być główna myśl wstępu tej książki. Znacznie bardziej interesuje nas tworzenie własnych obrazów bożka miłości niż Bóg, który jest miłością.

W dalszej części tej książki zajmiemy się tym, w jaki sposób Biblia definiuje miłość, szczególnie w jej relacji do autorytetu. Ale najpierw musimy lepiej zrozumieć naszego bałwana. Jak on wygląda?

Moje pokolenie, tzn. to, które dorastało w latach 80-tych i 90-tych dwudziestego wieku, zostało zaproszone do bałwochwalstwa przez romantyczne filmy i piosenki o miłości. Film Narzeczona dla księcia świetnie oddawał klimat. To pełna sarkazmu bajka, ale ciągle bajka. Wyobraź sobie dwie piękne złotowłose istoty, oddzielone od swoich rodzin i wszystkich innych osób, same na tym świecie, stawiające czoła złemu losowi, ale pełne ironicznego poczucia humoru i ratujące się mocą „prawdziwej miłości”.

A może widziałeś romantyczny film o nastolatkach, Nic nie mów. Jeśli tak, to pamiętasz ten magiczny moment, gdy główny bohater trzyma wysoko nad swoją głową radiomagnetofon, stojąc pod domem wybranki swojego serca – damy w opałach należącej do pokolenia X, czekającej, aby uratował ją jej rycerz w lśniącej zbroi. Dziewczyna wierci się niespokojnie w łóżku w swojej sypialni, uwięziona przez złego ojca. Muzyka przybiera na sile, gdy płynący z radiomagnetofonu głos wieści, że jest „pełny w twoich oczach” w sposób, w jaki nigdy by nie było to możliwe nawet w „tysiącach kościołów”, a w nich „bezowocnych poszukiwań”[6]. Przesłanie bohatera nie mogło być bardziej oczywiste: nasze zbawienie nie znajduje się w kościele. Jest w nas samych. My „stajemy się pełnią” nawzajem w sobie samych.

Sting, chyba mój ulubiony artysta z tej epoki, wychwalał romantyczną miłość w swojej piosence „Sacred Love” [Święta miłość], w której deklaruje: „Jesteś moją religią… moim Kościołem… Świętym Graalem na końcu moich poszukiwań”[7].

Chociaż te pop-kulturowe odnośniki są już dość leciwe, to bez względu na to, czy jesteś Milenialsem, pochodzisz z pokolenia X, generacji baby boomers, czy jakiegokolwiek innego pokolenia wstecz aż do czasów, gdy napisana została Szkarłatna litera, a nawet jeszcze wcześniej – odnajdziesz swoją wersję tej samej historii. To historia indywidualizmu i indywidualistyczna koncepcja miłości.

Indywidualizm i miłość

Historie miłosne istnieją od tysiącleci. Ale w osiemnastym, dziewiętnastym i dwudziestym wieku zaczęła się pojawiać nowa koncepcja romantycznej miłości pośród zalewu poezji i prozy[8]. Romantyzm przedstawił wizję miłości zdecydowanie występującą przeciwko wszelkim strukturom, hierarchiom, a także tradycjom z przeszłości. Pogląd ten głosi, że romantyczna miłość wiąże się nie tylko z pociągiem seksualnym. Łączy się ona ze znalezieniem kogoś, kto sprawia, że staję się „pełny/pełna”[9]. Zaczyna się od zajrzenia w głąb siebie: „Nie obchodzą mnie oczekiwania mojego ojca, ani lista obowiązków mojej matki, ani tym bardziej kazania pastora. Kim jestem i czego chcę? Jakie są moje uczucia wobec tej drugiej osoby? Czy ona mnie rozumie? Czy pomoże mi stać się wszystkim tym, kim powinienem być?”. Odkrywanie siebie prowadzi do samorealizacji i wyrażenia: „Tym właśnie jestem, ojcze. Będę dążył do tego, żeby ją zdobyć”.

Po amerykańskiej stronie Atlantyku na myśl przychodzi Szkarłatna litera, w której miłość zaprzecza zasadom określanym przez religię, jak to prześledziliśmy we wstępie. Innym przykładem będzie Jay Gatsby, który w Wielkim Gatsbym próbuje odciąć się od przeszłości, na nowo zdefiniować, kim jest, i cieszyć się miłością mężatki z wyższych sfer. Jego obsesyjna miłość toczy bój nie z religią ale z zasadami ustalonymi przez panujące elity. Takie motywy znajdujemy też w wielu książkach po brytyjskiej stronie Atlantyku, jak na przykład w Wichrowych Wzgórzach Emily Brontë, czy lubieżnych powieściach D.H. Lawrence’a.

Pierwsi romantycy z rozmysłem występowali przeciwko zimnemu racjonalizmowi oświecenia. Chcieli, aby kierowała nimi raczej miłość niż struktury, wewnętrzne pragnienia, a nie zewnętrzny przymus, spontaniczne impulsy, a nie racjonalna dedukcja, a także piękno i wolność, a nie wydajność i porządek. Ale pozostali spadkobiercami oświecenia. Cechował ich dokładnie taki sam indywidualizm, jaki cechował tych, przeciwko którym występowali. W całym natłoku powieści liczy się nie to, kim ludzie są w relacji do swoich rodzin, zawodów czy religii. Te przestarzałe struktury ich nie definiują. Liczy się to, kim są sami w sobie, to czego chcą, to co czują. Każda relacja jest umową, którą można podrzeć na strzępy. Nie podlega negocjacjom to, co moje własne serce mówi mi, że jest prawdą.

Ale to, co z rozmysłem było treścią tych starszych powieści, stało się podświadomą i założoną z góry prawdą w filmach popularnych, gdy dorastałem. Film po filmie przedstawia pięknych nastolatków zrzucających z siebie jarzmo rodziców i nauczycieli, którzy „po prostu tego nie kumają”. O tym jest Klub winowajców i Wolny dzień Ferrisa Buellera, a także Stowarzyszenie umarłych poetów i Dirty Dancing, oraz wiele, wiele innych filmów. Każdy oferuje wizję miłości, która jawi się odważną i atrakcyjną przez to, że staje w opozycji do autorytetu. Oznacza obudzenie się zarówno na głos wewnętrznego ja, jak i mistyczną chwałę miłości, niczym dusza w harmonii z wszechświatem. Odważnie odrzuca wszelkie ograniczenia w pogoni za nagrodą, przez cały czas posługując się moralnym uzasadnieniem nacechowanym głębokim hermetyzmem: „Czynię to w imię miłości”. Kto śmiałby wystąpić przeciwko temu!

W naszych czasach świat zdaje się przyjmować taki obraz miłości – miłości zakorzenionej w odkrywaniu i wyrażaniu samego siebie, co usprawiedliwia złamanie każdego zakazu – za pewnik. Kiedyś moja żona i ja jedliśmy wspólny posiłek ze znajomą w moim wieku, która zwróciła się do nas: „Jeśli dwoje ludzi się kocha, to powinni mieć prawo do szczęścia. Nie powinniśmy im przeszkadzać”. Wiedziałem, że jakakolwiek próba podważenia tego poglądu byłaby bez sensu. Jej twierdzenie spoczywa bowiem na wielu intuicjach moralnych, które poprzez rozliczne opowiastki moralne były zakorzeniane w naszej kulturze przez całe dekady, a nawet wieki. Te intuicje stały się niekwestionowanymi „faktami”, które nie potrzebują już uzasadnienia.

Zauważ, jak romantyczna miłość w tej tradycji staje się doskonałym narzędziem dla grzesznych ludzi, aby dostali wszystko, czego dusza pragnie: zaabsorbowanie sobą oraz wspólnotowość, wyrażanie samego siebie oraz moralną akceptację; samopanowanie oraz błogosławieństwo niebios, przyjemność oraz spokojne sumienie.

Jak na ironię, ta indywidualistyczna historia miłosna staje się legalistyczna. Zbawienie należy do tych, którzy potrafią sprostać wymaganiom romantycznej miłości. Przeciwnicy czegokolwiek, co zostaje określone miłością, zostają osądzeni i zniszczeni. Jeśli na przykład jesteś cukiernikiem, który odmówi przygotowania tortu na ślub osób tej samej płci, możesz skończyć w sądzie. Jeśli jesteś uczniem szkoły średniej, który twierdzi, że seks, miłość i małżeństwo powinny iść ze sobą w parze, to możesz zostać wykluczony z grupy popularnych rówieśników w klasie.

Ale kapłani romantyzmu odmawiają nazwania tego moralizmem. Nazywają to przyjemnością i szczęściem. Jakby nie było, ich opowieść znajduje kulminację w łóżku, gdy dwoje kochanków przytula się do siebie, odrzuciwszy ten świat, ciesząc się wszelkimi rozkoszami płynącymi z bliskości, głęboko patrząc sobie w oczy. Kamera nie musi zwracać się w kierunku rodziców czy dzieci, czego nie zobaczymy w Narzeczonej dla księcia. To para kochanków stanowi centrum wszechświata. Tylko Westley i Księżniczka Buttercup żyją długo i szczęśliwie, tak jak w większości romantycznych filmów. Czy można chcieć więcej?

Cóż, w zasadzie to tak. Biblijne nauczanie na temat miłości także uwzględnia łóżko. Ale umieszcza je w ogrodzie, w którym zjednoczenie się kochanków ostatecznie przynosi owoc w postaci kwitnących krzewów różanych i sadów jabłkowych, a także bałagan dziecięcych butów przy drzwiach wejściowych, huśtawki i drapacze chmur. Biblijna miłość daje początek o wiele większemu światu. Nie znajduje się w stanie zastoju, tak jak łóżko, na którym wszystko się kończy. Cechuje ją ruch naprzód i kolejna historia, której dała początek. Jest produktywna. Przynosi owoce.

Ale na tym nie koniec. Biblijna opowieść o miłości pozostawia także przestrzeń na przyjaźń. Jeden człowiek nie jest w stanie zaspokoić wszystkich emocjonalnych, intelektualnych i duchowych potrzeb jakiejś osoby. Jak słusznie zauważył C.S. Lewis: „W każdym z moich przyjaciół jest coś, co tylko inny przyjaciel może wydobyć na jaw. Nie stać mnie na to, żeby zmobilizować wszystkie możliwości człowieka; potrzebne są inne władze umysłowe oprócz moich, żeby naświetlić wszystkie jego aspekty”[10]. Często przypominam tę prawdę parom, które są świeżo po ślubie, szczególnie wówczas, gdy są zazdrosne o czas spędzany przez nich z innymi osobami. Żony powinny zachęcać mężów, aby mogli znaleźć dobrych przyjaciół, a mężowie powinni zachęcać żony do tworzenia zdrowych relacji z przyjaciółkami. Jesteśmy szczęśliwsi i mamy wobec naszych współmałżonków więcej wyrozumiałości, gdy nie domagamy się, aby odgrywali dla nas rolę Boga.

Oczywistym jest, że każda część ciała potrzebuje każdej innej części, jak mówi Paweł o Kościele (1 List do Koryntian 12). A ile części ma ciało? Aby naprawdę doświadczyć miłości, potrzebujemy o wiele więcej niż to, co dostajemy od romantycznego partnera lub partnerki.

Rodzaj miłości, który całą uwagę skupia na parze kochanków, oddzielonych od innych relacji, być może celowo bezdzietnych, przemienia biblijną miłość w coś bezpłodnego i pogrążonego w stagnacji. To świat, który ostatecznie zapada się do wewnątrz. Można nawet posunąć się do twierdzenia, że romantyczna miłość swoją pełną kulminację znajduje w relacji homoseksualnej, gdzie ja szuka swojej pełni i uzupełnienia wyłącznie samo w sobie, w swoim odbiciu lustrzanym, dwóch nachodzących na siebie zakładkach, dwóch pozytywnie naładowanych końcach magnesu, niebędących w stanie zjednoczyć się ani tworzyć nowego życia. To powszechne wezwanie do „różnorodności” celebruje, o ironio, właśnie jej brak w związkach osób tej samej płci.

Biblijna miłość, z drugiej strony, wymaga, abyśmy odwrócili się od samych siebie. Abyśmy zwrócili się w kierunku kogoś, kto jest inny, choć komplementarny. Abyśmy na chwilę o sobie zapomnieli, aby potem odkryć siebie jeszcze głębiej. Na przykład, ja nie jestem kobietą i nigdy nie będę w stanie całkowicie zrozumieć, co to znaczy być kobietą. Ale Bóg nakazuje mi, abym spróbował przez to, że mam mieszkać z moją żoną i próbować ją zrozumieć. Dlatego mój umysł musi się wysilać, rozciągać i podejmować wszelkie próby, żeby tego dokonać. Zostaję zmuszony do wyjścia z siebie, do porzucenia mojego wrodzonego narcyzmu. Może wiązać się to z koniecznością wyrzeczeń na początku, co zawsze jest najpierw bolesne, ale ostatecznie nagrodą jest bardziej świadoma tożsamość w większym świecie.

Konsumpcjonizm i miłość

Powróćmy do Westleya i Księżniczki Buttercup. Gdyby Narzeczona dla księcia opowiadała historię o prawdziwym życiu, to wiemy, że z czasem ich namiętność straciłaby swoją temperaturę.

Romantyczny indywidualizm ostatecznie traci na jakości. Staje się płytki. Relacje nie są już stałe, ale podlegają negocjacjom, co oznacza, że czerpiemy naszą tożsamość nie tyle z tego, czyim synem lub córką jesteśmy, albo z której wsi pochodzimy, ale bardziej przez nasze wybory – tak jak konsument. Rozmarzone oczy romantycznego pokolenia stają się w następnej fazie transakcjami konsumenckimi, a te zazwyczaj nie są sterowane przez głębokie duchowe lub moralne wartości. Zatem życie w coraz większym stopniu staje się bardziej centrum handlowym, w którym przekonania i wartości jednostki zależą przede wszystkim od jej chwilowego apetytu.

Gdy podchodzimy do miłości i relacji jako konsumenci, to naszą uwagę przykuwają bardziej powierzchowne cechy, ponieważ proces podejmowania decyzji przez konsumenta oparty jest przede wszystkim na cechach zewnętrznych, a nie analizowaniu głębszych, niewidzialnych jakości. Zewnętrzne piękno ma większą wartość niż charakter. Zarobki liczą się bardziej niż lojalność. Maniery są cenione bardziej niż wartości. Sprawność seksualna wyżej niż wierność. Na co przede wszystkim zwracasz uwagę w sklepie, gdy coś kupujesz: na etykietę czy wewnętrzną naturę rzeczy?

Romantyczny obraz w dziewiętnastym wieku zakładał, że seks miał wypływać z prawdziwej miłości. Zanim jeszcze w drugiej połowie dwudziestego wieku nastąpiła rewolucja seksualna, dobry seks stał się podstawowym warunkiem, aby można było w ogóle mówić o miłości. Seks stał się testem, który należy przeprowadzić na początku znajomości, a nie nagrodą, którą otrzymuje się w wyniku głębokiego zaangażowania. Większy ciężar został położony na łóżkową sprawność i wygląd fizyczny. Pornografia miała utorowaną drogę na rynek, gdy społeczeństwo dało się łatwiej ogłupić oferowanymi przez nią fantazjami.

W kulturze konsumpcjonizmu szczęście wynika z dobrych zakupów, a nieszczęście i obawy są rezultatem złych zakupów. Problem polega na tym, że żaden zakup ostatecznie nie kończy zabawy. Zawsze czai się możliwość poddania w wątpliwość słuszności zakupu. „A może powinienem był kupić inną markę?”, „A co jeśli za miesiąc pojawi się lepszy model?”, „Jaka jest polityka zwrotów tego sklepu?”.

Zastanów się zatem, jak działa typowy proces randkowania. Mężczyzna ocenia swoje moce nabywcze na podstawie wartości, które cenią kobiety: osobowość, poczucie humoru, pozycja, perspektywy na przyszłość. Na podstawie takiej samooceny dokonuje możliwie najlepszego zakupu dostępnego w kategoriach, które najbardziej ceni u kobiet: inteligencja? Piękno? Pochodzenie? Ponieważ na rynku dostępna jest duża ilość towaru, może nawet pozwolić sobie na wybór na podstawie bardziej szczegółowych walorów. Nie wystarcza już sam fakt, że ktoś jest piękny; chodzi o odpowiedni rodzaj urody. Jak pisze pewien socjolog: „Tak więc dwie osoby zakochują się w sobie, kiedy czują, że znalazły najlepszy osiągalny na rynku obiekt, uwzględniając przy tym obustronne wartości wymienne”[11]. Bardziej nas interesuje to, kto nas kocha, niż sama miłość. I nie istnieje nic, co mogłoby popchnąć konsumenta do zadania sobie pytania: Czy pragnę właściwych rzeczy?

Eksplozja indywidualizmu i konsumpcjonizmu wynika z lęku przed dokonywaniem wiążących zobowiązań. Faktem jest, że dzisiejsi Amerykanie są mniej skłonni do wstępowania do klubów, stowarzyszeń, a także związków społecznych niż ich przodkowie. Wstępujemy w związki małżeńskie, gdy osiągamy starszy wiek i częściej się rozwodzimy. Częściej też zmieniamy pracę i zawód. Zawsze, gdy relacja staje się niewygodna i zaczyna wiązać się ze zbyt dużymi wymogami, zostaje porzucona.

Ludzie uwielbiają dziś nie tylko miłość jako boga, ale także opcje. Poszczególne osoby przekraczają wiek dwudziestu, a czasem nawet trzydziestu lat, nie wiedząc, „kim chcą być, gdy dorosną”, a eksperci wyjaśniają wówczas, czym jest „opóźnione dojrzewanie”. Nie zliczę mężczyzn (wliczając w to mnie samego), którym udzielałem porad, gdy musieli wybierać, z którą kobietą powinni się związać. Jakby nie było, za miesiąc w ich życiu może się zjawić kolejna, która będzie nawet lepszą kandydatką. Zobowiązania są wiążące. Zobowiązania przerażają. Ograniczają wolność. Odkładają przyjemność na później.

W rezultacie koncepcja wiązania się na dobre i złe została usunięta ze składników określających to, czym jest miłość. Rodzice usprawiedliwiają rozwody, ponieważ to „najlepsze, co można zrobić dla dzieci”. Wysoki procent par żyje ze sobą w związkach pozamałżeńskich, twierdząc, że ich miłość nie potrzebuje „papierów”. No a tak w ogóle, chociaż dzisiaj się kochają, to „kto wie, co to będzie za dziesięć lat?”.

Zatrzymaj się jednak i zapytaj osoby, które żyją ze sobą bez ślubu, kogo tak naprawdę najbardziej kochają i chronią? Czyż nie siebie samych? Dlaczego w innym wypadku mieliby zostawiać sobie otwartą furtkę na przyszłość?

Miłość, którą czcimy, skupia się na odkrywaniu samych siebie, samorealizacji, wyrażaniu samych siebie. Skupia się na rzeczach powierzchownych. Szuka promocji. Ma obsesję na punkcie chwili obecnej, zapomina o przeszłości i ignoruje przyszłość. Usprawiedliwia się, gdy sytuacja staje się trudna. To jest, w takich sytuacjach, jak i wielu innych, dziecinne. A także, w ostatecznej analizie, egoistyczne.

Plemienność i miłość

W ostatnich dekadach wielu ludzi reagowało na indywidualizm zachodniej kultury poprzez podkreślanie swojej przynależności do jakiejś grupy, szczególnie wówczas, gdy grupa ta doświadczyła niesprawiedliwości i prześladowań. Indywidualizm i filozofia polityczna, która za nim stoi, liberalizm, w rzeczywistości stanowią wyłącznie maskę dla propagowania preferencji białych mężczyzn – zaczęło twierdzić wielu teoretyków i teoretyczek feminizmu i grup mniejszościowych, począwszy przynajmniej od lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia. Nasze instytucje polityczne, przekonywali, muszą zwrócić większą uwagę na to, co oznacza bycie kobietą, czarnoskórym albo Latynosem.

Zasadniczo nacisk na tożsamość grupową pomógł nadać historii niesprawiedliwości i prześladowań, jakich doświadczyły te grupy, priorytetowy statut na liście współczesnego dyskursu politycznego. Obnażanie niesprawiedliwości to dobra rzecz. Zauważ jednak, że miłość w obrębie tej dyskusji zostaje zawężona do grupy. A to niesie ze sobą zarówno ryzyko jak i korzyści. Twoim zadaniem jest okazywanie miłości członkowi grupy nie tylko dlatego, że postrzegasz jego lub ją jako jednostkę. Uznajesz raczej w ten sposób, że każdy członek tej grupy jest współuczestnikiem niesprawiedliwości, jaka dotknęła tę grupę.

Pozwól, że to zilustruję. Wielu białoskórych ludzi szczyci się swoim daltonizmem. „Nie uważam cię za czarnego. Uważam cię po prostu za mojego przyjaciela”. Czarnoskóry człowiek może wówczas w uzasadniony sposób zapytać: „Jeśli jesteś moim przyjacielem, to będziesz chciał się ode mnie dowiedzieć, jakie są moje doświadczenia jako czarnego człowieka w tym kraju”. Takie słowa usłyszałem kiedyś od mojego przyjaciela. W słuszny sposób zidentyfikował to, że nie potrafiłem kochać go tak, jak powinienem.

Odpowiedź taka sugeruje również, że bardzo łatwo jest, należąc do większości tak jak ja, nieświadomie przyznawać preferencje swojej grupie. Przynależność do większości pozwala traktować własne preferencje kulturowe po prostu jako normatywne albo obiektywne, tak naturalne jak woda dla ryby.

Pomiędzy różnymi grupami istnieją nierówności w dostępie do władzy. Dlatego miłość powinna brać pod uwagę egzystencjalną rzeczywistość związaną z przynależnością do grupy i niesprawiedliwością, szczególnie wśród osób biednych i uciśnionych. Czasami się zastanawiam, czy w nowym niebie i na nowej ziemi święci, którzy przynależeli do jednej lub drugiej uciskanej grupy, nie otrzymają bardziej zaszczytnych miejsc, zgodnie z obietnicą Jezusa, że ostatni będą pierwszymi. A ci z nas, którzy w tym świecie zajmowali pierwsze miejsca, dostaną miejsca ostatnie i będą cieszyć się z tej zamiany.

Ale jeżeli indywidualizm naraża na ryzyko uczynienia go bogiem, to podobnie możemy zamienić w boga grupę. Tożsamość grupowa również może stać się bałwochwalcza. To ukryta idea stojąca za łatką oznaczającą plemienność. Biała supremacja jest tego najbardziej oczywistym dowodem. Jednak może przyjmować wiele innych form. Zasadniczo możemy powiedzieć, że tożsamość grupowa zaczyna przyjmować bałwochwalczą postać, gdy kochamy członków naszej grupy kosztem innych grup. Ryzykuję bałwochwalstwo, gdy przynależność jakiejś osoby do innej grupy całkowicie określa moje postrzeganie tej osoby, tak jakby to była najważniejsza rzecz dotycząca tej osoby, a nie to, że została stworzona na obraz Boga. Ryzykuję bałwochwalstwo, gdy zapominam o tym, co łączy wszystkich ludzi, a dostrzegam jedynie to, co ich dzieli. Ryzykuję bałwochwalstwo, gdy narzucam ci, że możesz kochać mnie wyłącznie na warunkach określanych przez moją grupę. Ryzykuję bałwochwalstwo, gdy jestem pewien, że moje plemię zawsze ma rację, a twoje zawsze się myli i nie potrafię znieść krytykowania mojej grupy.

Zgaduję, że w historii naszego świata plemienność jest dużo bardziej powszechnym bałwochwalstwem niż indywidualizm. Ileż to nienawiści, bitew i wojen zostało wyhodowanych na jego łonie!

Gdy taka „miłość” przenika kościół

Lokalny kościół powinien stanowić antidotum zarówno na indywidualizm jak i plemienność, powinien być miejscem, w którym każda osoba staje przed Bogiem jako jednostka oraz jako członek nowego ludu i rodziny. Ta nowa rodzina nie tłamsi różnorodności Bożego stworzenia, jak również nie ignoruje wpływu, jaki mają obecne w tym świecie niesprawiedliwości i dyskryminacje. Bóg powołuje nas do oddawania większej czci członkom ciała, które jej nie doznały, tak, abyśmy nie doświadczali podziału (1Kor 12:25). Różnorodność w Kościele nie jest problemem, z którym trzeba sobie poradzić. To dar, który trzeba przyjąć z wdzięcznością, szansa, aby oddać chwałę Chrystusowi.

Ale co się dzieje, gdy chrześcijanie wykopują indywidualistyczną lub plemienną miłość z gleby kultury i przesadzają ją na glebę Kościoła? Gdy zasiadając w ławach kościelnych, korzystają ze światowej definicji miłości, aby osądzić, czy kościół jest kochający?

Wpływ indywidualizmu i konsumpcjonizmu

Zacznijmy od wpływu indywidualistycznej miłości. Gdy kochamy na sposób indywidualistyczny, kościół staje się miejscem dającym warunki do wzrostu w samorealizacji i wyrażaniu samych siebie. „Czy nadaję na tych samych falach co pastor? Czy muzyka porusza moje emocje?”. Przychodzimy, słuchamy muzyki, nauczania, patrzymy na innych – „Czy oni są tacy jak ja? Czy będę się wśród nich dobrze czuł?” – a następnie, jadąc do domu, poddajemy ocenie wszystko, co widzieliśmy: „Podobała mi się muzyka poza jedną piosenką. Kaznodzieja nie był zbyt zabawny. Czy mają jakieś programy dla nastolatków?”. Zamiast badać swoje serca oceniamy doświadczenia. Osądzamy kościół zamiast pozwolić, aby Boże Słowo osądziło nas.

Oceniamy, że kościół „jest kochający”, gdy się w nim relaksujemy, czujemy komfortowo, nie czujemy się osądzani. „Mogę tam być sobą”. Jesteśmy przewrażliwieni na punkcie osądzania i podnosimy zarzut o „legalizm” za każdym razem, gdy ktoś nieco zbyt mocno wyrazi swoją opinię.

Gdy miłość skupia się na odkrywaniu i wyrażaniu siebie, można oczekiwać „wojen o uwielbienie”, pomiędzy młodszym a starszym pokoleniem, ponieważ właśnie przez muzykę wyrażamy siebie. Teksty piosenek będą mniej skupiać się na doktrynie („O jak pewny fundament, o święci Pańscy,/ położony jest w wierze w Jego doskonałe Słowo”), a bardziej na wyrażaniu emocji („Mogę śpiewać o twojej miłości przez cały czas,/ Mogę śpiewać o twojej miłości przez cały czas”).

Zajęcia szkółki niedzielnej, grupy domowe, a także inne służby będą dzielić się ze względu na demografię, ponieważ bardziej chcemy znaleźć ludzi, którzy dzielą nasze doświadczenia życiowe niż starszych ludzi, od których możemy się uczyć i młodszych, których możemy nauczać. Kazania stają się osobistym doradztwem przekazywanym jednostkom zgromadzonym w grupie, jak ujął to jeden pastor na początku dwudziestego pierwszego wieku. Gdy zapytamy, czego potrzebujemy przede wszystkim od nauczania, to pierwsze słowa, jakie cisną się na usta, to: „Chcę czegoś, co pokieruje mnie w mojej sytuacji”, natomiast odpowiedź: „Chcę, żeby było wierne Biblii”, znajdzie się gdzieś na dole listy, jeśli w ogóle się na niej znajdzie. Nie chcemy się do tego przyznać sami przed sobą, ale to, czego naprawdę chcemy od kaznodziei albo lidera grupy domowej, to nie tyle, aby przedstawił nam Boga, którego czynimy wielkim w naszym życiu, ale Boga, który może uczynić nas wielkimi. Właśnie dlatego najlepiej wygłaszać krótkie kazania podczas nabożeństwa, a najlepszą formą na zajęciach szkoły biblijnej albo na spotkaniach grupy domowej jest dialog, którego główną treścią jest „co ten fragment oznacza dla mnie”.

Test na dary duchowe stał się popularny, gdy chrześcijanie zaczęli postrzegać miłość jako sposób na odkrywanie i wyrażanie samych siebie. Nie jest istotne, jakie są potrzeby kościoła. Nie jest istotne, gdzie potrzeba przyłożyć się do pracy. Przez zaangażowanie się w kościele muszę czuć się spełniony. Więc pozwólcie mi opowiedzieć, w jaki sposób Bóg obdarował mnie osobiście, a następnie zróbcie miejsce, abym mógł wyrazić się poprzez moje obdarowanie.

Jak konsumpcjonistyczny rodzaj miłości wygląda w kościele? Zawiera się w przekonaniu, że istotny jest rozmiar i liczy się tylko dobry pokaz. Czy kościół może dać dobre przedstawienie? Dobre nabożeństwo w kościele to takie, które pozwala na wielkie duchowe przeżycia i dostarcza olbrzymich doświadczeń. Wzrost określany jest przez podejmowane decyzje, a nie „przez wierne podążanie w jednym kierunku”, jeśli można posłużyć się taką frazą. Najważniejsze stają się statystyki i inne środki pomiaru krótkodystansowych rezultatów. Nie dajemy się już nabrać na uwielbianie rzeźbionych figur, ale duże wrażenie robią na nas figury danych statystycznych.

Gdy koncepcja „wiązania się na dobre i złe” zostaje oddzielona od definicji miłości, kościoły stają się miejscami, w których rzadko zaobserwować można poświęcenie na rzecz innych, a przez to ewangelia rzadko zostaje zilustrowana. Zamiast tego, poszczególne osoby przychodzą i odchodzą z jednego kościoła do drugiego – „przeskakują z kwiatka na kwiatek” – w ogóle się tym nie przejmując. Beztrosko odłączamy się i przyłączamy od jednej wspólnoty do drugiej, ponieważ to w ogóle nie kłóci się z naszym zrozumieniem miłości i wynikających z niej obowiązków. Nie zatrzymujemy się, aby zważyć, jakie będą konsekwencje naszego odejścia dla innych. Nie prosimy pastorów, aby pomogli nam w podejmowaniu decyzji. Zwyczajnie zwracamy nasze zakupy do sklepu. To nic osobistego.

I w ten sposób coraz więcej osób w ogóle nie przyłącza się do kościołów. „Doświadczenia, które są dostępne w ich kościele”, twierdzi ewangelikalny analityk George Barna, „zdają się nijakie. Szukają doświadczenia wiary, które będzie bardziej solidne i budzące podziw niż te, które mogą znaleźć w swoim starym lokalnym kościele”[12]. Samemu Barnie to pasuje. To, czy chrześcijanin jest „zanurzony, trochę zaangażowany, czy całkowicie odłączony od lokalnego kościoła nie ma dla mnie znaczenia (a także, w pewnych granicach, dla Boga)”, twierdzi, „Liczy się nie to, z kim się wiążesz (np. lokalny kościół), ale kim jesteś”[13]. Pamiętaj, że w miłości chodzi o samorealizację i połączenie, a kościoły zdają się w tym nie pomagać. Aby udowodnić swoją myśl, Barna przytacza rozmaite statystyki, na przykład tę mówiącą, że ośmiu na dziesięciu wierzących „nie odczuwa, że doświadczyło Bożej obecności albo połączenia z Nim w trakcie nabożeństwa”[14].

Rozwiązanie, dla niektórych chrześcijan, leży w usunięciu lokalnych kościołów z drogi. Sprawowaniu kontroli nad swoją podróżą duchową. Dla innych rozwiązaniem będzie znaleźć nowy „kościół butikowy”, który oferuje „skrojone na miarę doświadczenia”[15], których poszukują Amerykanie. Tak czy owak, chrześcijanie mogą wzrastać w dojrzałości bez tych wszystkich problemów, całej biurokracji i wszystkich zbędnych rzeczy związanych z życiem w tradycyjnym lokalnym kościele. Jakie są ostateczne wnioski Barny? Możesz wstąpić do kościoła lub go opuścić, w zależności od tego, co ci pasuje. Jesteś swoim własnym menadżerem duchowego życiorysu. Jesteś swoim własnym kapitanem. Swoim własnym pasterzem.

Gdy miłość staje się sposobem na wyrażanie samych siebie przez chrześcijan, sama ewangelia — sedno chrześcijańskiej miłości — zostaje przystosowana do celów terapeutycznych. Adoptujemy to, co terapeuta David Powlison nazywa ewangelią terapeutyczną. Ewangelia terapeutyczna nie skupia się na tym, że obrażamy Boga poprzez nasz grzech. Skupia się raczej na tym, w jaki sposób wyleczyć nas z ran i nadużyć, które popełniono przeciwko nam.

• Chcę się czuć kochany za to, jaki jestem, chcę doświadczać współczucia w związku z tym, czego doświadczyłem, czuć się intymnie zrozumiany, bezwarunkowo akceptowany;

• Chcę doświadczać poczucia osobistego znaczenia i wartości, odnosić sukcesy zawodowe, wiedzieć, że moje życie ma znaczenie, mieć wpływ;

• Chcę zyskać poczucie własnej wartości, potwierdzenie, że jestem w porządku, mieć możliwość wyrażenia swoich opinii i pragnień[16].

Powlison opisuje, że ewangelia i kościół istnieją po to, aby rozwiązywać takie problemy. Powinny sprawiać, że będziemy czuć się kochani, ważni, uznani, zabawieni, pozytywnie naładowani. Leczą symptomy. Nie tyle mówią nam, że mamy kamienne serca, które trzeba wymienić. To raczej „Jezus-dla-mnie”. On spełnia „wszystkie moje pragnienia i uśmierza psychiczne bóle”[17].

Żeby było jasne, nie nawołuję do tego, aby kościoły stały się miejscami, w których panuje emocjonalna obojętność. Nie twierdzę, że Jezus nie leczy naszych psychicznych dolegliwości i nie pociesza skrzywdzonych. Nie twierdzę nawet, że w obecnej w naszej kulturze romantycznej koncepcji miłości nie ma ziarna prawdy. Jej odbicie można znaleźć na stronach Pisma Świętego – pomyśl choćby o Pieśni nad Pieśniami. Chodzi raczej o to, że tak jak to zwykle bywa z najlepszymi bałwanami, rozumienie miłości w naszej kulturze odizolowuje jedną czy dwie dobre rzeczy i czyni z nich rzeczy ostateczne, zniekształcając przez to nawet to, co dobre w tej koncepcji miłości. Dlatego zwróć uwagę na to, na co kładzie nacisk. Oraz na to, co stawia na piedestale, a co odrzuca, jak na przykład autorytet i chwałę Bożą.

Wpływ miłości plemiennej

Wszystko to stanowi odpowiedź na pytanie, jak indywidualistyczna i konsumpcjonistyczna miłość wpływa na kościół. Co powiemy na temat miłości plemiennej? W rzeczywistości jest tak samo, szczególnie w kulturze Zachodu, gdzie indywidualizm zalewa wszystko, łącznie z naszą tożsamością grupową. W zasadzie mógłbyś przeczytać powyższe akapity i zamienić słowo indywidualizm na grupa. Kościół staje się miejscem, które pozwala na odkrywanie i wyrażanie grupy. Możemy uznać kościół za „kochający”, jeśli my możemy się w nim zrelaksować, poczuć komfortowo, nie zostać osądzeni. Możemy być tam sobą. Kazanie staje się grupową terapią przeżywaną we wspólnocie. Potrzebujemy czegoś, co odpowiada na nasze potrzeby.

Terapeutyczna ewangelia będzie odgrywać znaczącą rolę, gdy kościół będzie definiowany przez plemienną tożsamość jego członków, tyle że, tak jak napisałem powyżej, znów ja zostaje zamienione na my. Nie tyle interesuje nas to, w jaki sposób pojednać się z Bogiem, co uznanie grupy, naszej wartości, naszej wagi. Ponadto ewangelia zaczyna skupiać się niemal wyłącznie na relacji władzy pomiędzy grupami albo na zachowaniu istniejącego statusu quo (jak w przypadku faryzeuszy za dni Jezusa) albo na wywróceniu go (jak w przypadku zelotów).

I ponownie, pozwól, że wyrażę się jasno: gdy jakaś grupa była ofiarą niesprawiedliwości przez wiele dekad albo i wieków, to musi znaleźć się jakiś szczególny rodzaj uznania tej grupy, jej zatwierdzenia i (używając języka Pawła) uczczenia. Dla prześladowanej grupy powiedzenie „nasze życie ma znaczenie” oznacza po prostu uznanie, że oni także zostali stworzeni na obraz Boga, ponieważ fakt, iż stali się oni ofiarami prześladowań postawił tę prawdę pod znakiem zapytania. Ryzyko, o które się martwię, wiąże się z tym, że jakaś grupa, większościowa lub mniejszościowa, może stać się bardziej zainteresowana uznaniem swojej tożsamości grupowej niż tożsamości chrześcijańskiej.

Odrzucając autorytet i ujmując Bogu

Żeby nie było nieporozumień, historia indywidualizmu, plemienności i ich wersja miłości nie są ostatecznie historią sporu indywidualizmu ze wspólnotowością – bycia samotnikiem kontra posiadanie przyjaciół. Chodzi raczej o to, kto jest szefem – ja czy ktoś inny? Chodzi o odrzucenie całego autorytetu poza mną samym. A to odrzucenie autorytetu poza mną samym ostatecznie podszyte jest brakiem zainteresowania majestatem Bożym i umniejszeniem Jego wartości.

Jestem swoim własnym panem – panem swojego życia i panem swoich miłości.

Jeśli jakaś instytucja, autorytet albo nawet sam Bóg stanie na drodze pragnień mego serca, to do mnie należy ostatnia karta atutowa. Mogę krzyknąć „Z drogi!” i właśnie to zawiera się w twierdzeniu, że każda relacja, każdy standard kulturowy, każde społeczne i moralne zachowanie, każde religijne credo obecnie podlega negocjacjom.

„Indywidualizm” i „konsumpcjonizm” to terminy, które pasują socjologom niczym tweedowa marynarka. Świetnie służą swoim celom. Ale zostały wysterylizowane teologicznie i są trochę zbyt „bezpieczne” – całkowicie „płaskie”. Musimy wreszcie zdjąć z nich ich świeckie maski i mówić o nich w taki sposób, w jaki mówilibyśmy, gdybyśmy zasiadali w ławach szkółki niedzielnej naszych pradziadków, w czasach, gdy ludzie używali biblijnych słów takich jak grzech, chciwość i cudzołóstwo, aby opisać to, co jest złe.

Nie jest zaskoczeniem to, że cudzołóstwo odgrywało coraz ważniejszą rolę w powieściach tworzonych w dziewiętnastym i na początku dwudziestego wieku. Tak jak nastolatkowie, którzy zaczęli traktować podejrzanie religię swoich rodziców, wielu pisarzy zapragnęło eksperymentować i przesuwać granice małymi krokami. Pozostawały resztki moralnych skrupułów. Ci autorzy nigdy nie ośmielili się powiedzieć „Cudzołóstwo jest w porządku!”, ale cała fabuła, niczym głos szepczący do ucha, skonstruowana została w taki sposób, aby czytelnik właśnie tak myślał.

Ile filmów i książek kontynuuje to dzieło? Pamiętam, gdy film Co się wydarzyło w Madison County, z Clintem Eastwoodem i Meryl Streep, wszedł do kin w 1995 roku. Film oparty był na powieści o tym samym tytule, która okazała się jedną z najbardziej poczytnych książek dwudziestego wieku, a którą sprzedano w ponad sześciu milionach egzemplarzy. Głównym motywem powieści jest romans pozamałżeński, dlatego gdy pewna przyjaciółka opowiedziała mi, że widziała ten film i podobał się jej, to pamiętam, że choć byłem (wówczas) tylko nominalnym chrześcijaninem, to nawet wtedy w głębi serca potępiłem jej brak moralnego kompasu. Ale z jakiś powodów ostatecznie sam obejrzałem ten film i – przyznaję ze wstydem – sam zacząłem sympatyzować z niewierną żoną. Potęga narracji wciągnęła i zwiodła mnie.

W jaki sposób wykraczająca poza przyjęte normy, przesuwająca granicę sztuka zdobywa tak wielkie audytoria? Artysta, który stoi za nią, posiada „wewnętrznego człowieka” tak jak jego czytelnicy lub widzowie – upadłego człowieka, który zamieszkuje każdego z nas. Autorzy nie próbują wkładać nam pięścią do buzi przekonania, że „cudzołóstwo jest dobre”. Opierają się raczej na fakcie, że nasze serca pragną kontrolować nasze własne losy jak myśl, że „Gdyby twoje serce tak bardzo tego pragnęło, a ty byś znalazł się w takich trudnych okolicznościach, postąpiłbyś tak samo, prawda?”.

Pokusa może pukać do drzwi, trzymając w dłoniach jakieś błyskotki, ale tymczasem tylnymi drzwiami wchodzi diabeł i wykonuje czarną robotę, oferując nam nową tożsamość: Będziecie jak Bóg (1Moj 3:5).

Ostatecznie indywidualistyczny obraz miłości ma swoje korzenie w powiększaniu własnej wagi i umniejszani wagi Boga. Bóg może, ale nie musi zasługiwać na chwałę, ale na pewno na nią zasługuję ja. Moje impulsy są dobre. Moje instynkty niezawodne. Moje pragnienia uzasadnione i naturalne. Zasługuję na to, czego chcę. Zasługuję na uwielbienie. Dlatego to ja sam powinienem definiować moją moralność, moje istnienie, moją płeć, moje pieśni miłosne. Bóg może mi dać jedną lub dwie wskazówki, ale ostatecznie nie ma prawa, aby nade mną panować; tak jak żaden rodzic, pastor, czy prezydent, który próbuje ustanowić panowanie w swoim własnym imieniu. W głębi swojego serca wiem, czym jest miłość. Kim jesteś ty, aby sprzeciwiać się miłości!

Tragedia polega na tym, że taka miłość ostatecznie nic nie wytwarza ani nie owocuje. Jest zafiksowana na sobie samej i ostatecznie musi umrzeć.

Nie minęły pierwsze dekady dwudziestego wieku, a powieściopisarze do takiego właśnie wniosku doszli. Miłość, tak jak wojna, jest zmarnowanym wysiłkiem, jak sugeruje Ernest Hemingway w Pożegnaniu z bronią. Dwoje kochanków przez całą powieść przemierza świat, aby wreszcie być razem. Kobieta zachodzi w ciążę. Mężczyzna zaczyna się zastanawiać, kim właściwie jest. Na ostatnich stronach powieści czytamy, że kobieta umiera razem z dzieckiem w połogu. On wygania pielęgniarki z pokoju szpitalnego i włącza światła, pragnąc się pożegnać. Ale wtedy: „To było jak żegnanie się z posągiem. Po chwili wyszedłem ze szpitala i poszedłem w deszczu do hotelu”[18]. Koniec. To wszystko. Nie ma nic więcej. Wszystkim, co miał, była jej miłość, a ona umarła. Tak jak ich potomstwo. Deszcz, symbol rozpadu, zmywa wszystko w niebyt.

Miłość dwojga kochanków nie ma mocy, aby trwać wiecznie, bez względu na to, jak wielka i głęboka się wydaje. Ten świat zapada się sam w siebie.

Plemienność, podobnie, jest przede wszystkim skoncentrowana na władzy. Jak indywidualizm nie jest zainteresowany majestatem Boga, ale chce, aby grupa była swoim własnym panem – panem życia i miłości.

Wniosek

Wyobraź sobie dwa światy. W jednym świecie na tronie zasiada Bóg. W drugim na tronie zasiadamy my lub nasze grupy. W pierwszym świecie źródłem miłości jest Bóg, a Jego miłość istnieje wraz z Jego wymogami. W drugim my jesteśmy źródłem miłości, a miłość poddaje się naszym wymaganiom. Biblia wskazuje tę pierwszą wizję świata. Zachodnia tradycja romantyzmu, która w ogromnym stopniu kształtowała naszą kulturę od osiemnastego wieku, ostatecznie przyswoiła tę drugą.

To są dwa zasadniczo różne światy. A słowo, które wymawiamy jako m-i-ł-o-ś-ć, funkcjonuje zupełnie inaczej w tych dwóch światach. W obu reguły i granice będą wyznaczali ludzie. Oni będą ustanawiali prawa i sprawowali sądy. Ale te reguły i sądy będą zupełnie różne, ponieważ będą służyć zupełnie odmiennym rodzajom miłości.

W ostatecznej analizie nie da się oddzielić miłości od reguł. Pozostaje jedynie pytanie, która miłość będzie wyznaczać reguły: miłość do Boga, czy miłość do siebie samego?

2

Miłość wśród teologów

Jednym z najsłynniejszych epizodów w powieści Fiodora Dostojewskiego Bracia Karamazow jest „Wielki inkwizytor”. Epizod ten ma miejsce w szesnastowiecznej Hiszpanii, w czasach, które narrator opisuje jako „najstraszliwszy okres inkwizycji, kiedy to, ku chwale Bożej, w całym kraju codziennie płonęły stosy”[19]. Inkwizycja, tak dla przypomnienia, stanowiła rzymsko-katolicką instytucję działającą na przestrzeni stuleci powołaną do ścigania herezji.

„Wielki inkwizytor” to dziwne opowiadanie. Zaczyna się od tego, że pewnego dnia na ulicach miasta pojawia się po cichu Jezus, nie dlatego, aby wypełnić przepowiednię o powrocie, ale aby „odwiedzić na chwilę swoje dzieci”. Zostaje natychmiast rozpoznany i otoczony przez tłum. Jego serce „płonie miłością” do ludzi. Podobnie jak w czasie swojej ziemskiej służby zaczyna uzdrawiać chorych. Ludzie zaczynają całować ziemię, po której stąpa. Dzieci rzucają przed nim kwiaty i krzyczą „Hosanna”. W pewnym momencie Jezus zatrzymuje kondukt żałobny, który niesie w trumnie martwą dziewczynkę. Jezus zwraca się do niej czule „Talitha cumi” i dziewczynka powstaje z uśmiechem na ustach i zdziwieniem w oczach. Tłum wzdycha zachwycony.

W tym samym czasie całą scenę uważnie obserwuje i ocenia z daleka pewien starzec. Jedyne co widzi to zamieszki, więc on sam, kardynał, wielki inkwizytor, interweniuje i aresztuje Jezusa. Później wkracza do celi, w której uwięziony został Jezus i zaczyna Go przesłuchiwać:

„<<To ty? Ty?>> Nie otrzymuje odpowiedzi, dodaje prędko: <<Nie odpowiadaj, milcz. I cóż byś mógł powiedzieć? Wiem aż nazbyt dobrze, co powiesz. Nie masz zresztą prawa dodawać nic do tego, coś ongi był powiedział. Po cóżeś przyszedł nam przeszkadzać? Albowiem przyszedłeś nam przeszkadzać i sam o tym wiesz. Ale czy wiesz, co jutro będzie? Nie wiem, kim jesteś, i nie chcę wiedzieć: czy to Ty, czyś tylko podobieństwem Jego, jutro będę Cię sadził i spalę cię na stosie, jako największego heretyka, i ten lud, który dziś całował Cię po nogach, jutro na mój znak będzie podsycał płomień na Twoim stosie; czy wiesz o tym? Może i wiesz>>”

Następnie wielki inkwizytor przypomina Jezusowi, że dał Kościołowi autorytet, aby włączać i wyłączać według własnego uznania: „Obiecałeś, upewniłeś swoim słowem, dałeś nam moc związywania i rozwiązywania, to się już nie odstanie, nie możesz już w żaden sposób odebrać nam tego prawa”.

Opowiadanie kończy się niespodziewanie, ale po zastanowieniu dochodzimy do wniosku, że jednak można było przewidzieć taki jego koniec. Chrystus po tym, jak grożono mu śmiercią, odpowiada na argumenty inkwizytora jedynie pocałunkiem.

Tak jak inkwizytor głosimy, że znajdujemy ukojenie w fakcie, że Bóg jest miłością. Mówimy o Nim. Czekamy na Niego. Przygotowujemy się na Jego przyjście, budując wielkie religijne budowle. Ale gdy ten Bóg, który jest miłością, przychodzi, nasze upadłe ja więzi Go, przesłuchuje, a następnie zabija. Zrozumiał to holenderski malarz Rembrandt, gdy namalował siebie samego jako jednego z oprawców w scenie ukrzyżowania Chrystusa. Historia opowiedziana przez Dostojewskiego jest naprawdę pod tym względem bardzo wymowna: wskazuje na coś bardzo głęboko ukrytego w naszych sercach – nienawiść nie tylko do Boga, ale nawet do Jego miłości.

Boża miłość równocześnie nas przyciąga i odpycha. To rzecz, która dla upadłego serca zdaje się w tym samym momencie niezwykle piękna i strasznie obraźliwa. Spójrz na nią po jednym kątem i wydaje ci się najbardziej olśniewająco piękną rzeczą na świecie. Ale zrób kilka kroków w tył i spójrz na nią jeszcze raz, a twoje usta odruchowo się wykrzywiają, pięści zaciskają, a twoje serce doznaje moralnej obrazy.

Jak to możliwe? W jednym momencie jesteśmy tłumem radującym się z uzdrowień i cudów Jezusa i Jego czynów miłosierdzia. Po chwili jesteśmy inkwizytorem, rozpoznajemy, że Jezus wzywa nas do poddania się Jego władzy, chwale i wielkości. A nasze upadłe serca tego nie mogą znieść, nawet w obliczu miłosierdzia i miłości.

Tak jak Westley i Księżniczka Buttercup postrzegamy miłość jako coś, co obraca się całkowicie wokół nas. Gdy Boża miłość rzuca wyzwanie naszemu panowaniu i pragnieniu chwały, natychmiast odczuwamy obrazę. Dlatego przedefiniowujemy miłość, stawiając w centrum świata samych siebie.

Rozdział 1 zamknęliśmy obrazem dwóch światów – jeden, w którym my jesteśmy w centrum świata i drugi, w którego centrum znajduje się Bóg. Obraz ten miał w zamiarze przekazać sposób, w jaki kultura Zachodu rzuca dzisiaj Bogu wyzwanie. Jej celem jest zamiana ról. „Złaź z tronu, Boże. Ja zasługuję na to, aby na nim zasiadać”.

Gdy jednak mowa jest o Kościele, to takie wyzwanie przybiera bardziej subtelną postać. Naszymi ustami w dalszym ciągu oddajemy Mu chwałę. Potwierdzamy to, że On ciągle zasiada na tronie. Ale później żyjemy w taki sposób, jakbyśmy to my byli Jego największą miłością, jakby kochał nas bardziej niż swojego Syna, swoją sprawiedliwość, swoją chwałę.

Spróbuj jeszcze raz wyobrazić sobie dwa światy, ale tym razem z małą zmianą. Teraz Bóg znajduje się w centrum tych światów, przynajmniej z imienia. To, czym różnią się te dwa światy, jest tym, co Bóg najbardziej kocha. W pierwszym najbardziej kocha ludzkość. W drugim Bóg najbardziej kocha Boga, jako że miłość dzielona jest pomiędzy trzema osobami Trójcy Świętej – Ojcem, Synem i Duchem Świętym. Zbawienie w pierwszym świecie całkowicie zależy od Bożej miłości do świata. Albowiem tak Bóg umiłował świat, brzmi jego motto. Zbawienie w drugim polega na łaskawym włączeniu przez Boga ludzi w Jego miłość do Syna, jak wówczas, gdy Jezus prosił Ojca, aby pokochał Jego ludzi tą samą miłością, którą kocha Jego (J 17:26).

W tych dwóch światach będą obowiązywać zupełnie różne zasady, sądy i miłości. I nad tym chcielibyśmy się pochylić w tym rozdziale. Tak jak poprzedni rozdział analizował kulturę, ten podda analizie teologów. Jedna z grup teologów będzie mówiła o miłości Bożej jako uniwersalnej, niewybrednej, bezwarunkowej, ale też o w samym jej centrum znajdującym się antropocentryzmie. Inna grupa będzie mówić o miłości Bożej jako miłości, której centrum stanowi Bóg, i to właśnie tam znajduje się obraza.

Może ci się wydawać, że nie interesuje cię historia teologów, a kilka rzeczy w tym rozdziale może brzmieć niezbyt znajomo. Ale podejrzewam, że znajdzie się tutaj również kilka kwestii, z którymi się zidentyfikujesz.

Platon i Augustyn

Pozwólcie, że poświęcę dwa zdania na greckiego filozofa, Platona, ze względu na jego wpływ na teologów chrześcijańskich i ich zrozumienie miłości. Mówiąc o miłości, Platon posługiwał się greckim słowem eros. Eros czy miłość dla Platona była tęsknotą za tym, czego nam brakuje. Była pragnieniem. Widzę w tobie jakieś rzeczy, których potrzebuję, dlatego pragnę z tobą zjednoczenia. „Kocham cię, ponieważ jesteś piękna” lub „dobra”, albo „sprawiedliwa” czy cokolwiek innego. A ponieważ bogom niczego nie brakuje, myślał Platon, bogowie nie mogą kochać[20].

Przechodząc teraz do teologów chrześcijańskich, piszący w piątym wieku Augustyn podobnie wierzył, że miłość zaczyna się od pragnienia, wielkiego uczucia lub „ruchu” duszy w kierunku jakiegoś dobra[21]. I tak jak Platon, Augustyn wierzył, że Bogu niczego nie brak. Ale inaczej niż Platon, Augustyn wiedział, że „Bóg jest miłością” na podstawie Pisma Świętego. W jaki sposób Augustynowi udało się to wszystko ze sobą pogodzić?

Augustyn połączył ze sobą dwie rzeczy: miłość jako pragnienie (eros) i miłość jako dar (agapē)[22]. Jeśli miłość jako pragnienie brzmi jak „Kocham cię, ponieważ jesteś piękna”, miłość jako dar brzmi jak: „Kocham cię, ponieważ chcę czynić wobec ciebie dobro”. Pierwsza polega na dostrzeganiu jakiejś cechy u ukochanej osoby. Druga na dobroczynności wobec niej. Podejrzewam, że możesz utożsamiać się z obiema rodzajami. Miłość jako pragnienie albo eros odczuwałeś, gdy zakochałeś się w kimś w liceum. Miłość jako dar albo agapē odczuwałeś wobec swojej mamy, gdy jako dziecko poszedłeś kupić jej prezent na Boże Narodzenie. Naprawdę chciałeś sprawić jej radość.

Jak już powiedzieliśmy, Augustyn połączył oba rozumienia miłości razem. Bóg Ojciec odczuwa wielką miłość (eros) do Syna przez Ducha i daje siebie samego całkowicie Synowi (agapē). Augustyn nazywa Ojca, Syna i Ducha kochającym, kochanym i miłością[23]. Podobnie Bóg oddaje siebie samego nam poprzez pragnienia i uczucia Ducha, który prowadzi nas do odwzajemnienia namiętnej miłości i do uwielbienia Boga: „A zatem to Bóg, Duch Święty pochodzący od Boga, jest tym, który rozpala człowieka miłością do Boga i bliźniego, gdy zostaje człowiekowi udzielony i On sam jest miłością. Człowiek nie posiada zdolności, aby kochać Boga, jeśli nie uzdolni go do tego Bóg”. Innymi słowy, dla Augustyna miłość jest pewnego rodzaju bumerangiem, pochodzącym od Boga i powracającym do Niego, spotykającym nas na swojej drodze. Filozof pisze: „Miłość zatem jest Bogiem od Boga”[24].

Nie jestem pewien, czy istnieje jakieś miejsce, w którym Augustyn twierdziłby, że Bóg kocha najbardziej Boga w taki sposób, w jaki później powiedział to Jonathan Edwards, ale na pewno takie są tego implikacje. Twierdzi on jednoznacznie, że miłość ludzka, nawet miłość do innych ludzi i stworzenia, zawsze powinna być udzielana „w odniesieniu” do Boga. W swoim kazaniu Augustyn pisze:

Powinieneś kochać [swoją żonę i dzieci] w odniesieniu do Chrystusa i myśleć o nich w odniesieniu do Boga, a w nich nie kochać niczego poza Chrystusem i nienawidzić w swoich najbliższych tego, co sprawia, że nie chcą mieć nic wspólnego z Chrystusem. Taki jest, widzisz, rodzaj Bożego miłosierdzia[25].

Powinniśmy kochać Boga dla Boga i kochać naszych bliźnich dla Boga. Oznacza to, mówiąc prosto, wskazywanie naszym bliźnim na Boga. Augustyn pisze: „Ktokolwiek zatem słusznie kocha swojego bliźniego, powinien tak się wobec niego zachowywać, aby on także pokochał Boga całym swoim sercem, całą duszą i całym umysłem”[26].

Miłość skupiona na czymkolwiek poza Bogiem jest zaprzeczeniem miłości: „Jeśli kochamy ich z jakiegokolwiek innego powodu, to bardziej ich nienawidzimy niż kochamy”[27]. Podsumowując to wszystko, Augustyn pisze:

Nazywam „dobroczynnością” ruch duszy w kierunku radowania się Bogiem dla Niego samego, a także radowaniem się sobą samym i swoim bliźnim ze względu na Boga; ale „chciwość” jest ruchem duszy w kierunku radowania się sobą samym, swoim bliźnim, czy jakąkolwiek inną rzeczą fizyczną ze względu na cokolwiek innego niż Bóg[28].

Dla Augustyna istnieją dwa podstawowe rodzaje miłości: miłość, której centrum stanowi Bóg i miłość, której centrum stanowi coś innego. Pierwsza pochodzi od Boga i zmierza do Boga; druga nie. Filozof wyraźnie zobaczył dwa światy, które opisałem, tylko nazwał je dwoma miastami. A pomiędzy nimi przebiega wyraźna linia.

Bernard i Tomasz z Akwinu

W dwunastym wieku bardziej niż Augustyn podkreślał doświadczenie miłości Bożej Bernard z Clairvaux. Aby opisać nasze doświadczenie kochającego Boga, Bernard posłużył się obrazem romantycznej i odurzającej miłości opisanej w Pieśni nad Pieśniami[29]. Ale zasadniczo Bernard kładzie nacisk na to samo co Augustyn. Bóg kocha nas, pozwalając nam kochać Go: „On kocha nas tylko po to, aby być kochanym, wiedząc, że ci, którzy Go kochają, są błogosławieni swoją własną miłością”[30]. Czy dostrzegasz teraz, że miłość jak bumerang leci szybko wprzód, aby zaraz wrócić do rzucającego? Dla Bernarda nagrodą jest sama miłość. Jest w niej zarówno branie jak i dawanie. Bóg jednoczy nas ze sobą samym dla siebie samego, a w tym zjednoczeniu otrzymujemy wszystko, czego moglibyśmy chcieć.

W trzynastym wieku Tomasz z Akwinu, tak jak wcześniej Augustyn i Bernard, również postrzegał miłość jako pochodzącą od Boga i wracającą do Boga, ponownie, jak bumerang. Tomasz z Akwinu również zaczął od miłości jako namiętności lub pragnienia i następnie połączył to z koncepcją miłości jako daru, albo pragnienia czynienia dobra innym. Miłość przyciąga jedną osobę do drugiej i jednoczy dawcę i odbiorcę miłości, ale ten jednoczący impuls niesie ze sobą impuls nakłaniający do dawania. Miłość jest jak piec, twierdził Tomasz z Akwinu, która promienieje na zewnątrz i ogrzewa cały dom. Dlatego nie można powiedzieć: „Kocham Boga, ale nie mojego bliźniego”. Ponieważ tak jak miłość Boża promieniuje na zewnątrz, do świata, aby sprawić, że ludzie zaczną Go kochać i uwielbiać, tak nasza miłość do Boga promieniuje na grzeszników, aby sprawić, by zaczęli wielbić Boga[31].

Definicja miłości, w której centrum znajduje się Bóg

Gdybyśmy mieli podsumować to, co usłyszeliśmy od Augustyna, Bernarda i Tomasza z Akwinu, to jakbyśmy zdefiniowali miłość? Powiedzielibyśmy, że prawdziwa miłość jest skoncentrowana na Bogu. Chodzi o kochanie innych w odniesieniu do Boga. To pragnienie dobra innych i świadomość tego, że Bóg jest zawsze dobry. On jest najwspanialszą i najpiękniejszą rzeczą we wszechświecie. Pogląd na miłość, w której centrum znajduje się Bóg, łączy ze sobą pragnienie i dar. Najbardziej pragniemy Boga i dajemy Boga. To sytuacja, którą czerpiąc z nomenklatury biznesowej, moglibyśmy nazwać sytuacją, w której obie strony zwyciężają.

Miłość, w której centrum znajduje się Bóg, zachowuje się jak rzucony bumerang, początek bierze w miłości Ojca do Syna, aby następnie biec miłością od Syna do Ojca. Tyś jest Syn mój umiłowany, którego sobie upodobałem (Mk 1:11; zobacz także Hbr 1:9). I tak samo jest w przypadku grzeszników; miłość, w której centrum znajduje się Bóg, ma swój początek u Boga, jak bumerang zaczyna swój bieg u rzucającego i włącza nas w swoją trajektorię, aby zatoczyć łuk i abyśmy mogli odwzajemnić naszą miłość do rzucającego. On kocha nas, abyśmy my mogli kochać Jego. Albowiem z Niego i przez Niego i ku Niemu jest wszystko; Jemu niech będzie chwała na wieki (Rz 11:36), mówi apostoł Paweł. Prawdziwa miłość jest od Boga, przez Boga i do Boga.

Miłość, w której centrum znajduje się Bóg, jest jak piec w sercu – używając obrazu Tomasza z Akwinu – który rozpalany jest Bożym pięknem, gdziekolwiek ono da się znaleźć. Jednocześnie miłość, w której centrum znajduje się Bóg, nienawidzi wszystkiego, co sprzeciwia się Bogu, zarówno dlatego, że Bóg jest największym dobrem jak również dlatego, że co sprzeciwia się Bogu, kłamie i zniesławia to, co dobre. Tomasz z Akwinu powiedział, że „Nienawiść do zła w człowieku odpowiada umiłowania w nim dobra”[32]. Tylko irracjonalność grzechu nakłania nas do tego, abyśmy kochali to, co sprzeciwia się Bogu, zamiast tego nienawidzić. Tylko Bóg jest życiem i tylko On jest godzien chwały. Siły grzechu i zła sprzeciwiają się Bogu i przynoszą śmierć.

Manifestacja miłości, w której centrum znajduje się Bóg

Z tego powodu miłość, w której centrum znajduje się Bóg, wyznacza granicę pomiędzy tymi, którzy kochają Boga, a tymi, którzy tego nie robią. Dyskryminuje. Osądza. A czyni tak ze względu na miłość do Boga i dla dobra ludzi.

Prowadzi to nas do historii Bożego ludu w Piśmie Świętym. Na każdym etapie historii odkupienia Bóg wyróżniał swój lud, aby Jego miłość mogła być widoczna dla innych. Nakreślał linię oddzielającą świat wewnątrz i poza Edenem, wewnątrz i poza arką, plagi wyznaczały granicę poza Jego ludem w Egipcie, wewnątrz i poza obozem, wewnątrz i poza ziemią Kanaan. I ta sama linia powinna biec dookoła każdego kościoła, wyróżniając jego członków pośród świata.

Celem wyznaczania tej granicy jest oznajmienie: „Tutaj znajdziecie zdroje czystej wody, pijcie z nich. Tutaj znajdziecie ludzi, którzy kochają mnie całym swoim sercem, umysłem, duszą i mocą. Czy widzicie, jak atrakcyjne jest to błogosławione życie? Czy nie chcielibyście pokutować i przyłączyć się do nich?”. Linia, która wskazuje na podział, ma za zadanie wywołać pragnienie, aby się przyłączyć. To zamknięte drzwi, ale ze szkła, tak aby ludzie z zewnątrz mogli widzieć i otworzyć je zaledwie jednym pchnięciem pokuty i wiary.

Ale dokładnie te granice, ta manifestacja i te drzwi są tym, co stanowi obrazę dla świata, gdy mowa jest o miłości Bożej. Bóg wzywa świat, aby Go pokochał, a to wezwanie, które z natury sprzeciwia się miłości swojego ego. Usta się wykrzywiają, a pięści zaciskają, ponieważ miłość do samego siebie pozwala formułować własne osądy, wyznaczać swoje granice, pielęgnować swoje nienawiści. Dlatego Kain sprzeciwia się Ablowi, Ezaw sprzeciwia się Jakubowi. Faraon sprzeciwia się Izraelowi. I tak dalej, aż do chwili, gdy Syn Boży sam zostaje zniszczony przez Heroda i Poncjusza Piłata, wypełniając proroctwo o zmowie narodów (Dz 4:26–28).

To z tego powodu nienawiść do Jezusa, którą żywi wielki inkwizytor, jednocześnie zdumiewa i jest zrozumiała. Możemy oglądać piękno, którym jest wcielony Bóg, ale następnie opierać mu się całkowicie, gdy chce nad nami panować. Nie możesz służyć dwóm panom, powiedział Jezus. Będziesz albo kochał jednego a nienawidził drugiego, albo będziesz służył jednemu i wzgardzisz drugim (Mt 6:24). A jeśli najbardziej kochamy samych siebie, jak odpowiemy na nawet najpiękniejszą i zdolną do największych poświęceń miłość Bożą?

Od Lutra do Bartha

Historia teologów ma jednak swój ciąg dalszy. Doktryna o chrześcijańskiej miłości rozwijała się na przestrzeni historii Kościoła i nie zawsze była zdrowa. Trochę tak, jakby miłość w Biblii była sznurem składającym się z kilku włókien, a wielu teologów później próbowało wyciągnąć jedno włókno i oddzielić je od pozostałych. Dostrzeżenie tego zjawiska ma kluczowe znaczenie, ponieważ odizolowane włókno przysuwa na myśl sposób, w jaki wielu chrześcijan i post-chrześcijan dzisiaj postrzega chrześcijańską miłość w jej całej rozciągłości.

Podczas gdy Augustyn i ci, którzy za nim podążali, połączyli ze sobą miłość jako pragnienie (eros) z miłością jako bezinteresownym darem (agapē), wielu teologów po Lutrze porzuciło miłość jako eros. Agapē jest chrześcijańskie, stwierdzili, eros jest platoński. Chrześcijańska miłość jest bezwarunkowym darem. Nie jest zainteresowana tym, czy jej cel jest warty czy niewarty daru. W ostateczności jednak ci teologowie przygotowali drogę do tego, aby zamienić te światy – świat, w którym Bóg najbardziej kocha Boga, na świat, w którym Bóg najbardziej kocha ludzkość. W konsekwencji przygotowali grunt pod wizję Boga, który staje się bałwochwalcą, którego sądy służą oddaniu chwały ludzkości, a nie Jemu samemu.

Jak twierdzą niektórzy, punkt zwrotny w tej historii stanowi Marcin Luter. Bez względu na to, czy rzeczywiście wynikało to z tego, co Luter miał na myśli, pisząc o miłości, czy może z późniejszych interpretacji jego pism, nie stanowi przedmiotu niniejszej książki[33]. Sprawa ta ma się mniej więcej tak: Kościół rzymskokatolicki podkreślał uczynki człowieka w dziele zbawienia. Luter odpowiedział doktryną o usprawiedliwieniu wyłącznie przez wiarę, zgodnie z którą Boża usprawiedliwiająca łaska jest obiecana za darmo wszystkim, którzy wierzą. Innymi słowy, Luter podkreślił Bożą miłość, która płynie z łaski i bezwarunkowo do człowieka – miłość jako bezinteresowny dar. Kropka.

Jednym z takich późniejszych interpretatorów stał się Søren Kierkegaard, który dokonał rozróżnienia pomiędzy chrześcijańską miłością a romantyczną miłością. Miłość romantyczna, twierdził Kierkegaard, jest konkretna. Skupia się na „imieniu ulubionej osoby, kochanka, przyjaciela, który kochany jest przede wszystkim w odróżnieniu od reszty świata”. Miłość chrześcijańska jednak jest uniwersalna. Nigdy nie wybiera sobie ulubieńców, ale kocha cały świat. Miłość romantyczna jest „determinowana przez swój cel”. Jest przyciągana przez jakiś powab. Miłość chrześcijańska jest po prostu „determinowana przez miłość”. Polega na wyrzeczeniu się. To dar. Miłość romantyczna może zamienić się w coś innego jak nienawiść. Miłość chrześcijańska „jest niezmienna, jest uczciwa; kocha – nigdy nie nienawidzi”[34].

Jak już zauważyłem, wielu chrześcijan w swojej świadomości kultywuje taki podział na miłość romantyczną i miłość chrześcijańską. Niezwykłe jest jednak to, że Biblia bardzo często używa jednej do symbolizowania drugiej. Gdy mowa jest o starożytnym Izraelu, Bóg opisuje siebie samego jako zazdrosnego Boga, a niewierność Izraela jako cudzołóstwo. W przypadku Kościoła Bóg zaleca, aby mężowie miłowali żony tak jak Chrystus umiłował Kościół, a żonom nakazuje być poddanym swoim mężom, tak jak Kościół jest poddany Chrystusowi. Nie, nie twierdzę, że każda miłość jest taka sama w każdym obszarze. Ale być może Bóg nie chciał, abyśmy rozdzielili miłość romantyczną i miłość Chrystusa tak dalece, jak zrobił to Kierkegaard?

Po Kierkegaardzie, w dwudziestym wieku, pojawił się luterański teolog Anders Nygren, który napisał bardzo wpływowe dzieło zatytułowane Agape and Eros [Agape i Eros]. Pamiętasz Platona i Augustyna? Nygren chciał oddzielić platońską koncepcję miłości jako pragnienia (eros) od chrześcijańskiej koncepcji miłości jako daru (agapē). Duża część książki poświęcona jest krytyce Augustyna za połączenie tych dwóch i pochwale Lutra za zawrócenie Kościoła w kierunku agapē. Nygren porównuje te dwa rodzaje miłości w serii kupletów:

Eros to pragnienie i tęsknota, by wziąć w posiadanie.

Agape to pełne poświęcenia dawanie.

Eros to droga człowieka do Boga.

Agape to droga Boga do człowieka.

Eros to ludzki trud: zakłada, że zbawienie pochodzi z czynów człowieka.

Agape to łaska Boża: zbawienie jest dziełem miłości Bożej…

Eros to wola, aby wziąć i mieć, której motywem są potrzebować oraz chcieć.

Agape to wolność dawania, której motywem są szczodrość oraz nadmiar.

Eros to przede wszystkim ludzka miłość…

Agape to przede wszystkim Boża miłość…

Eros jest określany przez cechę, piękno i wartość przedmiotu swej miłości; nie jest spontaniczna, lecz „wzbudzona”, „interesowna”.

Agape jest suwerenna wobec przedmiotu swej miłości, a kierowana jest zarówno do „dobra jak i zła”; jest spontaniczna, „przeobfita”, „bezinteresowna”.
Eros rozpoznaje wartość swojego obiektu – i kocha ją.

Agape kocha – a przez to sprawia, że obiekt nabiera wartości[35].

Dla Nygrena miłość jest całkowicie oddzielona od powabu obiektu. Jest niczym więcej jak tylko pełnym poświęcenia darem. Nigdy warunkowa, zawsze bezwarunkowa. Dla tych, którzy godni, jak i dla tych, którzy niegodni, dla grzeszników i sprawiedliwych.

W tej tradycji można także umieścić Karla Bartha. Bóg jest tym, „który kocha w wolności”, mówi Barth. Kochanie jest „celem samym w sobie”[36]. Bóg kocha ze względu na miłość.

Obecnie niektórzy teologowie przyswoili sobie wyrażenie wykute przez Lutra: „teolog krzyża” i wyraźnie odcięli się od „teologa chwały” (jak uczynił to Luter). Pośród innych akcentów oni również zaprzeczają, że Boża miłość ma jakikolwiek związek z pragnieniem lub powabem; to całkowicie darmowy dar[37]. Powieść Marilynne Robinson zatytułowana Gilead ilustruje ten pogląd, gdy kongregacjonalny pastor w podeszłym wieku pisze do swojego syna: „Miłość jest święta, ponieważ jest jak łaska – wartość jej obiektu nigdy nie ma znaczenia”[38].

Chwała pełnej poświęcenia miłości Bożej

Czytelnik może czuć się zaskoczony tym, że potrafię w krytyczny sposób odnosić się do tej post-luterańskiej tradycji. Czyż bezwarunkowa miłość nie jest najwyższym rodzajem miłości? Pozwólcie, że zacznę od uznania tego, co jest dobrego w tej instynktownej myśli. Pełna poświęcenia, bezwarunkowa miłość agapē jest wspaniała i chrześcijańska. To biblijny koncept[39].

Cóż za wspaniała nowina dla nas, grzeszników!

Zanim Bóg nas pokochał, nikt nie był w swojej istocie wartym kochania. Ale Boża miłość stwarza to, co godne kochania i wartościowe. Tak było w stworzeniu i tak jest w odkupieniu. W stworzeniu Bóg, mówiąc „To jest dobre”, stwarza nas dobrymi, ponieważ Boża perspektywa na rzeczywistość określa rzeczywistość. Podobnie rzecz się ma w odkupieniu: Bóg, mówiąc „Oto są sprawiedliwi”, sprawia, że stajemy się sprawiedliwi w najbardziej istotnym tego znaczeniu – z perspektywy Jego sali tronowej.

To ten rodzaj miłości, możemy powiedzieć, który towarzyszy usprawiedliwieniu tylko z łaski i tylko przez wiarę. To dobra nowina dla wszystkiego, co pogardzane, co niskie, co się nie liczy. Sięga złodziei, morderców, celników i prostytutek.

Boża miłość jest darem dla tych, którzy na nią nie zasługują. Pięknie uchwycił tę myśl Frederick Buechner, rozmyślając na temat miłości do nieprzyjaciół: „No i jest jeszcze miłość do nieprzyjaciół – miłość tego, który cię nie kocha, ale wyśmiewa, grozi, sprawia ból. Miłość torturowanego do torturującego. To właśnie miłość Boża. Podbija świat”[40]. Czyż nie jest to przepiękna miłość?

Pewne problemy z samą Agapē

Jest jednak pewien szkopuł. Taka miłość jest naprawdę atrakcyjna. Boża miłość do grzeszników, którzy nie są godni kochania, jest piękna, a my naprawdę kochamy Boga za to piękno, prawda? Paweł pisze nawet, że miłość Chrystusa ogarnia nas (2Kor 5:14). W Bożej miłości jest więc coś, co przyciąga nas do Boga. Czy naprawdę możemy zatem powiedzieć, że agapē – miłość udzielana pomimo tego, że jej obiekt nie jest jej godny – jest najwyższą lub najbardziej Bożą formą miłości?

Boski ojciec nie kocha swojego Syna tylko miłością agapē. On się absolutnie rozkoszuje Synem[41]. Ojciec mówi, Ten jest Syn mój umiłowany, którego sobie upodobałem (Mt 3:17). Ojciec nie poświęca nic, aby kochać Syna. Jemu sprawia to przyjemność. I nie sądzę, abyśmy chcieli powiedzieć, że miłość Ojca do Syna jest gorszym rodzajem miłości, prawda? Czyż nie jest to fundament wszystkich miłości?

Chrześcijanie nie kochają Boga wyłącznie miłością agapē. Wydaje się, że jest raczej odwrotnie:

O jedno prosiłem Pana,

o to zabiegam:

Abym mógł mieszkać w domu Pana

przez wszystkie dni życia mego,

By oglądać piękno Pana (Ps 27:4).

A czy naszym obowiązkiem nie jest kochać tak, jak kocha Bóg?

Nie jest nawet takie pewne, czy Bóg kocha grzeszników wyłącznie miłością agapē – „ze względu na samą miłość” jak to powiedział Barth. Kocha ich ze względu na swojego Syna (J 17; Kol 1:18). Kocha ich, aby mogli stać się święci i bez skazy (Ef 1:4–5). Kocha ich ze względu na swoje imię i swoją chwałę (Ez 36:22–23). Kocha ich, aby wypełnić swoje obietnice wynikające z przymierza i aby udowodnić, że usprawiedliwiający jest sprawiedliwy (Rz 3:25–26).

Teologowie pochodzący z tradycji miłości wyłącznie–agapē lubią przytaczać takie fragmenty jak Piąta Księga Mojżeszowa 7:8 (ponieważ PAN was umiłował UBG) lub List do Efezjan 2:4 (dla wielkiej miłości swojej, którą nas umiłował). I oczywiście możemy powiedzieć „tak i amen” na te wersety. Ale czyż Biblia nie mówi więcej, sugerując, że miłość jest bardziej złożona?

Gdyby miłość była wyłącznie–agapē, ostatecznie nie miałoby znaczenia, czy grzesznicy pokutują i zwracają się w kierunku sprawiedliwości po tym, gdy zostali zbawieni. Nie miałoby znaczenia, czy ostatecznie zaczęliby uwielbiać Syna. Nie miałoby znaczenia, czy standardy samego Boga dotyczące sprawiedliwości i praworządności zostałyby spełnione. Nie miałoby znaczenia, czy ludzie wierzyliby tak jak powinni. Ten rodzaj myślenia podpowiada, że Bóg nie otwiera naszych czaszek, aby upewnić się, że wszystkie doktrynalne formuły są na miejscu zanim nas zbawi. Bóg kocha ze względu na miłość[42]. Jeden ze współczesnych teologów napisał: „Bóg jest nieskończenie bogatym i najbardziej hojnym dawcą, który nie dostaje nic w zamian”[43]. Ale czy to prawda? Nic w zamian? To prawda, że Bóg nie potrzebuje niczego w zamian, ale otrzymuje w zamian chwałę i uwielbienie.

Problem przedstawia się następująco: pokuta, świętość i właściwa wiara ostatecznie zostają odrzucone w przypadku miłości, która jest wyłącznie miłością agapē. Taka miłość zmiękcza, a nawet zaciera granice doktrynalne, etyczne i kościelne. Ośmielę się powiedzieć, że stanowi najważniejszą siłę stojącą za liberalnym chrześcijaństwem i okazała się być w ubiegłym stuleciu głównym systemem etycznym rządzącym liberalnym chrześcijaństwem.

Pomyśl o tym: co mogę zrobić, jeśli chcę nazywać się chrześcijaninem, ale chcę także przyjąć zmianę moralną, jaka zachodzi w kulturze, szczególnie w odniesieniu do seksualności i rodziny? To łatwe: definiuję miłość Bożą jako wyłączny dar. Poczynając od dziewiętnastego wieku, liberalne chrześcijaństwo umożliwiło chrześcijanom przyswojenie tego, w co jak wierzyło, było poglądem naukowym, poprzez odrzucenie tego, co stanowiło ponadnaturalne elementy chrześcijaństwa. I w podobny sposób liberalne chrześcijaństwo pozwoliło, aby chrześcijanie od momentu rewolucji seksualnej lat sześćdziesiątych ubiegłego stulecia przyswoili zmieniającą się moralność poprzez odrzucenie tego, co stanowiło etykę chrześcijańską. A miłość, która jest wyłącznie miłością agapē, przedstawia tego doskonałe uzasadnienie: „Bóg kocha nas bez względu na wszystko!”. Staje się to wymówką dla ludzi, a nawet dla narodu, który lubi myśleć o sobie jako „chrześcijańskim”, ale równocześnie przyjmuje standardy moralne tego świata.

W taki sposób myśli dzisiaj i mówi wielu chrześcijan. Ostatnio na przykład wiadomości opisały historię transpłciowego sprintera, który, choć urodził się mężczyzną, wygrał dwa stanowe mistrzostwa kobiet. Zwycięstwo sprawiło, że niektórzy zaczęli zadawać sobie pewne pytania, ale matka sprintera wyjaśniła dziennikarzom:

Byłam wychowywana jako chrześcijanka, a ta koncepcja… akceptowania każdego była czymś, z czym się wychowałam… Bycie rodzicem oznacza, że to jest bezwarunkowe, prawda? Miłość, którą żywisz do swojego dziecka, jest bezwarunkowa. A to oznacza, że nie ma miejsca na osąd. Nie ma żadnych warunków. Nie ma żadnych jeśli i gdy. Chodzi o wszechobejmującą miłość do swojego dziecka[44].

Tak długo, jak długo nasze chrześcijańskie intuicje wzrastają wewnątrz cieplarni, gdzie miłość jest wyłącznie miłością agapē, trudno będzie nam wiedzieć, jak reagować. Wszystkie nasze instynkty będą próbowały odpowiedzieć: „Cóż, tak mi się wydaje. Miłość oznacza bezwarunkową akceptację, prawda?”. Dlatego jeśli mój syn chce nazywać się dziewczyną i ścigać się na zawodach z dziewczynami, to powinienem go takiego zaakceptować – czy może zaakceptować ją?

Moglibyśmy także posłuchać piosenki rapera Macklemore’a „Same Love” [Ta sama miłość], która jest pochwałą homoseksualizmu, a czyni to, powtarzając na okrągło fragment z Pierwszego Listu do Koryntian 13: Miłość jest cierpliwa, miłość jest dobrotliwa. Ta, tak zwana chrześcijańska miłość, staje się pretekstem do usprawiedliwiania tego, czego Bóg zabrania.

Posługując się tym samym tokiem myślenia, liderzy chrześcijańscy zaczęli zamazywać granicę pomiędzy Kościołem a światem. Na poziomie intuicji granice wprowadzane przez stosowanie członkostwa wydają się świadczyć o braku miłości. Dlatego liderzy przyjmują na członków swoich kościołów, nie pytając nikogo o wiarę i pokutę. Albo w ogóle rezygnują z czegoś takiego jak członkostwo w kościele. Jak napisał jeden autor: „Granica pomiędzy tymi, którzy należą do kościoła i którzy do niego nie należą nie powinna być rysowana zbyt wyraźnie”[45]. Jakby nie było, „ustanawianie wyraźnych granic jest zazwyczaj aktem przemocy”[46].

Jeśli chrześcijańska miłość oznacza miłość wyłącznie–agapē, to również dyscyplina kościelna przestaje mieć sens. Można powiedzieć, że ona także całkowicie zaprzecza naszemu zrozumieniu miłości i jej wymogów. Czyż w ewangelii nie chodzi o to, że Jezus kocha grzeszników? Dlaczego zatem mielibyśmy wykluczać kogoś z kościoła, ponieważ on lub ona grzeszy i nie chce pokutować?

Te problemy staną się jeszcze wyraźniejsze, gdy będziemy rozważać dokładniej przeciwstawne pojęcie – miłości Boga, w której centrum znajduje się Bóg – w następnych dwóch rozdziałach. Ale w tej chwili pozwól, że wstępnie zasugeruję, iż miłość tylko jako agapē nie jest wystarczająco wielka, aby pomieścić dynamikę miłości w Biblii – wszystkich włókien, które składają się na sznur. Pojęcie to sprawia, że bierze się jedno włókno i czyni je wszystkim. Ponadto, bez innych włókien, miłość stawia w centrum człowieka. Staje się czymś niewiele różnym od bezwarunkowej akceptacji. „Jeśli kochasz kogoś, to akceptujesz go takim, jaki jest”, jak twierdzi prowadzący telewizyjnego talk-show. Ale afirmacja i bezwarunkowa miłość nie są tym samym.

W ostatecznym rozrachunku, jeśli miłość istnieje jako wyłącznie–agapē, to prowadzi do doktrynalnego liberalizmu i eklezjalnego pragmatyzmu. Przedstawia świat, w którym Bóg kocha człowieka ponad wszystko inne i poddaje się warunkom dyktowanym przez człowieka[47]. Skłania się w kierunku uniwersalizmu. Oferuje wiarę bez pokuty, która w rzeczywistości nie jest wiarą, ale zaledwie mentalną zgodą. Usuwa świętość i relatywizuje moralność w ogóle. Nie ma ona wyjścia, jak tylko skapitulować wobec standardów obecnych czasów. Podważa sens uwielbienia, ponieważ zamienia Boga w bałwochwalcę. Kochanie nas zdaje się być najważniejszym i jedynym celem Boga. O niczym innym nie można powiedzieć, że „pociąga” Boga. Staje się on sługą miliardów bogów – każdego człowieka, jaki kiedykolwiek żył.

Nie twierdzę, że każdy teolog albo wierzący, który postrzega miłość jako agapē, podąża wyłącznie takimi ścieżkami. Twierdzę tylko, że taki sposób postrzegania miłości popycha w takie kierunki. Logicznie to z tego wypływa. Niech Jezus chodzi sobie po świecie, czyni cuda i wskrzesza zmarłych. Ale w chwili, gdy spróbuje odzyskać kontrolę i wyznaczyć wyraźną granicę pomiędzy światem a Kościołem, zabijcie Go.

Wniosek

Kilka lat temu pewien pastor, który nazywał się Rob Bell, napisał książkę zatytułowaną Love Wins [Miłość zwycięża]. Wzbudziła ona kontrowersje w kręgach chrześcijańskich, ponieważ ostatecznie zaprzeczyła temu, że ludzie idą do piekła. Przesłanie o wiecznym sądzie Bożym, twierdził Bell, jest „mylące i toksyczne i ostatecznie zaprzecza rozpowszechnianiu przesłania Jezusa o miłości, pokoju, wybaczeniu i radości, które nasz świat tak desperacko potrzebuje usłyszeć”[48].

Ale co dokładnie Bell ma na myśli, gdy mówi o miłości? Jaka to miłość ostatecznie zwycięży? W rozumieniu Bella istnieje tylko jeden możliwy wniosek odnośnie losu każdego człowieka, jaki żył na ziemi. Większość, jeśli nie wszyscy, otrzymają wybaczenie.

Na poziomie emocjonalnym jestem w stanie zrozumieć uniwersalistyczny impuls i pragnienie, aby wszyscy zostali zbawieni. Wieczne potępienie to emocjonalnie bardzo trudna rzeczywistość do zaakceptowania. Zauważ jednak, w jaki sposób Bell staje się niczym wielki inkwizytor, z moralnym oburzeniem ogłaszający, że to, w co on wierzy, musi być prawdą. „Czy Bóg stworzył miliony ludzi… którzy spędzą wieczność w katuszach? Czy Bóg może to zrobić, albo nawet pozwolić i dalej nazywać się kochającym Bogiem?”[49]. Bell wie lepiej. On wie, jakie naprawdę są wymogi miłości. Ona naprawdę wymaga tego, aby na końcu wszystkim się udało.

Bell ostatecznie staje się modną i współczesną wersją wielkiego inkwizytora. Wydał wyrok na Boga, świat, ludzkość, grzech i sprawiedliwość. W swojej głowie określił, jaki los będzie „każdego, kto kiedykolwiek żył”, jak głosi pośrednio tytuł jego książki. I żeby nie było nieporozumień, Bell, tak jak wielki inkwizytor, ukrzyżuje każdego, kto się z Bellem nie zgadza.
W stronę Boga, który wysyła ludzi do piekła, Bell wymachuje rękoma niczym poirytowany król: „Co to za Bóg?”[50].

Bell mówi, że zwycięża miłość, ale nie daj się nabrać. Jego wersja miłości zwycięża tylko w świecie, w którego centrum znajduje się człowiek, nie Bóg. Fakty są takie, że u Bella zwycięża również nienawiść. On nienawidzi Bożej chwały.

Tak jak u wszystkich, którzy twierdzą, że bardziej niż swoją chwałę, Bóg kocha nas.

3

Miłość Boga do Boga – część 1

Książka Cormaca McCarthey’ego Droga opowiada historię miłości ojca i syna pośród apokaliptycznego świata, który charakteryzuje jałowość i wszechobecny popiół. Za każdym rogiem czyhają na nich bezwzględni grasanci. Niemal cała ludzkość zginęła, choć nigdy nie dowiadujemy się, w jaki sposób i dlaczego. Powieść zastaje nas po prostu na jakiejś zniszczonej ziemi, gdy ojciec i syn podróżują z mozołem na południe, w kierunku oceanu. „Ruszyli dalej asfaltową szosą w szarym świetle, szurając nogami w popiele, jeden całym światem drugiego”[51].

Ojciec naprawdę jest „całym światem” dla syna. Syn jest zbyt młody, aby pamiętać, jak wyglądało życie przed apokalipsą. Zna je tylko z opowieści ojca i rozumie wszystko przez interpretacje, które podaje mu jego ojciec.

Ojciec poświęca czas na sortowanie starych wspomnień, szczególnie wspomnień dotyczących jego zmarłej żony, matki syna. Miłość i troska o syna są obecnie jedynym celem jego życia. Nic innego mu nie pozostało. Chłopiec również jest całym jego światem. „Wiedział tylko, że dziecko to jego racja bytu. Powiedział: Jeśli nie jest słowem Bożym, to Bóg nigdy nie przemówił”[52]. Innymi słowy, jedynym absolutem w życiu ojca jest pilnowanie, aby jego syn przeżył.

Nie wiem, czy Droga wpłynęłaby tak mocno na moje emocje, gdybym przeczytał ją, zanim sam zostałem ojcem. Pamiętam, jak spoglądałem na moje pierwsze dziecko, pierwszą z czterech córek, i czułem, że w ciągu jednej nocy w mojej klatce piersiowej rośnie dodatkowe serce. Kochasz dziecko inaczej niż inne osoby ze względu na świadomość, że jego istnienie jest twoją zasługą. Nie istniało. A teraz istnieje. Wraz z żoną lub mężem jesteście odpowiedzialni za jego byt. Jesteście jego całym światem, a to sprawia, że odczuwacie głębokie i wrodzone poczucie odpowiedzialności.

Jeśli nigdy nie miałeś dziecka, pozwól mi powiedzieć, że uczucie, które ci towarzyszy w chwili, gdy pierwszy raz patrzysz na nią lub na niego, zanim pojawią się pierwsze niedogodności, to uczucie równoczesnego całkowitego zapomnienia o sobie i całkowitego samospełnienia. Z jednej strony nic innego (przynajmniej tak wynika z mojego doświadczenia) nie jest w stanie wytworzyć takiej natychmiastowej altruistycznej miłości do drugiej osoby. To trochę tak, jakby twoje sensory strachu i radości nie znajdowały się już w twoim ciele, ale działały jak fale radiowe z wnętrza malutkiej, szamoczącej się istoty leżącej na kołderce szpitalnej. Chcesz tylko tego, co dla niej dobre, co ją wzmacnia, co ją chroni i co jej pomaga. Jej istnienie jeszcze kilka dni wcześniej, choć realne w łonie matki, ciągle zdawało się hipotetyczne. Ale teraz jesteś pewien, że oddałbyś za nią swoje życie, gdyby zaszła taka potrzeba. I taka decyzja zdawałaby się łatwa, naturalna.

Z drugiej strony, nie chcesz pogrążyć się w czystej nicości, jak w przypadku miłości, która jest wyłącznie agapē. Słowo altruistyczna nie jest wystarczająco pojemne, aby opisać miłość, którą czujesz, ponieważ korzenie potęgi tej miłości leżą w fakcie, że w tym małym dziecku, które tam leży, widzisz samego siebie. Nie darzysz tym uczuciem każdego dziecka. Darzysz nim twoje dziecko. Ono jest przedłużeniem ciebie. Nosi twój obraz i podobieństwo. Adam żył sto trzydzieści lat i zrodził syna na podobieństwo swoje, na obraz swój, i nazwał go Set (1Moj 5:3). Ty sam zostajesz rozszerzony w dziecku, potwierdzony w dziecku, powiększony w dziecku.

Krótko mówiąc, to przykład równoczesnego dawania i otrzymywania.

To nie są chrześcijańskie instynkty; to są ludzkie instynkty. Bóg zaprogramował je, w różnym nasileniu, w każdym z nas.

Dlaczego? Między innymi po to, abyśmy mogli dowiedzieć się czegoś na Jego temat. Należy zachowywać niezwykłą ostrożność, gdy ludzkie doświadczenia zaczynają definiować, kim jest Bóg, ale On sam nazwał siebie „Ojcem”. On jest archetypem ojcostwa (zobacz Ef 3:14–15). Oczywiście nie musisz mieć dzieci, aby tego doświadczyć. Jezus nigdy nie miał swoich fizycznych dzieci. Ale bycie rodzicem jest jednym z narzędzi, które Bóg zainstalował na stałe w stworzeniu, aby pokazać ludzkości posmak Jego własnej miłości do Syna. Możesz wspomnieć na miłość swoich rodziców. A jeśli nie kochali cię, tak jak powinni, to pozostawiło to w tobie pustkę. Skąd ta pustka?

Miłość rodzicielska, w zdrowej formie, nie wpisuje się idealnie w kategorie brania i dawania, tak jakby była to czynność zawsze równa zero: więcej dla ciebie, mniej dla mnie. Tworzy raczej sytuację, w której obie strony są zwycięzcami: więcej dla ciebie, więcej dla mnie. Jak za chwilę to zobaczymy, miłość rodzicielska jest, w takim znaczeniu, jak Boża miłość i Boża chwała.

Trudna doktryna

W tym rozdziale, a także w następnym, pragnę zastanowić się nad wzajemną miłością Boga Ojca i wcielonego Syna w taki sposób, w jaki została ona objawiona przez Pismo Święte[53]. Ten rozdział będzie bardziej jak studium biblijne. Następny zaś będzie swego rodzaju kontemplacją tego studium. Ale w obu rozdziałach zobaczymy, że Boża miłość jest tak jak bumerang, jeśli możemy posłużyć się obrazem z poprzedniego rozdziału. To właśnie sytuacja obopólnego zwycięstwa, poprzez to, że Jego miłość opuszcza Go, aby do Niego powrócić.

Ale najpierw pozwól, że przedstawię tezę, która dotyczy wszystkiego, co zostanie powiedziane później: natura miłości jest złożona. Miłość rodzicielska jest odmienna od miłości romantycznej, która różni się z kolei od miłości przyjaciół, która jest jeszcze inna niż miłość do lodów. Kocham lody, szczególnie takie, w których można znaleźć grube kawałki czekolady albo ciastek, ale ze smutkiem muszę przyznać, ze można kochać lody odrobinę za bardzo.

Przykładem na poparcie tej tezy niech będzie mąż, którego niewierność prowokuje zazdrość żony, która w odpowiednich proporcjach jest całkowicie uzasadniona. Syn marnotrawny nie wywołuje zazdrości w swoim ojcu. Smutek, owszem, ale nie zazdrość jako taką. Miłość romantyczna i rodzicielska różnią się od siebie.

Innymi słowy, miłość nie ma uniwersalnego rozmiaru, jak na przykład czapka bejsbolowa z elastyczną gumką. Różne struktury odmiennego rodzaju relacji miłości wiążą się z różnymi składnikami, różnymi obowiązkami, a także różnymi wymogami.

Specjalista od Nowego Testamentu, D.A. Carson, wskazuje na złożoność Bożej miłości poprzez zaskakujący tytuł swojej książki The Difficult Doctrine of the Love of God [Trudna doktryna o Bożej miłości]. W książce tej autor przekonuje, że doktryna o Bożej miłości jest, cóż, trudna. Carson w szczegółowy sposób śledzi pięć różnych rodzajów, w jakich Biblia mówi o Bożej miłości:[54]

•    Niezwykła miłość pomiędzy Bogiem Ojcem i Synem: Ojciec miłuje Syna i wszystko oddał w Jego ręce (J 3:35). Lecz świat musi poznać, że miłuję Ojca i że tak czynię, jak mi polecił Ojciec (J 14:31).

•    Boża opatrznościowa miłość do stworzenia: słowo miłość nie jest używane w tym kontekście, ale Bóg ogłasza, że wszystko, co uczynił, jest dobre (1Moj 1:4–31) i obiecuje zesłać deszcz zarówno na sprawiedliwych jak i niesprawiedliwych (Mt 5:45).

•    Boża zbawcza miłość do upadłego świata: Albowiem tak Bóg umiłował świat, że Syna swego jednorodzonego dał, aby każdy, kto weń wierzy, nie zginął, ale miał żywot wieczny (J 3:16).

•    Szczególna miłość do wybranych Bożych ludzi: Jak napisano: Jakuba umiłowałem, a Ezawem wzgardziłem (Rz 9:13).

•    Boża warunkowa miłość do Jego ludu oparta na posłuszeństwie: Zachowajcie siebie samych w miłości Bożej, oczekując miłosierdzia Pana naszego Jezusa Chrystusa, ku życiu wiecznemu (Jud 1:21). Jeśli przykazań moich przestrzegać będziecie, trwać będziecie w miłości mojej
(J 15:10).

Jednak pośród całej złożoności podtrzymuję, że istnieje sposób, żeby poskładać to wszystko teologicznie – podsumować, usystematyzować i zamknąć w spójną definicję. To, czego się dowiedzieliśmy w poprzednim rozdziale od Augustyna, Bernarda i Tomasza z Akwinu, pokazuje nam właściwy kierunek poprzez wskazanie, że w centrum Bożej miłości znajduje się miłość do Boga. Nie będę śledził każdej z tych pięciu definicji Carsona pojedynczo, ale w tym i w następnych dwóch rozdziałach spróbuję odnieść się do każdej, a następnie zamknę rozdział 5 definicją.

Zaczniemy od pierwszej i najważniejszej kategorii: Miłość Boga Ojca do Boga Syna.

Miłość pomiędzy Bogiem Ojcem i Synem

Carson nazywa miłość pomiędzy Bogiem Ojcem i Synem „osobliwą”. Jakby nie było, Boże osoby współdzielą jedną naturę, jedną substancję, jedną istotę, a także jedną wolę. Ludzie oczywiście tego nie robią. Miłość współdzielona pomiędzy Ojcem i Synem (wraz z Duchem Świętym) jest wówczas współdzielona między trzema osobami, które razem się przenikają, współzamieszkują i współistnieją.

Dlatego cokolwiek możemy powiedzieć o miłości pomiędzy dwojgiem ludzi, nie będzie to dokładnie to samo, co miłość współdzielona przez Boga Ojca i Syna. Ich miłość jest absolutnie wyjątkowa.

Ale nie wychodź jeszcze z klasy. Boży Syn przyszedł jako człowiek i powiedział, że chce nauczyć nas miłości w oparciu o miłość, którą dzieli ze swoim Ojcem. W jakimś sensie może ona nam służyć za przykład. Powiedział, że:

•    Będzie nas kochał tak jak Ojciec Go kocha (J 15:9).

•    Powinniśmy kochać się nawzajem tak jak On kocha nas
(J 13:34–35).

•    Miłość, którą dzielił z Ojcem, może być także w nas (J 17:23).

•    Powinniśmy być jedno jak On i Ojciec są jedno (J 17:11.21.22)

Miłość Ojca i Syna jest wyjątkowa. Ale Syn przywdział ciało i udoskonalił je, abyśmy my mogli dowiedzieć się o doskonałej miłości i naśladować ją.

A zatem, czego dowiadujemy się o miłości z relacji Ojca i Syna? Wielu rzeczy.

Miłość i uczucie

Po pierwsze, uczymy się miłości, która wiąże się z darzeniem uczuciem – tak jak eros. Ojciec kocha Syna poprzez uznanie i rozkoszowanie się Synem. Podczas chrztu Jezusa, Ojciec mówi Ten jest Syn mój umiłowany, którego sobie upodobałem (Mt 3:17). Słowo użyte tutaj, umiłowany, pochodzi od agapē (agapētos). Miłość agapē Ojca do Syna nie jest poświęceniem ze strony Ojca. Nie ma tutaj żadnego zapierania się samego siebie ze strony Ojca. Wypełnione raczej jest przyjemnością: którego sobie upodobałem[55]. Ojciec daje to samo słowo w trakcie afirmacji podczas przemienienia Syna, gdy chwała Syna została ujawniona (Mt 17:5). W którym mam upodobanie, gdy ogląda chwałę Syna. Jest tym „dotknięty”. Cieszy go to. Uznaje to.

Właśnie w taki sposób miłość Ojca do Syna przysuwa mi na myśl tego wiekowego pastora w książce Marilynee Robinson Gilead, Johna Amesa. Zbliżając się do śmierci, Ames pisze list do swojego siedmioletniego syna, który ma go przeczytać, gdy będzie starszy. Ames mówi: „Widzisz, jak bardzo pobożnym czynem jest kochać po prostu kogoś za to, że jest. Twoje istnienie jest dla nas wielką rozkoszą”[56]. Podobnie istnienie Chrystusa sprawia wielką rozkosz niebiańskiemu Ojcu.

Miłość i dawanie

Po drugie, miłość Ojca do Chrystusa uczy nas, że miłość wiąże się z dawaniem. Ojciec kocha Syna, dając Mu wszystko, co posiada. Brzmi to niemal jak miłość agapē, którą omawialiśmy w poprzednim rozdziale – miłość jako dary dla dobra drugiego. Apostoł Paweł wyjaśnia, że w Chrystusie: zamieszkała cała pełnia boskości (Kol 1:19). Jezus sam zaświadczył, że Ojciec miłuje Syna i wszystko oddał w Jego ręce (J 3:35); a także: Ojciec bowiem miłuje Syna i ukazuje Mu wszystko, co sam czyni (J 5:20). Nawet fakt, że Jezus jest obrazem Boga niewidzialnego oraz odbiciem Jego istoty podpowiada nam, że Ojciec dał Mu wszystko (Kol 1:15; Hbr 1:3).

Miłość Ojca do Syna w jakiś sposób łączy zarówno miłość jako uczucie lub atrakcyjność oraz miłość jako dar.

Zasadniczo rozmyślając nad tymi pierwszymi dwoma lekcjami, możemy powiedzieć, że miłość łączy się z atrakcyjnością oraz afirmacją, a także darem. Zacznijmy od atrakcyjności oraz afirmacji: W szkole średniej chłopak dostrzega ładną dziewczynę po drugiej stronie klasy. Rodzic zauważa uśmiech dziecka. Żonie sprawia przyjemność mąż, który okazuje jej czułość.
W każdym z tych przypadków, osoba dostrzega coś, pozostaje pod wpływem czegoś (uznaje za atrakcyjne), i afirmuje to, co on lub ona dostrzega. Mówi: „Tak, jesteś dobry i godzien zachodu”. A następnie pojawi się także pragnienie, aby dawać. Nie wystarczy, że chłopak zobaczy dziewczynę i pomyśli, że jest ona atrakcyjna. To będzie tylko pociąg do kogoś. Jego dusza musi pragnąć jej dobra i starać się czynić wobec niej dobro. Pobożna, altruistyczna miłość chce służyć obiektowi miłości, pomagać mu, wzmacniać go, dawać mu.

Odnośnie połowicznego daru miłości, podoba mi się rozróżnienie, którego dokonał pewien teolog, który odróżnił dawanie od siebie i dawanie siebie[57]. Można dawać od siebie mniejszą miłością. Ale będziesz dawał siebie większą miłością. Ojciec nie tylko daje od siebie Synowi; On daje siebie Synowi. Oznacza to, że nie tylko daje tę lub inną część samego siebie, jak swoją mądrość, swoją radość, swoje dobra, podczas gdy Jego lepsza część pozostaje dla niego samego. On daje raczej siebie samego, tak że Jezus mógł powiedzieć Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we mnie (J 14:11), oraz: kto mnie widział, widział Ojca (J 14:9). Ojciec daje siebie samego do takiego stopnia, że identyfikuje się z Jezusem, a chwała Ojca staje się chwałą Syna.

Miłość i wywyższenie

To prowadzi nas do trzeciej lekcji: uczymy się, że miłość wiąże się z wzajemnym wywyższeniem. Ojciec pokochał Syna, wywyższając Go. Wszystko bowiem poddał pod stopy Jego (1Kor 15:27). Ustanowił Syna głową nowego stworzenia, tak aby we wszystkim był pierwszy (Kol 1:18). Dał Mu znamienitsze imię niż aniołom (Hbr 1:4). Do żadnego z aniołów Ojciec nie mówi: Tyś jest Synem moim, Jam cię dziś zrodził (w. 5) a także Niechże Mu oddają pokłon wszyscy aniołowie Boży (w. 6). Tylko do Syna Bóg Ojciec mówi:

Lecz do Syna: Tron twój, o Boże, na wieki wieków,

Berłem sprawiedliwym berło Królestwa twego.

Umiłowałeś sprawiedliwość, a znienawidziłeś nieprawość:

Dlatego namaścił cię, o Boże, Bóg twój

olejkiem wesela jak żadnego z towarzyszy twoich (w. 8-9)

Miłość Ojca do Syna objawia się także w Jego pragnieniu, aby oglądać swojego Syna uwielbionego ponad wszelkie stworzenie. Dlatego właśnie Jezus mógł się modlić: Ojcze! Chcę, aby ci, których mi dałeś, byli ze mną, gdzie Ja jestem, aby oglądali chwałę moją, którą mi dałeś, gdyż umiłowałeś mnie przed założeniem świata (J 17:24).

Pozwól, że przybliżę ci tę koncepcję, ponownie posługując się ilustracją związaną z moją miłością do córek. Czasami, przyznaję, czuję pokusę, aby odczuwać zazdrość, gdy nie ja, ale ktoś inny otrzymuje pochwałę. Ale nigdy nie czuję tej pokusy, gdy tym kimś jest któraś z moich córek. Jeśli jest na tym świecie osoba, przed którą chętnie stanąłbym na czworakach, aby mogła wejść na moje plecy i rządzić jako królowa, to byłaby to moja córka.

Jak to szerzej omówimy w rozdziale 5, miłość chrześcijańska nie zmierza ostatecznie do wywyższenia innych ludzi, ale pragnienia, aby Syn był w nich wywyższony. Ale myślę, że rozumiesz sedno sprawy: uważajcie jedni drugich za wyższych od siebie (Flp 2:3).

Miłość i posłuszeństwo

Po czwarte, relacja pomiędzy Bogiem Ojcem i wcielonym Synem pokazuje nam relację pomiędzy miłością a posłuszeństwem. I to jest lekcja, na którą współcześni ludzie nie są gotowi.

Jeszcze raz to powiedzmy, że naturalnie uważamy, iż najwyższym rodzajem miłości jest miłość bezwarunkowa, która niczego nie spodziewa się w zamian. To sprawia, że oddzielamy od siebie koncepcję miłości i posłuszeństwa; najlepszą formą miłości jest ta, która dawana jest bez związku z posłuszeństwem.

Ale znów musimy się zatrzymać i zastanowić, co Ojciec miał na myśli, gdy powiedział, że sobie upodobał Syna podczas chrztu. Kontekst chrztu Jezusa daje nam odpowiedź: Jezus zrobił to, czego nie zrobił ani Adam ani Izrael – był doskonale posłuszny Ojcu (Mt 4:1–11). Ojciec kocha wcielonego Syna, ponieważ Syn jest doskonale posłuszny, nawet do śmierci: Dlatego Ojciec miłuje mnie, iż Ja kładę życie swoje, aby je znowu wziąć (J 10:17).

No i jakby nie było, pokarmem Jezusa jest „czynić wolę” Ojca i „wypełnić Jego wolę” (J 4:34; 6:38; Mt 4:4). Ponieważ: nie może Syn sam od siebie nic czynić, tylko to, co widzi, że Ojciec czyni (J 5:19; por. 14:31). Mówi i naucza tak, jak Ojciec Go nauczył (J 7:17; 8:28; 12:49–50). Przyszedł w imieniu i autorytecie Ojca, a nie swoim (J 5:27.43; 7:17; 8:28; 12:49; 14:10). I trwa w miłości Ojca przez to, że jest posłuszny Ojcu: Jeśli przykazań moich przestrzegać będziecie, mówi Jezus, trwać będziecie w miłości mojej, jak i Ja przestrzegałem przykazań Ojca mego i trwam w miłości Jego (J 15:10). Zaskakujące słowa, szczególnie dla pokolenia ewangelikalnych chrześcijan, wychowanych w przekonaniu, że bezwarunkowa miłość jest najwyższą formą miłości. Jezus trwa w miłości Ojca, ponieważ zachował przykazania Ojca. Jezus również pokazuje swoją miłość do Ojca poprzez posłuszeństwo Mu. Lecz świat musi poznać, że miłuję Ojca i że tak czynię, jak mi polecił Ojciec (J 14:31).

Jezus był doskonałym synem Dawida obiecanym w Księdze Psalmów, który otrzymał nagrodę za swoją sprawiedliwość. Został namaszczony ponad swoich towarzyszy, ponieważ umiłował sprawiedliwość, a nienawidził zła (Ps 45:7; Hbr 1:9; zobacz także Ps 21:5–7). I doświadczył także Bożej łaski ze względu na swoją sprawiedliwość: Wynagrodził mi Pan według sprawiedliwości mojej (Ps 18:21; por. Ps 7:8; 26:1; 35:24).

Dla Jezusa, Syna, miłość prowadzi do posłuszeństwa, a posłuszeństwo jest znakiem miłości. Dla Boga Ojca miłość zależna jest od posłuszeństwa, a posłuszeństwo jest warunkiem miłości.

Innymi słowy, Bóg Ojciec nie kocha Syna ślepą miłością. Nie kocha Go „tak po prostu”, tak jak ty i ja nie kochalibyśmy naszych przyjaciół czy małżonków „tak po prostu”. Istnieje powód lub warunek miłości Ojca, a tym powodem jest posłuszeństwo Syna. Ojciec kocha Jezusa, Syna, ze względu na Jego sprawiedliwość. Ma upodobanie w posłuszeństwie i doskonałości Syna. To Go właśnie przyciąga[58].

Jeśli miłość Boga Ojca do wcielonego Syna była warunkowa, czy to oznacza, że Syn mógł ją utracić? Inna wersja tego starego jak świat problemu teologicznego brzmi: czy Jezus mógł zgrzeszyć? Nie, Jezus nie mógł zgrzeszyć, ponieważ w Trójcy Jedyny Bóg nie może zgrzeszyć, a Jezus jest Bogiem Synem w nierozerwalnej jedności z Ojcem. Ale musimy pamiętać o tym, że kuszenie Jezusa było prawdziwe i Jego posłuszeństwo naprawdę miało znaczenie, podobnie jak ma znaczenie nasze posłuszeństwo. Pewność posłuszeństwa Jezusa nie zmniejsza realności i niezbędności Jego posłuszeństwa dla nas. A dla nas grzeszników to, co się liczy naprawdę, to fakt, że Jezus doskonale i całkowicie wypełnił te warunki, tak aby nasze zbawienie było pewne i zupełne.

I tutaj jest nauka, z której możemy skorzystać: choć nie dzielimy tej samej natury z naszym niebiańskim Ojcem w taki sposób, w jaki to robi Jezus, to otrzymujemy wiele lekcji z tej boskiej analogii ich wzajemnej miłości. Możemy ich naśladować. Dwie istoty ludzkie nie mogą „zamieszkiwać” się nawzajem w taki sposób, w jaki Bóg Ojciec zamieszkuje wiecznego Syna, ale możemy „zamieszkiwać” się nawzajem tak, jak Bóg Ojciec zamieszkuje wcielonego Syna. Pamiętaj, że Jezus modlił się, abyśmy byli jedno, tak jak On i Ojciec są jedno. W rzeczywistości powiedział to trzy razy (J 17:11.21.22).

Co to oznacza? To oznacza, że nasze oddzielne natury zaczynają współdzielić to samo DNA, a zatem pragniemy tych samych rzeczy. Możemy podzielać tę samą wiarę, te same ambicje, ten sam charakter, tę samą miłość. Możemy dawać siebie innym, aby Chrystus był uwielbiony w nas i przez nas.

Nasza jedność oznacza, że możemy uczestniczyć we wspólnej tożsamości i chwale. Moja chwała jest twoja a twoja jest moja, ponieważ obaj mamy udział w chwale Chrystusa, która jest chwałą Ojca. Nasza jedność oznacza, że możemy naśladować Chrystusa i naśladować się wzajemnie w taki sposób, jak robił to Chrystus. Jezus naśladował Ojca. Ty naśladujesz Ojca. Ja naśladuję ciebie. Poprzez oczka tego łańcuszka ostatecznie uczę się chodzić w sprawiedliwości Ojca.

To właśnie jest życie, które Paweł nazywa „godnym ewangelii”. To życie, w którym Kościół dzieli „jednego ducha” oraz „jeden umysł” a także „tę samą miłość” (Flp 1:27; 2:2).

Boża miłość, w której centrum jest Bóg

W jaki sposób możemy podsumować te cztery lekcje w odniesieniu do Boga Ojca i Syna? Możemy powiedzieć, że Boża miłość jest przede wszystkim skupiona na Bogu. Ojciec udziela swojej sprawiedliwości i chwały Synowi i chwała ta jest dla Niego największą rozkoszą. Z kolei Syn udziela swojej sprawiedliwości i chwały Ojcu i chwała ta jest dla Niego największą rozkoszą. Żadne z nich nie wyrzeka się wymogów związanych z ich współdzieloną świętą i sprawiedliwą naturą. DNA Boga Ojca jest DNA Boga Syna, które staje się DNA ludzkiej natury wcielonego Syna (zob. Hbr 5:8). Ojciec widzi siebie w Synu, który jest Jego obrazem. A Syn objawia chwałę Ojca.

Mamy zatem do czynienia z dynamiką obopólnego zwycięstwa w samym centrum tej rzeczywistości, ponieważ dar i atrakcyjność współdziałają ze sobą. Ojciec daje i bierze, daje i bierze, daje i bierze. Wcielony Syn daje i bierze, daje i bierze, daje i bierze. Aż wreszcie, ostatecznie to dawanie i branie stają się jednym, autorytet i posłuszeństwo stają się jednym, tak jak dwie strony medalu.

Żeby było jasne, pomiędzy Ojcem a wcielonym Synem pozostaje asymetria w relacji[59]. Ojciec posyła Syna, a Syn idzie. Ojciec nakazuje, a Syn jest posłuszny. Ojciec inicjuje, a Syn odpowiada. Nie znajdziemy na kartach Nowego Testamentu miejsca, w którym ten porządek zostałby odwrócony[60]. Ale w obliczu tych różnych ról i powołań nie ma przegranych. Relacja pomiędzy autorytetem a posłuszeństwem nie stanowi zagrożenia dla przyjemności, chwały i miłości. Zarówno Ojciec jak i Syn „zwyciężają” i dzielą chwałę w odkupieńczym zwycięstwie. Autorytet i posłuszeństwo są środkami, przez które manifestowana jest miłość. Bóg Ojciec daje wszystko, co ma, Synowi Jezusowi na wieczną chwałę Syna. Syn, promieniując sprawiedliwością i chwałą Ojca, daje wszystko, co ma, Ojcu ku wiecznej radości Ojca.

To archetypiczny przykład miłości, która jest jak bumerang.

Posłuchaj, co ma do powiedzenia Paweł: Wszystko bowiem poddał pod stopy Jego. Mówi on o Chrystusie. A gdy Mu wszystko zostanie poddane, wtedy też i sam Syn będzie poddany temu, który Mu poddał wszystko, aby Bóg był wszystkim we wszystkim (1Kor 15:27–28). Tam i z powrotem, jak bumerang.

Wniosek

Spora część tego rozdziału mogła wydawać się abstrakcyjna. Ale to biblijny i teologiczny silnik, który – mam nadzieję – pomoże ci przemyśleć twój pogląd na miłość, przynajmniej jeżeli twoje przekonania zostały całkowicie ukształtowane przez świat, w którym żyjemy. Nawet sposób, w jaki chrześcijanie często mówią o miłości, może mieć mylący skutek.

Można niecierpliwie zapytać: „Ale jakie to ma znaczenie dla mnie?”. To dobre pytanie. Jednak zatrzymaj się i zastanów: patrzeliśmy w samo centrum i serce wszechświata – na miłość Boga Ojca do Syna. Poniekąd nie ma nic ważniejszego niż to. To jedyna wielka historia, której nie można przegapić, ponieważ wszystko we wszechświecie i poza nim ma swoje źródło tutaj.

W bardziej szczegółowy sposób będziemy zastanawiać się nad tymi kwestiami w następnym rozdziale. Ale to, czego dowiedzieliśmy się o Bożej miłości, to świadomość, że w jej centrum jest Bóg. Ojciec daje wszystko, co ma, wcielonemu Synowi, a to, co widzi we wcielonym Synu, jest dla Niego atrakcyjne i to afirmuje, a mianowicie, posłuszeństwo Syna. Nie ma miłości bez posłuszeństwa.

Boża miłość nie jest takim darem, przez który zamienia się On w nicość, tak jak w buddyjskiej koncepcji, w której człowiek staje się jednością ze światem poprzez całkowite zaprzeczenie samemu sobie. Powiedziałbym raczej, ryzykując zbytnim uproszczeniem, jakie może być w tej analogii, że Ojciec postrzega Syna trochę tak, jak moja czteroletnia córka postrzega wielki rożek lodowy i ogłasza: „Uwielbiam lody!”. Ten rożek sprawia jej niewysłowioną przyjemność, możesz sobie wyobrazić jej szeroko otwarte oczy i wielki uśmiech na jego widok. Ojciec również czerpie wielką przyjemność, gdy patrzy na Syna, większą niż z czegokolwiek innego. I tak jest z Synem w stosunku do Ojca, Duchem w stosunku do nich dwóch oraz ich dwóch w stosunku do Ducha.

To właśnie rozgrzane do czerwoności słońce w centrum wszechświata. Czyż nie byłoby dobrze popatrzeć na nie przez chwilę?

4

Miłość Boga do Boga – część 2

Ten rozdział stanowi rozwinięcie poprzedniego. Jego celem jest omówienie i przemyślenie tego, co zostało wcześnie powiedziane, a głównie z tego powodu, że duża część tej dyskusji była dość abstrakcyjna. Pozwól, że będę teraz nieco bardziej konkretny i opiszę kilka lekcji, które można wyciągnąć z tego, co zostało wcześniej powiedziane.

Czy pamiętasz te czasy, gdy miałeś dziewięć lub dziesięć lat i twoje starsze rodzeństwo lub ich rówieśnicy byli dla ciebie wzorem? Lubiłeś ich muzykę, ubrania albo popisy. Wiązało się to z tym, że przyswajałeś ich style i zachowanie. Chciałeś być tak jak oni. Gdy wszedłem w okres dojrzewania w połowie lat osiemdziesiątych, nawet teoretycznie nonkonformistyczni punkowcy kopiowali samych siebie. Wszyscy wyglądali tak samo, z głowami ogolonymi na zero albo z tak zwanym „irokezem”, ubrani w skórzane kurtki i glany na nogach. Albo przeskoczmy w lata dziewięćdziesiąte, być może pamiętasz, że co trzecia kobieta miała fryzurę stylizowaną na Jeniffer Aniston z serialu Przyjaciele.

W taki sposób działa kultura. Zakochujemy się w czymś, a później to naśladujemy. Nasze poczucie tego, kim jesteśmy, jest kształtowane przez nasze miłości. Wzrastamy w tym, co kochamy, albo raczej, to co kochamy, wzrasta w nas. Zamieszkuje nas, przenika, przemienia. Jesteś tym, co kochasz, jak napisał filozof James K. A. Smith w książce o takim samym tytule.

Albo inny przykład. Niemal dwie dekady spędziłem, słuchając nauczań pastora Marka Devera, a przez ostatnią dekadę pracowaliśmy razem. Duża część mojej pracy polega na zamienianiu w słowa jego koncepcji i pomysłów, co bardzo lubię, choć w tym samym czasie próbowałem werbalizować własne myśli i poglądy na pewne zjawiska. Niedawno napisałem książkę na temat wiary i polityki. Przeczytał ją. Spodobała mu się. I zażartował sobie, że się z nią zgadza – co znaczyło tyle, że dostrzegł w niej bardzo wiele własnych idei, zarówno w miejscach, w których odwoływałem się do niego, jak również na poziomie bardziej fundamentalnym czy może DNA książki.

Jakaś część mnie nie chciała się z tym zgodzić. Ale wiem, jaka jest prawda. Ludzie mają w swojej naturze odwzorowywanie, tworzenie podobieństw, nasiąkanie niby gąbka pewnymi cechami. Absorbujemy i odzwierciedlamy. Tak naprawdę to niewiele w nas jest oryginalności. Spędziłem z Markiem tyle czasu, że jego sposób myślenia, postrzegania i reagowania na świat został we mnie zakorzeniony. Wszystkie takie wpływy, wraz z wieloma technologiami, tradycjami kulturowymi i wartościami społecznymi, takimi jak liturgie kościelne, twierdzi filozof Smith, uformowały i ukształtowały człowieka, którym dziś jestem.

Jednak ten impuls, aby się opierać, może wyjaśniać, dlaczego mam problem z przypomnieniem sobie tytułu jakiegoś klasycznego dzieła literatury zachodniej, które ukazywałoby nasze podporządkowanie się społecznym i moralnym normom w pozytywnym świetle. Duża część literatury Zachodu ukazuje ludzką tendencję do podporządkowania się, ale jest to zawsze ukazane jako godny potępienia konformizm. Jednym z miliona takich przykładów będzie Wróg ludu Henrika Ibsena. Aby nie stracić milionów dolarów dochodu, wszyscy mieszkańcy miasteczka zmawiają się, aby ukryć fakt, iż znajdujące się w okolicy lecznicze wody zostały zanieczyszczone. Sprzeciwia się im jeden człowiek, który staje się wrogiem ludu. Oczywiście czytelnik postrzega go jako bohatera. Bardzo duża część (a może nawet większość) literatury zachodniej oparta jest na tego typu historiach. Przez całą szkołę czytaliśmy, zapamiętywaliśmy i promowaliśmy jednostkę, która definiuje się ponad i w opozycji do społeczności, z powodzeniem lub nie.

Gdy jednak zwrócimy się w kierunku literatury niezachodniej lub literatury, której nie tworzyli biali ludzie, to znajdziemy przykłady odwrotnych postaw. Na zajęciach z literatury amerykańskich Indian fabuła bardzo często koncentrowała się na bohaterze, który znajduje swoją drogę do pogodzenia się z tradycjami, rytuałami, światopoglądem i bogami swojego plemienia. A gdy zwrócimy się w kierunku autorów afroamerykańskich, to odkryjemy pierwszą książkę Ta-Nehisi Coat, The Beautiful Struggle [Piękna walka], autobiograficzną powieść o dorastaniu i młodości autora. Stanowi ona kronikę opisującą drogę prowadzącą do zrozumienia przez autora tego, co oznacza bycie Afroamerykaninem. Jako dziecko Ta-Nehisi raczej nie docenia pasji swojego ojca, którą było publikowanie tajemniczej i nieukazującej się drukiem czarnej literatury, ani powiązań ojca z Partią Czarnych Panter. Gdy dorasta, zaczyna lubić gatunek muzyki gangsta rap i daje mu to poczucie wyobcowania na ulicach Balitmore. Ale w pewnym momencie swojego życia odkrywa djembe, afrykański bębenek, którego dźwięk staje się dla niego niemal aktem uwielbienia. Zaczyna uczyć się historii Afryki. Ostatecznie wyjeżdża do mekki afroamerykańskiego życia, Uniwersytetu Howarda. Pod koniec powieści Coats akceptuje siebie i zauważa, że tożsamość afroamerykańska jako taka jest w ogóle kwestionowana. Ale to właśnie nadaje jej charakteru i wagi, dlatego Coats staje się częścią tej tożsamości. Albo ona staje się częścią niego.

Autor Miroslav Volf także opisuje swoje doświadczenie związane z tym, w jaki sposób kultura staje się częścią nas. Znajdziemy to, gdy dziękuje innym za pomoc w jednej ze swoich książek.

Powiedzieć, że to ja napisałem tę książkę, zdaje się być rzeczą oczywistą. Moje są zawarte w niej idee, moja jest organizacja i formuły. Ale to bardzo powierzchowny rodzaj przymiotnika „moje”. Większość z tego, co zawarte jest w tej książce, została mi dana… Mogłem napisać tę książkę, ponieważ otrzymałem ją od moich nauczycieli, rodziny, przyjaciół, studentów, czytelników i słuchaczy. I otrzymałem ją na tyle różnych sposobów, że nie jestem często w stanie powiedzieć, gdzie naprawdę kończy się to, co moje, a zaczyna to, co przyszło od innych[61].

Uświadamiamy sobie, że jesteśmy częścią innych, gdy nie jesteśmy w stanie powiedzieć, w którym miejscu zaczynają się nasze myśli, a kończą innych.

Prawdą jest, że dwoje ludzi nie jest w stanie być częścią siebie w taki sposób, w jaki są Bóg Ojciec i Bóg Syn. Ojciec i Syn dzielą jedną naturę i jedną substancję. Ale pamiętaj o tym, że jesteśmy stworzeniami, które myślą obrazowo. A to sprawia, że możemy posługiwać się analogiami. Dwoje ludzi doświadcza czegoś nieznacznie przypominającego obopólną jedność Trójcy Świętej, gdy ludzie ci wzrastają w jednomyślności, tym samym duchu, jednej wierze i miłości (zobacz Flp 1:27; 2:2). Chrześcijanie doświadczają tego przede wszystkim przez ewangelię, dlatego właśnie Jezus modli się, aby Jego uczniowie byli jedno, jak Ty, Ojcze, we mnie, a Ja w tobie (J 17:21). Ale tło, albo kamienie budowlane tego, o co się modli dla swoich uczniów, stanowi coś wspólnego dla całej ludzkości jako istot myślących obrazowo. To, co opisuje Volf, jest bardzo ludzkie.

Wszyscy doświadczyliśmy tego w obrębie różnych grup, których byliśmy częścią. Mógłbym na przykład zapytać o twoje towarzystwo w szkole średniej. Czy byłeś częścią grupy sportowców? Tych fajnych? Kółka dramatycznego? Komputerowych maniaków? Bez względu na to, do której grupy należałeś, prawdopodobnie nauczyłeś się myśleć, śmiać i płakać tak jak twoja paczka.

Szczególnie w bliskich relacjach, takich jak mąż i żona, kończymy zdania, które zaczynają inni. Duch Święty i ewangelia ukierunkowują te obrazowe rzeczywistości na Boga.

Miłość i prawo

Najważniejszą częścią dynamiki, którą tutaj omawiamy, jest relacja pomiędzy miłością a prawem. Zasadniczo, miłość do czegoś wiąże się z przyswojeniem praw, kodów, zasad działania lub charakteru obiektu miłości. Gdy przyswoisz sobie prawo tego, co kochasz, zaczynasz tym promieniować. Mówisz o tym. Reklamujesz to, zarówno słowem jak i czynem. Ta prawda dotyczy wszystkiego, bez względu na to, czy mówimy o miłości do Boga czy miłości do kabrioletów.

Dokładnie tego uczy nas Psalm 1. Błogosławiony człowiek z tego psalmu ma upodobanie w prawie Pana i rozmyśla nad nim dniem i nocą. Upaja się i nasiąka nim. A następnie nim promienieje. Boży charakter staje się jego charakterem i jako taki staje się niczym drzewo zasadzone nad strumieniami wód, wydające swój owoc we właściwym czasie, a jego liść nie więdnie.

Zastanów się jeszcze raz nad słowami Jezusa: Lecz świat musi poznać, że miłuję Ojca i że tak czynię, jak mi polecił Ojciec (J 14:31). Jezus, człowiek-Bóg, całkowicie i absolutnie „przyswoił” Boże prawo, które jest wyrazem Bożego charakteru. Zrobił to, ponieważ kochał Ojca bardziej niż cokolwiek innego i chciał, aby świat poznał Ojca tak, jak On Go poznał. Prawa, kultura i charakter niebios w pełni stały się częścią Jezusa, czyniąc z Niego kuriera niebiańskich zasad i postaw.

Zatem miłość do Boga oznacza przyswajanie Jego praw: Na tym bowiem polega miłość ku Bogu, że się przestrzega przykazań Jego
(1J 5:3). Oznacza przyswojenie nauczania Chrystusa: Jeśli kto mnie miłuje, słowa mojego przestrzegać będzie (J 14:23).

Bez Ducha Bożego oczywiście Boże prawo nie ma mocy, aby nas zmienić. Ale dzięki Duchowi Bożemu miłość do Boga oznacza miłość do Jego prawa, ponieważ ono jest wyrazem Jego charakteru. I taka miłość, mocą Bożego Ducha, staje się mocą wytwórczą w nas. Przyswajamy Boży sposób bycia, Bożą naturę, Boże prawo, Jego charakter. I w ten sposób stajemy się jak owocujące drzewo, błogosławieństwem dla tych, którzy są dookoła nas.

Zastanów się także nad wszystkimi implikacjami związanymi z doktryną o wcieleniu Syna. Ty i ja posiadamy zdeprawowaną i zdewastowaną wersję ludzkiej natury. Ale Jezus wziął na siebie naszą naturę. Wypełnił ją, oczyścił ją, udoskonalił ją. O, jak piękna i chwalebna staje się ta natura, gdy On ją bierze na siebie.

O, najpiękniejszy Panie Jezu, Władco wszelkiego stworzenia,

Ty jesteś z Boga i człowieka Synem,

Ciebie będę wielbił, Ciebie będę czcił,

Tyś jest duszy mojej chwałą, radością i koroną.

Piękny jest blask słońca, piękniejszy księżyca blask,

I wszystkich błyszczących nieba gwiazd;

Lecz Jezus jaśniejszy, Jezus czystszy ma blask

Niż wszystkich pospołu aniołów zastępy.

A teraz uwaga: przez Ducha Świętego możemy być przemienieni na ten sam obraz i chwałę (2Kor 3:18; 1J 3:1–3). Samo powiedzenie tego na głos jest niepokojące. Brzmi niemal bluźnierczo. Ale, prawda jest taka, jak obiecał Piotr, że możemy stać się uczestnikami boskiej natury (2P 1:4). A także Jezus modlił się: A Ja dałem im chwałę, którą mi dałeś, aby byli jedno, jak my jedno jesteśmy. Ja w nich, a Ty we mnie, aby byli doskonali w jedności, żeby świat poznał, że Ty mnie posłałeś i że ich umiłowałeś, jak i mnie umiłowałeś (J 17:22–23). Zauważ, że we wszystkim tym Jezus nie martwi się o to, że gdy Ojciec zacznie kochać nas, to dla Niego zostanie mniej miłości. On wie, że miłość Boża oznacza zwycięstwo dla wszystkich.

Czarna dziura czy rozszerzający się wszechświat

Posłużmy się teraz nieco innym obrazem, aby lepiej zrozumieć dającą życie i przynoszącą zwycięstwo wszystkim naturę miłości Bożej. Upadły człowiek i jego miłość są jak czarna dziura. Natomiast miłość Boża jest jak rozszerzający się wszechświat.

Pamiętam, że gdy byłem w pierwszej klasie liceum, nauczyciel od fizyki powiedział klasie, że gdyby jakimś sposobem astronaucie udało się usiąść na czarnej dziurze i próbował wysłać do swojego statku kosmicznego sygnał świetlny przy pomocy latarki, to czarna dziura zassałaby całe światło do wewnątrz. Dość potężna moc. W podobny sposób upadły człowiek zacznie zasysać cały wszechświat wewnątrz siebie samego, jeśli skupi się na własnej chwale. Samolubne ego staje się swoją największą miłością. To prawda, że dzięki Bożej powszechnej łasce nawet najgorsi grzesznicy kochają swoje dzieci, przyjaciół i małżonków. Ale poza ograniczeniami Bożej łaski, oni i my ostatecznie wykorzystamy tych, których kochamy, do własnych celów. Zasysamy ich do swojego środka, tak jak Ewa zassała Adama, a Kain zassał Abla. Augustyn opisał tę grzeszną naturę jako duszę zakrzywiającą się do wewnątrz samej siebie.

Ten wszechświat samolubnej miłości jest tym, który opisałem w rozdziale 2 jako zapadający się w samego siebie. Jest jak czarna dziura, która kurczy się do coraz mniejszej i mniejszej powierzchni. Jest samolubny, egocentryczny i obsesyjnie zaabsorbowany sobą. Najważniejszy jestem ja, ja, ja.

Na pierwszy rzut oka egoistyczna miłość zdaje się przynosić zysk, ale w rzeczywistości zawsze oznacza stratę.

Prawdziwa miłość do drugiej osoby oznacza konieczność zapomnienia o sobie samym, przynajmniej na tyle, żeby dostrzec kawałek wszechświata, na którym znajduje się ta druga osoba. Spójrz na tę planetę! Spójrz na ten układ słoneczny! Na początku każdej miłości zawsze leży konieczność poświęcenia się: musisz przestać myśleć o swoim układzie planetarnym, żeby dostrzec układ planetarny drugiej osoby. Ale gdy to zrobisz, twój wszechświat rośnie; to jak odkrywanie innej gwiazdy, której wcześniej nie dostrzegałeś. A zatem, nawet jeśli miłość na wzór Bożej na początku wiąże się z poświęceniem, w ostateczności przynosi życie. Sprawia, że rzeczy nieustannie rosną. Uczę się kochać jednego przyjaciela, a potem następnego, kolejnych dwóch, siedmiu i siedemnastu. Każdy mnie czegoś uczy, wzbogaca, poszerza. Czy to tam, to nie jest czasem już cała galaktyka?

Pewien przyjaciel, kawaler, powiedział mi niedawno, że dość niechętnie myśli o posiadaniu dzieci, ze względu na wiążącą się z tym konieczność wyrzeczeń. Absolutnie go rozumiem. Kto się cieszy, gdy słyszy płaczące niemowlę o 3:00 w nocy? Ćwiczenie z dziećmi gry na pianinie albo zawożenie na treningi sportowe czasami może oznaczać, że szanse na zrobienie kariery przejdą koło nosa. Udzieliłem jednak mojemu przyjacielowi takiej odpowiedzi. Konieczność wyrzeczeń nigdy nie wygląda atrakcyjnie na początku. Nie chcesz tego robić. Ale gdy już zaczniesz to robić z miłości, odkrywasz, że jesteś silniejszy i bardziej spełniony. To jak mozolne wspinanie się na skaliste wzgórze, żeby odkryć, że po drugiej stronie znajduje się piękna zielona dolina, która świetnie nadaje się na zbudowanie domu i uprawianie ziemi. I dlatego mogę powiedzieć, że nie, nie lubię wstawać w środku nocy, nie lubię, gdy przepadają moje szanse na awans. Ale nie jestem już tym samym człowiekiem, którym byłem, gdy nie miałem dzieci. Ich wartość, obserwowanie, jak rosną i rozkwitają jako osoby, daje mi dużo większą radość niż możliwość przespania całej nocy albo awans w pracy. Moje serce inaczej teraz waży rzeczy. Poświęcenie mnie zmieniło, ale nie żałuję tego. Dzięki moim czterem córkom żyję w dużo większym wszechświecie niż moja samotna i niezależna wersja byłaby w stanie sobie wyobrazić.

Miłość Boża ma moc wychodzenia na zewnątrz i koncentrowania się na innych. To właśnie pierwsze „zwycięstwo” w sytuacji obopólnego zwycięstwa, które jest cechą Jego miłości. Paradoksalnie to wychodzenie na zewnątrz i skupienie się na innym jest własnością Jego trójjedynej natury i wewnętrznego napięcia, które istnieje pomiędzy Jego własnymi osobami. To drugie „zwycięstwo”. Zewnętrzne zależy od wewnętrznego. Boża misja na zewnątrz wynika z wewnętrznej relacji między osobami, jak mawiało starsze pokolenie teologów. Inaczej będzie z monoteistycznym (nie-trójjedynym) Bogiem islamu, który z definicji nie potrzebuje miłości. Koran nazywa Allaha „pełnym miłości” (85:14) a na dowód wskazuje stworzenie. Ale w rzeczywistości to kopiowanie Biblii przez Koran.

Zastanówmy się nad historią, która towarzyszy monistycznemu Bogu, takiemu jak Allah. Przed stworzeniem świata nie było nikogo, kogo taki Bóg mógłby kochać. Istnieje tylko sam Allah, który ani nikogo nie kocha, ani nie jest przez nikogo kochany. A zatem jego miłość jest wyłącznie miłością wewnętrzną. Nie ma ona wrodzonej cechy do wychodzenia na zewnątrz. Inaczej jest z Ojcem, Synem i Duchem od wieczności. Trójjedyność Boga „zmusza” każdą osobę do kierowania się „na zewnątrz” ku innym osobom, gdy są one częścią siebie w wiecznej rozkoszy, miłości i radości. I chociaż nie możemy powiedzieć, że Bóg był zmuszony do stworzenia świata w celu dzielenia się swoją miłością i chwałą z większą grupą osób, to ma sens powiedzieć, że mógł. Pasuje to do Jego trójjedynej natury i hojnego charakteru Jego miłości. Możemy nawet powiedzieć, że Ojciec stworzył świat jako dar dla Syna, Syn jako dar dla Ojca, a obaj dla i od Ducha.

No i powtórzmy to jeszcze raz, presja Bożej miłości do wychodzenia na zewnątrz, poza siebie samego, do świata i do ludzkości, wynika z wewnętrznej presji Jego miłości współdzielonej między trzema osobami. Boża miłość, w której centrum jest inna osoba, w kontekście Trójcy, jest swojego rodzaju miłością siebie. Jest całkowicie skupiona na Bogu. Jest całkowicie ograniczona przez Jego prawo lub wymagania wynikające z Jego natury i zawsze skręca w kierunku uwielbienia Jego chwały, ponieważ Jego chwała jest najbardziej satysfakcjonującą i przynoszącą największą radość rzeczą we wszechświecie. Ale to, co wewnątrz, przynosi owoce na zewnątrz. I dlatego właśnie mówimy, że jest jak bumerang albo obopólne zwycięstwo. Ojciec rozkoszuje się sprawiedliwą naturą Syna, a Syn Ojca. To nie jest relatywistyczna miłość typu „róbta co chceta”. Bóg nie kocha jednej rzeczy jednego dnia, nie uwewnętrznia jej tylko po to, aby następnego dnia kochać i uwewnętrzniać jakąś zupełnie inną rzecz. Nie przyswaja upadłych kultur różnych miast, które zamieszkuje, tak jak my. Jego miłość pozostaje niezmiennie praworządna i czysta, niezmiennie skupiona na najlepszej rzeczy na świecie – na sobie samym. A jednak to skupienie na sobie samym wiąże się na skupieniu na innym w obrębie Jego samego, co następnie sprawia, że decyduje się kochać poza sobą.

Boża miłość nie stwarza czarnej dziury, ale wszechświat, który eksploduje do zewnątrz, aby rozszerzać się i rozszerzać. Ale ta zewnętrzna eksplozja działa na zasadach określonych przez samego Boga, tak jak materialny wszechświat rozszerza się zgodnie z prawami fizyki. Bez praw fizyki wszechświat zapadłby się w siebie samego.

Odkryjemy w następnych rozdziałach, że miłość Boża jako taka wiąże się zarówno ze zbawieniem jak i sądem. Okazuje się zarówno łaskawa jak i dyskryminująca. Obejmuje i dzieli, a to wszystko w oparciu o wymogi Jego charakteru.

Dynamika obopólności zwycięstwa Bożej miłości i chwały

Trudno jest zmusić naszą upadłą mentalność do działania zgodnie z tą dynamiką obopólnego zwycięstwa Bożej miłości i chwały, szczególnie jej wewnętrznego ukierunkowania na samo-wywyższenie się przez Boga. Aktor filmowy Brad Pitt, zapytany dlaczego porzucił chrześcijaństwo, w którym się wychował, wyjaśnił: „Nie mogłem zrozumieć tej koncepcji Boga, który mówi Musisz uznać moją wyższość. Musisz powiedzieć, że jestem najlepszy, a wtedy ja ofiaruję ci wieczne szczęście. Jeśli tego nie zrobisz, to nic nie dostaniesz. Wydawało mi się, że chodzi tutaj o ego. Bóg, którym kieruje ego, wydawał mi się niezrozumiały i nie do przyjęcia”[62]. Słowa Pitta mają sens na poziomie intuicyjnym. Ludzka chwała, jakiej doświadczamy, jest bardzo często propozycją gry o sumie zero. Chwała jednej drużyny związana ze zdobyciem tytułu mistrzowskiego wiąże się z porażką drugiej drużyny. Tak działa ten system.

Ale z takim myśleniem wiążą się przynajmniej trzy problemy. Po pierwsze, Brad Pitt stawia Boga i ludzkość na równorzędnych pozycjach moralnych, tak jakby Bóg i ludzie byli uprawnieni do tych samych rzeczy – godni (lub nie) tego samego. Wynika z tego wniosek, że jeśli ja nie powinienem koncentrować się w swoim życiu na moim „ego”, to nie powinien Bóg. Ale ta propozycja rozmija się z faktem, że Bóg nie jest jednym z nas!

Po drugie, Bóg jest trójjedyny, co oznacza, że kochanie „siebie” wiąże się z kochaniem więcej niż jednej osoby. Dawanie i branie są ze sobą połączone.

Po trzecie, ludzka chwała jest skończona i jałowa, podczas gdy Boża chwała jest nieskończona i twórcza. Pastor John Piper porównał ludzką chwałę do cieknącego wiadra z wodą, a boską chwałę do źródła wody. Pierwsza szybko się kończy. Druga zaś oferuje nieograniczony zapas życia. To doskonała ilustracja. Moja chwała oznacza twoją stratę, podczas gdy Boża chwała oznacza twój zysk, jeśli należysz do Boga. Na tym właśnie polega to obopólne zwycięstwo.

Tak jak z chwałą Bożą jest z miłością, w której centrum znajduje się Bóg. Gdy Bóg Ojciec kocha Boga Syna dla Boga, to zyskuje na tym cały świat. Zaiste, przede wszystkim świat w ogóle zostaje stworzony! Czy rozumiesz tę stwarzającą życie moc Bożej miłości, w której centrum jest Bóg? Gdy ty lub ja zaczynamy kochać nasze dzieci wyłącznie dla naszego dobra lub nawet dla ich dobra, to świat zaczyna kurczyć się do nas i do nich. Miłość do nich dla naszego dobra ostatecznie oznacza wykorzystywanie ich przez nas. Miłość do nich dla ich dobra oznacza ich rozpieszczanie. W obu przypadkach sytuacja zmienia się na niekorzyść, wracamy do czarnej dziury. Dlatego musimy kochać nasze dzieci tak jak Bóg, dla dobra Boga.

Prawdziwa miłość, jak dobrze to ujął Augustyn, zawsze dzieje się w odniesieniu do Boga. Wszelka miłość do małżonka lub dzieci, przyjaciela lub bliźniego, domu lub pracy, która nie jest udzielana w odniesieniu do Boga, nie jest prawdziwą miłością.

Miłość do Boga – a także miłość do innych w odniesieniu do Boga – wiąże się wówczas z posłuszeństwem, które możliwe jest dzięki Duchowi. Wymaga od nas przyswojenia Bożych praw, Bożej kultury, Bożego sposobu okazywania posłuszeństwa, tak jak czynił to Jezus. Wymaga boskiego naśladownictwa. To właśnie oznacza uczestnictwo w Bożej naturze – posłuszne życie i kochanie tak jak Bóg ze względu na Boga. W taki sposób otwieramy się na nieskończony wszechświat boskiego piękna, a zamykamy się na czarną dziurę grzechu i śmierci. A co innego mają robić Boży ludzie poprzez wieczność, jeśli nie odkrywać większe i szersze pokłady Bożej mądrości, miłości i sprawiedliwości?

W rzeczywistości wąż w ogrodzie chciał nas powstrzymać przed poznaniem jednej prawdy: bycie posłusznym Bogu oznacza współudział w Jego panowaniu. Posłuszeństwo Bożym ustawom oznaczało dla Adama i Ewy panowanie nad ziemią z koroną chwały (zobacz Psalm 8). Poprzez poddanie się niebiańskiemu Ojcu Jezus paradoksalnie otrzymał od Ojca autorytet. „Aby mieć autorytet”, zauważył teolog Oliver O’Donovan „musisz być jemu poddany, a jeśli jesteś jemu poddany, to go masz”[63].

Jak bardzo różni się to od miłości, którą widzimy na ekranach kin i o której słyszymy w salach uniwersyteckich. Miłość, mówi świat, jest całkowicie wolna, niczym nieograniczona. Ale miłość poza Bożym prawem jest jak rozszerzający się wszechświat, który próbuje zignorować prawa fizyki. To jak cudzołożne „róbta, co chceta”. Kochasz jedną rzecz, potem następną, znowu kolejną, aż wszystko traci jakąkolwiek wartość i znaczenie. Na ścieżce, którą szedłeś, znajdziesz zwęglone szczątki kiedyś cennych istnień, a twój własny wszechświat skurczył się i zmalał, jak próżnia zasysająca wszystko do środka, która nie wypuszcza nic na zewnątrz.

Miłość i świętość, nierozłączne

Świat bez wątpienia przeciwstawia świętość miłości, tak jak czyni to w przypadku miłości i prawa. Ale tak też robią chrześcijanie. Możemy na przykład opowiadać o historii Kościoła i opisywać pewne denominacje albo ruchy jako kładące zbyt duży nacisk na oddzielenie od świata i świętość kosztem miłości, albo kładące zbyt duży nacisk na miłość i włączanie innych kosztem świętości. Typowym przykładem na to pierwsze zwykle bywają purytanie i fundamentaliści. Przykładem na drugie będą romantycy i liberałowie.

Ale problem nie zasadza się na przykładaniu zbyt dużej wagi do jednego, tak jakby wiązało się to z koniecznością zmniejszenia wagi drugiego. Problem polega na zmniejszaniu wagi obu. Jeśli Kościół porzuca świętość, to porzuca miłość, a jeśli porzuca miłość, to porzuca świętość. Boża miłość i świętość są nieodłączne.

Czym jest świętość? W pewnym sensie to sama boskość Boga. Serafy wołają:

Święty, Święty, Święty jest Pan Zastępów!

Pełna jest wszystka ziemia chwały Jego (Iz 6:3).

Gdy w języku hebrajskim ktoś wypowiada to samo słowo dwukrotnie, to pragnie położyć na nie szczególny nacisk, jak na przykład „złoto złoto” oznaczało naprawdę czyste złoto. Ale serafy przekraczają wszelkie granice i używają tego słowa aż trzy razy, tak jakby obchodziły Boga z każdej strony i patrzały na Jego świętość pod każdym kątem. Świętość sprawia, że Bóg jest Bogiem. To właśnie to, co oddziela Go od wszystkiego, co stworzył. W pewnym sensie to Jego wyłączna własność.

Jeśli analizowalibyśmy jej pochodzenie, Boża świętość stanowi konsekrację Jego chwały, która jest atrybutem dostępnym także dla nas. Ludzie często definiują świętość jako oddzielenie od grzechu, ale to coś więcej. To także konsekracja na rzecz czegoś – na rzecz Jego chwały. Cała ziemia pełna jest Jego chwały, wyjaśnia seraf, gdy ogłasza, że On jest święty. Świętość Boga nie oddziela Go od świata. Wręcz przeciwnie. Wypełnia ziemię Jego obecnością po to, aby mógł On objawić swoją wyjątkową i jedyną chwałę[64]. Ukazywanie Jego chwały oznacza ukazywanie Jego świętości, mówi Ezechiel (28:22; zobacz także 2Moj 15:11). Świętość, tak jak miłość, zawiera w sobie zarówno impuls do wychodzenia na zewnątrz jak i impuls skierowany do wewnątrz, ku Bogu. Nie tylko miłość wysyła misjonarzy. Świętość także to czyni. Pragnie, aby cały świat został konsekrowany dla Boga w uwielbieniu. Dlatego Dawid śpiewa:

Oddajcie Panu chwałę należną imieniu Jego!

Złóżcie Panu pokłon w świętej szacie! (Ps 29:2).

Jaka jest relacja pomiędzy świętością i miłością? Na początek możemy powiedzieć, że Boża miłość jest kierowana przez Bożą świętość. Jest ograniczana przez Jego świętość, tak jak woda jest ograniczana przez rurę, którą płynie. Boża miłość zawsze i wyłącznie kieruje się ku świętym celom.

Jeszcze bardziej znacząco możemy powiedzieć, że Boża świętość to miłość współdzielona między trzema osobami.
W taki sposób opisuje to Jonathan Edwards: „Świętość Boga zawiera w sobie Jego miłość, szczególnie w doskonałej i intymnej jedności i relacji, która jest pomiędzy Ojcem i Synem”[65]. Miłość Ojca do Syna, na przykład, stanowi Jego konsekrację Syna.

Zasadniczo dokonujemy połączenia świętości z miłością poprzez stwierdzenie, że świętość jest miarą oddania się w miłości ku Bogu, lub czystością czyjejś miłości do Boga. Jak czystą miłością Bóg kocha Boga? Właśnie tak święty jest Bóg. Jak czystą miłością człowiek kocha Boga? Właśnie tak święty jest człowiek.

A miłość Boża zawsze jest święta, zarówno w tym, co daje, jak i dlaczego to daje. Ojciec nie daje nam swojej miłości bezkrytycznie albo dlatego, że jest w nas coś dla Niego atrakcyjnego, coś godnego Jego miłości. Wszystko, co mamy, jest od Niego (1Kor 4:7). On kocha nas ze względu na swojego Syna. On chce, aby cały świat znalazł upodobanie w Jego Synu, tak jak znajduje On, chce, aby świat powiedział:

O jedno prosiłem Pana,

o to zabiegam:

Abym mógł mieszkać w domu Pana

przez wszystkie dni życia mego,

By oglądać piękno Pana (Ps 27:4).

Jeszcze raz posłużę się tą metaforą: Boża święta miłość jest jak bumerang, który biegnie w przód, zatacza łuk i przyciąga nas do Niego. Albowiem od Niego, przez Niego i dla Niego istnieje wszystko. Jemu niech będzie chwała (Rz 11:36).

Święta miłość dzieli świat na dwie części. I istnieje bardzo jasna i wyraźna linia podziału biegnąca między tymi dwoma światami, tak wyraźna jak ta, która oddzielała ogród Eden od świata poza ogrodem, wnętrze Arki Noego od świata poza nią, wnętrze domu, którego drzwi zostały pomazane krwią baranka, od świata poza nim, wnętrze obozu Izraelitów na pustyni od świata poza obozem, wnętrze Ziemi Obiecanej od ziemi poza nią. To granica tak wyraźna jak rzeka Jordan. Po jednej stronie linii znajduje się to, co święte, a po drugiej to, co nieświęte. Po jednej stronie mają znaleźć się ci, którzy niosą miłość, w której centrum znajduje się Bóg; po drugiej ci, którzy kochają bałwany. Po jednej stronie znajdują się ci, którzy słuchają Bożego Słowa i są posłuszni Bożemu prawu; po drugiej zaś ci, którzy są posłuszni innym głosom (zob. 1Moj 3:17).

Podsumowanie

Jakie korzyści płyną dla nas z tego i poprzedniego rozdziału? Na początek zauważamy, że miłość zawiera w sobie zarówno potwierdzenie istnienia uczucia do innej osoby jak i oddanie siebie w celu jej wywyższenia. Jeśli to święta miłość, to Jezus zawsze będzie tym, którego chcemy wywyższyć, nawet gdy kochamy siebie nawzajem.

Boża miłość sama w sobie jest skupiona na Bogu. Jest święta. A ta świętość jest „warunkiem” albo „prawem” całej Bożej miłości. Ale nie pomylmy się. Ponieważ Bóg jest trójjedyny, sama Boża miłość w tajemny sposób okazuje się miłością do innej osoby. Jeden Bóg, trzy osoby. Ojciec widzi swój obraz w Synu, a przez to miłość do chwały i sprawiedliwości Syna jest miłością do siebie samego. Boża miłość opuszcza Go i wraca do Niego, opuszcza Go i wraca do Niego, jak bumerang.

My nie jesteśmy trójjedyni, co oznacza, że miłość do siebie samych i miłość do innych nie łączą się w taki sam sposób. Ale zostaliśmy stworzeni na obraz Boga, co oznacza, że musimy kochać siebie samych i innych wyłącznie w odniesieniu do Boga. Także wszystkie nasze miłości muszą mieć Boga w swoim centrum. To jest „warunek” albo „prawo” dla wszystkich naszych miłości.

Przez cały ten czas podkreślaliśmy również fakt, że miłość i prawo nie są przeciwieństwami. Boża miłość, tak jak każda inna, zarówno zdrowa jak i niezdrowa, wiąże się z określonymi wymogami. Dlatego właśnie Jezus bardzo często mówił o miłości i posłuszeństwie na jednym wdechu. Miłość prowadzi do posłuszeństwa, a posłuszeństwo jest aktem miłości.

Żeby nie było nieporozumień, każdy rodzaj miłości, zarówno zdrowy jak i niezdrowy, narzuca jakiś kodeks praw. Miłość do zdrowego ciała wiąże się z przestrzeganiem zasad zdrowej diety. Miłość do poznawania świata wiąże się z przestrzeganiem reżimu uczenia się. Miłość do kochanki przedefiniowuje prawa małżeńskie w umyśle zdradzającego męża. To, co wcześniej wydawało mu się nieakceptowalne, teraz w jego przekonaniu stało się słuszne i konieczne.

Miłość i prawo, albo miłość i autorytet, są nieodłączne. Jedyne pytanie, jakie należy sobie zadać, to co w życiu kochasz najbardziej? Właściwa miłość wiedzie do właściwego posłuszeństwa. Niewłaściwa miłość wiedzie do niewłaściwego posłuszeństwa. A standardem dla tego, co właściwe, zawsze będzie nadrzędność Boga. Bóg jest najlepszy.

Wniosek: Lekcje dla Kościoła

Pamiętaj, że celem tej książki, poza lepszym zrozumieniem miłości, jest utorowanie drogi do lepszego zrozumienia Kościoła. Z tego powodu zamknijmy ten rozdział kilkoma myślami o tym, co święta miłość Boga, miłość, która najlepiej zostaje zobrazowana przez miłość boskiego Ojca i Syna, oznacza dla Kościoła. O nas również powiedziano, iż jesteśmy święci i umiłowani (Kol 3:12). Znajdziemy tutaj pięć lekcji, a cztery z nich oprzemy na obrazie ścieżki rzuconego bumerangu.

1. Rzut – święta miłość zmusza Kościół do ewangelizowania i czynienia dobra. Kościół, który cechuje święta miłość, ucieka od grzechu, ale także jest obecny pośród grzeszników. Nie jest z tego świata, ale jest w tym świecie. Święta miłość posyła misjonarzy na cały świat i ewangelistów na ulice. Sprawia, że chrześcijanie troszczą się o uciśnionych, wiedząc, że uciśnieni stworzeni są na obraz Boga. Sprawia, że chrześcijanie nieustannie myślą o tym, czy ich życie i czyny są dobrym czy złym świadectwem o Zbawicielu pośród ludzi.

2. Zwrot – święta miłość zmusza Kościół do tego, aby określać, kto jest jego członkiem i stosować dyscyplinę kościelną. Kościół, który decyduje się podkreślać Bożą miłość, a nie Bożą świętość, to kościół, który tak naprawdę nie rozumie, czym jest Boża miłość. Boża miłość, jak zauważyłem, jest całkowicie skupiona na Bogu i Jego świętej naturze we wszystkich jej aspektach. Jest święta. Kościół, który cechuje święta miłość, podobnie, będzie pilnował, aby chwała i sława oddane były Bogu. Dlatego chce nazywać po imieniu każdego, z kim Bóg się utożsamia. A ci, z którymi On się utożsamia, są, z definicji, święci. W Starym Testamencie Izrael był święty, ponieważ On ogłosił Ja będę ich Bogiem, a oni moim ludem. W Nowym Testamencie to chrześcijanie są święci. Jesteśmy zbawieni z łaski przez wiarę w dzieło Chrystusa, ale On oficjalnie utożsamia się z nami przez nasz chrzest i spotkania kościelne (Mt 18:20; 28:19).

W tym samym czasie kościoły powinny stosować dyscyplinę kościelną, jeśli jakiś członek kościoła żyje w grzechu – to znaczy grzeszy i nie chce przestać – to jest to znak, że on czy ona nie należy do Boga. Jezus powiedział, aby traktować osobę, która nie chce pokutować, jak poganina albo celnika (Mt 18:17). Paweł zaś mówi, aby takiego człowieka oddać szatanowi (1Kor 5:5). Inaczej mówiąc, przestańcie uznawać publicznie taką osobę za wierzącego. Członkostwo i dyscyplina oznaczane i zapieczętowane przez chrzest i Wieczerzę Pańską, stanowią akty świętej miłości – miłości do Boga, do Kościoła, a także do narodów. Kościół, który nazywa się kochającym, ale nie chce wyznaczać jasnych zasad członkostwa albo stosować dyscypliny kościelnej, został zmanipulowany w wiarę w miłość, w której centrum jest człowiek, a która jest karykaturą miłości. A w najgorszym wypadku to może oznaczać bałwochwalstwo.

3. Powrót – święta miłość zmusza Kościół do nauczania i dyscyplinowania. Święta miłość pragnie być jak Bóg. Pragnie podążać ścieżką posłuszeństwa, naśladowania Boga, uwewnętrzniania kultury nieba. Dlatego poświęca czas na studiowanie Słowa Bożego i uczenie się wszystkiego, co nakazał Bóg. Kościół, który cechuje święta miłość, sprawia, że jego spotkania skoncentrowane są na głoszeniu Słowa Bożego. Gdy członkowie kościoła rozchodzą się do swoich domów, kontynuują pracę budowania wzajemnie swojej wiary.

4. Chwyt – święta miłość motywuje Kościół do uwielbienia. Uwielbienie jest celem wszystkich aktywności zdrowego kościoła, bez względu na to, czy jest on zebrany czy rozproszony. Taki kościół uwielbia Boga ponad wszystko, dlatego Słowo Boże jest zawsze na jego ustach, zarówno w muzyce jak i modlitwie, manifestując swoje uznanie Bożych sądów. Bez względu na to, czy jedzą czy piją, budzą się czy kładą się spać, pracują czy się bawią, członkowie kościoła żyją na Bożą chwałę.

5. Kultura – święta miłość tworzy odrębną i świętą kulturę. Ten ostatni punkt nie pasuje do naszej analogii związanej z trajektorią bumerangu, ale i tak jest ważny. To w obrębie członkostwa w kościele wszelkie naturalne moce kulturotwórcze powinny być zaprzężone do ponadnaturalnych celów.

Czy pamiętasz, jak duży wpływ mieli na ciebie twoi koledzy ze szkoły średniej? To jeden z powodów, dla których życie chrześcijan powinno być życiem członków kościoła. Ty i ja potrzebujemy grupy przyjaciół, a nawet więcej, rodziny, która będzie na nas wpływać i kształtować nasze postawy świętości i miłości. W kościele uczymy się śmiać, płakać, chodzić i kochać w Boży sposób. Jeśli ci się wydaje, że możesz wyprodukować własną kulturę poza cotygodniowymi, a nawet codziennymi kontaktami i poza wpływem innych wierzących, to zwodzisz samego siebie. Podobnie jak ma to miejsce w przypadku rodziny, nie wybieramy sobie wszystkich członków naszego kościoła. To w obrębie kościoła nasz wszechświat ma szansę rozszerzać się, gdy uczymy się kochać młodych i starych, bogatych i biednych, naszą i obcą grupę etniczną.

Krótko mówiąc, kościoły, które cechuje święta miłość, będą kierowane zarówno przez impuls prowadzący ludzi do wnętrza jak i na zewnątrz. Do wnętrza, ponieważ będą pociągać ludzi do miłości Bożej; na zewnątrz, ponieważ pragną, aby coraz więcej osób poznało tę miłość. Boża świętość i miłość w sercach Bożego ludu są jak oczyszczający piec, który płonie coraz większym blaskiem miłości do zagubionych – aby i oni mogli poznać Boga, i aby Bóg mógł być wywyższony w ich życiu.

5

Miłość Boga do grzeszników

Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię… I spojrzał Bóg na wszystko, co uczynił, a było to bardzo dobre (1Moj 1:1.31). Tak zaczyna się Biblia. I w taki sposób miłość Boża do nieupadłego świata przypomina miłość Ojca do nieupadłego Syna. Tak jak miłość Ojca do Syna, Boża miłość do stworzenia zaczyna się od afirmacji. On miał upodobanie w tym, co stworzył. Darzył to uczuciem.

Tak jak w przypadku miłości Ojca do Syna, Bóg odczuwał miłość do stworzenia w odniesieniu do samego siebie. Świat materialny był odbiciem Jego kreatywności, piękna, a także porządku. Ludzie w sposób doskonały pełnili rolę Jego obrazu. Stworzenie nie miało w sobie piękna albo chwały bez Niego. Każdy dobry dar pochodzi z góry.

Tak jak miłość Ojca do Syna, Boża miłość do stworzenia demonstrowana była poprzez dawanie na rzecz stworzenia – dawanie istnienia, życia, oddechu.

Ale inaczej niż w przypadku miłości Ojca do Syna, Bóg dał od siebie stworzeniu. Nie dał siebie. Stworzenie pozostało całkowicie odrębne od Boga. Stwórca nie jest naturą. Nie ma w Piśmie Świętym fragmentu, który sugerowałby, że Bóg utożsamiłby się z nią całkowicie, tak jak dzieje się to w przypadku Syna. Miłość stworzenia w odniesieniu do siebie samego, paradoksalnie, była aktem miłości zarówno siebie samego, jak i czegoś, co jest od Niego oddzielone.

Prawdopodobnie doświadczyłeś tego samego paradoksu. Być może zbudowałeś kiedyś budkę dla ptaków, zrobiłeś zdjęcie, napisałeś wiersz albo kod komputerowy i podziwiałeś go z nieskrywaną radością. Ta radość może się później zamienić w pychę, to prawda, ale ta radość może być również sprawiedliwa: „Spójrz, do czego Bóg mnie uzdolnił; dał mi siłę i kreatywność! Jemu chwała!”.

Takie uczucia towarzyszą nam, gdy spoglądamy na nasze nowonarodzone dzieci, jak to opisałem na początku rozdziału 3. Słowo altruizm, powiedziałem, nie jest w stanie uchwycić w pełni tego, co dzieje się w twoim sercu. Tak, oddałbyś za swoją córkę wszystko, szczególnie dlatego, że jest twoja. Jest przedłużeniem ciebie. Nosi twój obraz i podobieństwo.

Pomyśl jednak o tym, że ta mała dziewczynka, gdy będzie dorastać, będzie robiła to, czego nigdy nie zrobił Syn Boży. Zgrzeszy. A później znowu zgrzeszy, i znowu zgrzeszy, i jeszcze raz, i jeszcze raz. Jaki ojciec, taka córka, tak właśnie jest. Grzech zmienia dyskusję na temat miłości. Staje się przeszkodą do kochania, ponieważ zagraża relacjom, a czasem je kończy. Ale w tym rozdziale odkryjemy niezwykłą rzecz, gdy będziemy przesuwać się od stworzenia do nowego stworzenia: choć Bóg dał tylko od siebie w stworzeniu, to zdaje się – czy ośmielimy się to powiedzieć głośno? – dał nam siebie w nowym stworzeniu.

Ale zacznijmy najpierw od grzechu.

Synu mój, synu mój!

Jeśli nie czytałeś powieści południowoafrykańskiego pisarza Alana Patona, Płacz ukochany kraju, to powinieneś. Czytałem ją w szkole średniej i później znowu do niej wróciłem, przeczytałem kilka najważniejszych rozdziałów i po chwili byłem rozdarty na kawałki.

Ta książka z 1948 roku miała za zadanie wyeksponować niesprawiedliwość związaną z panującym w Republice Południowej Afryki apartheidem. W międzyczasie pojawiły się w niej także wątki związane z próbą pogodzenia sprawiedliwości z wybaczeniem, a także tego, w jaki sposób chrześcijanie chcieli pozostać wiernymi obu.

Fabuła książki wiąże się ze Stephanem Kumalo, starzejącym się anglikańskim duchownym, który wyjeżdża ze swojego małego miasteczka do stolicy Johannesburga. Szuka on swojego syna, Absaloma, który zszedł na złą drogę. Być może kojarzysz to imię. Absalom był synem króla Dawida, który zdradził swojego ojca, synem, po którym Dawid lamentował: Absalomie, synu mój, synu mój! (2Sm 18:33; 19:4). Absalom Kumalo również porzucił swojego ojca, aby żyć w sposób, który zaprzecza wszystkim wartościom, w których został wychowany. Serce Kumalo, podobnie jak serce Dawida, zostało rozdarte na kawałki przez postępowanie jego syna, ale nie przestaje go kochać.

Niewiele jest rzeczy na tym świecie, które przynoszą tyle radości, ile trzymanie na rękach nowonarodzonego dziecka, i niewiele jest takich, które powodują tyle cierpienia, co oglądanie, jak dziecko dorasta i schodzi na złą drogę.

Od dzielnicy do dzielnicy, od domu do domu, Kumalo szuka swojego syna, sprawdzając każdy możliwy ślad. Wreszcie dowiaduje się, że jego syn zamordował białego człowieka w trakcie włamania. Kumalo znajduje Absaloma w więzieniu, gdy ten oczekuje na proces.

– Moje dziecko, moje dziecko…

– Tak, ojcze.

– Znalazłem cię nareszcie.

– Tak, ojcze.

– Ale za późno.

Chłopiec nie odpowiada. A ojciec, jakby odnajduje nadzieję w tym milczeniu, nalega nań.

– Czy nie jest już za późno? – pyta.

Syn milczy…

– Szukałem cię wszędzie.

I na to brak odpowiedzi. Starzec rozluźnia uścisk dłoni i ręka syna opada bezwładnie. Między nimi jest bariera, jakiś mur, coś, co odcina jednego od drugiego.

Najważniejszym pytaniem, jakie dręczy ojca, jest pytanie, dlaczego.

– Dlaczegoś tak strasznie postąpił mój synu?

Oczy chłopca są wilgotne, kręci głową w obie strony, milczy.

– Odpowiedz mi, moje dziecko.

– Nie wiem, mówi.

Rozmowa z trudem toczy się jeszcze kilka minut, ojciec pozostaje oszołomiony, a syn zawstydzony. Ostatecznie znowu powraca to pytanie, dlaczego.

– Odpowiedz mi na jedno pytanie, moje dziecko. Odpowiesz?

– Mogę odpowiedzieć, ojcze.

– Nie pisałeś do nas, nie przysłałeś nam żadnych wiadomości. Wpadłeś w złe towarzystwo. Kradłeś, włamałeś się i… tak, zrobiłeś to wszystko. Dlaczego?

Chłopiec podchwytuje słowa, które mu podano.

– To przez złe towarzystwo – mówi.

– Nie potrzebuję ci tłumaczyć, że to nie jest dobra odpowiedź – mówi Kumalo, ale wie dobrze, że tą drogą nie dostanie innej. Tak właśnie – mówi dalej – złe towarzystwo. Tak, rozumiem. Ale powiedz mi, co ciebie, ciebie samego skłoniło do tego?

Jakże oni się torturują nawzajem… A jednak wśród tych tortur chłopiec ożywia się.

– To szatan – mówi.

Ach, chłopcze, czy nie możesz powiedzieć, że zwalczałeś szatana, żeś się z nim mocował, że wojowałeś z nim dzień i noc, aż pot lał się z ciebie, aż straciłeś siły? Czy nie możesz powiedzieć, że opłakiwałeś swe grzechy i ślubowałeś poprawę, i dźwigałeś się, a teraz znowu potknąłeś i upadłeś? Pocieszyłbyś wówczas trochę tego torturowanego człowieka, który pyta cię w rozpaczy, czemu nie walczyłeś z szatanem?

Ale chłopiec znów patrzy na czubki swych butów i mówi:

– Nie wiem.

Starzec jest wyczerpany, chłopak jest wyczerpany, a czas widzenia już mija[66].

Możemy sympatyzować zarówno z ojcem jak i synem. Doświadczyliśmy szoku z powodu grzechu innych: „Jak mogłeś to zrobić?”. Ale również doświadczyliśmy uczucia związanego z niemocą wyjaśnienia, dlaczego sami zgrzeszyliśmy: „Nie wiem, jak mogłem to zrobić”. Jak powiedział prorok:

Podstępne jest serce, bardziej niż wszystko inne, i zepsute,

któż może je poznać? (Jr 17:9)

Płacz ukochany kraju nie daje nam uproszczonych odpowiedzi: winne jest złe towarzystwo; winny jest diabeł; winna jest rasistowska polityka rządu RPA. Winny jest ten młody człowiek. Niczemu nie da się zaprzeczyć.

Sędzia w sprawie Absaloma jest świadomy, że zaszły okoliczności łagodzące w trakcie przestępstwa, ale kontrowersje na tle rasowym rozpalające opinię publiczną kraju sprawiają, że kara śmierci jest nieunikniona. Noc poprzedzającą egzekucję syna Kumalo spędza na szczycie góry, modląc się i rozmyślając o swoim synu: „Czy będą go budzić rano? Czy będzie mógł spać tej nocy…? I nagle krzyknął na cały głos: – Synu! Synu! Synu!”[67].

Miłość w więziennej celi

Powszechnie wiadomo, że możemy zrozumieć ciężar grzechu dopiero wtedy, gdy zostaje on ukazany w świetle Bożej chwały. To najważniejsza prawda. Ale warto także zobaczyć go w świetle ludzkiej chwały. Bóg uwieńczył nas, jakby nie było, chwałą i dostojeństwem (Ps 8:5).

Zatem pomyśl o tym, jak cenne są tkanina i płomień duszy, tajemniczo wplecione w organiczną maszynę ciała. Jak delikatna jest każda więź pomiędzy dwoma ludźmi połączonych przez serce i umysł. Jak niezwykłe są nasze przedsięwzięcia, począwszy od badania atomów do eksploracji kosmosu, od kantat do superkomputerów.

Nie chodzi o chwałę dla ciebie czy dla mnie. Chwała temu, którego oddech ożywia każdą sekundę naszego życia, a którego obraz jest źródłem wszystkiego, co dobre i piękne w nas.

Tragedia i wstyd wynikający z grzechu, zatem, jest tragedią duszy wzgardzonej, wykorzystanego ciała, zaniedbanego ogrodu, zaśmieconego domu, nadużytej przyjaźni, skorumpowanej cywilizacji, świata, który bomby zamieniły w perzynę. A co najistotniejsze, to tragedia związana z tym, że On sam, który jest Sprawiedliwością, Miłością i Pięknem, zostaje wzgardzony i znieważony.

Zatem jedną rzeczą będzie medytowanie nad Bożą miłością do Jego doskonałego Syna, jak to zrobiliśmy w poprzednim rozdziale, a drugą rozmyślanie nad Bożą miłością do błądzących ludzi, którzy szydzą, nadużywają, zaniedbują, zaśmiecają, wykorzystują, korumpują, gardzą i bluźnią. Jak w rzeczywistości wygląda miłość w więziennej celi, w której porzucony ojciec ze złamanym sercem spogląda na zdradzającego syna? Jak ona działa w dzielnicy czerwonych latarni, albo w centrum odwykowym, albo w dzielnicy slumsów, albo w drogiej dzielnicy ogrodzonej murem, albo w wielkim domu zbudowanym kosztem wykorzystywania innych?

To prowadzi nas do biblijnej historii zbawienia. Tak jak Adam zbłądził, tak i syn Izrael, tak i syn Dawid. Tak jak każda córka: Ewa zwiodła Adama. Tamar zwiodła swojego szwagra. Rahab stała się prostytutką. Ale w każdej sytuacji Bóg kochał. Wyciągał rękę, aby zbawić. Przyodział okrytych wstydem Adama i Ewę w zwierzęce skóry. Uratował Izrael z Egiptu, a potem z wygnania. Zachował linię Dawida. I każda z tych kobiet, z jakiegoś powodu, znalazła się w drzewie genealogicznym Chrystusa.

To właśnie temat tego rozdziału. Jak powinniśmy rozumieć impuls miłości nakazujący wyjść na zewnątrz i zwrócić się do grzesznika? A w szczególności, w jaki sposób rozumiemy ten ruch na zewnątrz w świetle centralności Boga, warunkowości, a także świętości Bożej miłości, o których mówiliśmy w ostatnich dwóch rozdziałach? Czy widzi on w nas coś pięknego, czego sam nie ma i potrzebuje? Czy On porzuca swoją świętość i kocha grzeszników „tak po prostu” albo „bezwarunkowo” albo „bez względu na wszystko”?

Tor lotu bumerangu obejmuje nie tylko boskiego Syna, ale także grzeszników. Tylko jak? Odpowiedź na to wymaga zwrócenia uwagi na kolejną metaforę w Biblii, potrzebną do tego, aby zrozumieć, czym jest miłość – metafory miłości. Bóg kocha swoich ludzi tak jak mąż kocha żonę.

Miłość w małżeństwie i seks

Wróćmy do naszej dyskusji nad tezą Kierkegaarda z rozdziału 2. Odróżnia on miłość chrześcijańską od romantycznej miłości, twierdząc, że romantyczna miłość skupia się na „imieniu ukochanej… w odróżnieniu od reszty świata”. „Skręca w kierunku jednego i jedynego ukochanego” oraz „określana jest przez jakość, piękno i wartość swojego obiektu”. Widzisz piękną kobietę i jej pożądasz albo wpływowego mężczyznę, który przez to staje się atrakcyjny. Miłość romantyczna, powiedział Kierkegaard, jest „wywoływana” oraz „motywowana” przez takie rzeczy jak piękno i moc. Ale miłość chrześcijańska, kontynuował, nie jest taka. Ona zwraca się zarówno w kierunku „złych jak i dobrych”. Jest spontaniczna i „bezwarunkowo przelewająca się”[68].

Czy ten kontrast jest prawidłowy?

W Biblii bez wątpienia znajdziemy propagowanie wyjątkowej miłości małżeńskiej, która obecna jest pomiędzy mężem i żoną. Jeśli chcesz, możesz nazwać ją miłością romantyczną. W Pieśniach nad Pieśniami dwoje kochanków jest zauroczonych swoim wyglądem, zapachem i dotykiem. Każde z nich oświadcza, że miłość tej drugiej osoby jest lepsza niż wino, a ich przyjaciele zachęcają ich do upajania się tą miłością (1:2; 4:10; 5:1). On zachwyca się jej dwiema sarniętami, a także górą mirry, ale nie chodzi tutaj ani o dzikie zwierzęta ani o żywicę (4:5–6). Ona zachęca go, aby spożywał wyborne owoce jej ogrodu, a także podziwia jego płytę z kości słoniowej, wysadzanej szafirami (4:16; 5:14). Poleca ona innym kobietom, aby nie budziły miłości przed czasem, ponieważ

Wielkie wody nie ugaszą miłości,

a strumienie nie zaleją jej (8:7; zobacz 2:5.7; 5:8; 8:4).

Wiele lat temu, gdy byłem singlem, wraz z moimi chrześcijańskimi współlokatorami zorganizowaliśmy przyjęcie bożonarodzeniowe. Zaprosiłem wielu przyjaciół niebędących chrześcijanami, między innymi pewną parę, którą nazwę tutaj Markiem i Janetą. W pewnym momencie poszedłem szukać Marka i Janety i zastałem ich w mojej sypialni za zamkniętymi drzwiami, jak siedzą na łóżku i czytają Biblię. Wydawali się nieco zmieszani, tak jakbym przyłapał ich na oglądaniu czasopisma dla dorosłych. Chichocząc, przyznali się, że właśnie czytali Pieśń nad Pieśniami i wyszli z pokoju.

Bez wątpienia miłość przedstawiona w Pieśni nad Pieśniami jest zmysłowa. Nie będzie więc dziwił fakt, że nawet dwoje osób, które nie były chrześcijanami, uznało ją za podniecającą. Księga ta mówi, że miłość małżeńska smakuje jak wino i ogień. Wygląda jak dojrzewające figi i kwitnące winogrona. Pachnie jak szafran i kadzidło. Jest dla podniebienia jak miód i mleko. Przyjemności i radość płynące z małżeńskiej miłości są ogromne, opanowujące, zmieniające życie.

Jak dobrze zatem pasuje fakt, że Bóg wybrał obraz małżeńskiej miłości na opis swojej zbawczej miłości do ludu! Zapomnij o Kierkegaardzie.

Nie twierdzę, że Księga Pieśni nad Pieśniami stanowi alegorię miłości Chrystusa i Kościoła. Twierdzę za to, że Księga ta oferuje najdłuższy opis miłości małżeńskiej, jaki można znaleźć w Biblii, a małżeńska miłość jest metaforą, którą daje Bóg, aby opisać swoją zbawczą miłość do swojego ludu.

W innym miejscu Bóg mówi do Izraela: I zaręczę cię z sobą na wieki; zaręczę cię z sobą na zasadzie sprawiedliwości i prawa, miłości i zmiłowania. I zaręczę cię z sobą na zasadzie wierności, i poznasz Pana (Oz 2:21–22). Poznanie Pana nie oznacza intelektualnej wiedzy. To zaręczyny.

Paweł również posługuje się obrazem miłości małżeńskiej do opisania miłości Chrystusa do Kościoła: Mężowie, miłujcie żony swoje, jak i Chrystus umiłował Kościół i wydał zań samego siebie (Ef 5:25). A następnie zwraca się w stronę samego aktu stworzenia małżeństwa i stosunku seksualnego i mówi nam, że Bóg stworzył małżeństwo i intymność małżeńską, aby wskazywać na miłość Chrystusa do Kościoła: Dlatego opuści człowiek ojca i matkę, i połączy się z żoną swoją, a tych dwoje będzie jednym ciałem. Tajemnica to wielka, ale ja odnoszę to do Chrystusa i Kościoła (Ef 5:31).

Ta fizyczna jedność ciała męża i żony, tak jak w ogóle małżeństwo, nie jest stałą rzeczywistością. Małżeństwo i seks są znakami drogowymi albo cieniami. Ostatecznym celem podróży i trójwymiarową substancją jest miłość nieba. Przypomnij sobie obietnicę Jezusa, że przy zmartwychwstaniu ani się żenić nie będą, ani za mąż wychodzić (Mt 22:30). Dlaczego w niebie nie ma małżeństw i seksu? Ponieważ nie potrzebujesz dwuwymiarowego cienia, gdy masz samą substancję. Nie potrzebujesz znaku drogowego, gdy dotarłeś do celu.

Warto jest zastanowić się chwilę nad tą prawdą. Weźmy cały ten zmysłowy język obecny w Pieśniach na Pieśniami – wino i ogień, miód i mleko, szafran i mirra – język, który przywołuje apetyt fizyczny i doświadczenia dwojga kochanków. Pomyśl o mocy romantycznego i seksualnego powabu, jak choćby mitycznej Heleny, której twarz spowodowała, że tysiące greckich statków wypłynęło na morze. Pomyśl o mocy, jaką seks posiada dzisiaj w naszej kulturze – jego obecności we wszystkich politycznych bitwach, kontrowersyjnych wyrokach sądowych, budżetach na kampanie reklamowe, fascynacji Hollywood. Pomyśl o tęsknocie, którą często odczuwają samotne dorosłe osoby za przyjaźnią, intymnością i towarzystwem, jakie daje dobre małżeństwo. Pomyśl o tym, jak bardzo przestępstwo na tle seksualnym wpływa na tożsamość ofiary. Zauważ, jak wiele pieniędzy ludzie wydają na to, aby atrakcyjnie wyglądać, albo na to, aby osiągnąć jakiś rodzaj seksualnej lub romantycznej przyjemności.

Dodaj do siebie te wszystkie rzeczy i dostrzeżesz coś bardzo, ale to bardzo potężnego – w znaczeniu osobistym, społecznym, politycznym, ekonomicznym, a nawet cywilizacyjnym. Być może dzień sądu ostatecznego ujawni, jaką rolę odgrywały małżeńskie i seksualne praktyki we wzlotach i upadkach poszczególnych narodów. A jednak, jak potężne te rzeczywistości by nie były, jeszcze raz powtórzę, są mentalnymi znakami drogowymi, pozbawionymi ciała cieniami. Pełną substancję stanowi pełen uścisk Kościoła w ramionach Chrystusa. Jak to będzie wyglądać w nowym niebie i na nowej ziemi?

Jednym z największych paradoksów obecnych w postmodernistycznym świecie Zachodu jest następująca rzecz: ta przyjemność, dla której nasza kultura najbardziej odrzuca Boga – seks – to właśnie to, co Bóg dał ludzkości, abyśmy mogli posiadać analogię, kategorię, język pozwalający nam zrozumieć, czym będzie niczym niezmącona radość z doświadczania Jego obecności w chwale.

Małżeństwo i seks mogą ustać w niebie, ponieważ są one przedsmakiem przyjemności nieba i intymnej znajomości Boga. Są językiem, który pozwala zrozumieć jedność z Chrystusem. D.A. Carson napisał: „To jest trochę tak, że jedyną rozkoszą i doświadczeniem intymności w tym życiu, która pozwala odrobinę zrozumieć nadchodzącą rozkosz doskonałej jedności Kościoła i jej Pana w dniach ostatecznych, jest dzisiaj seksualna jedność i dobre małżeństwo”[69]. Tak również uważa John Piper: „Bóg stworzył nas z namiętnością seksualną, abyśmy posiadali język, który może opisać, co oznacza przylgnięcie do Niego w miłości i co znaczy odwrócić się od innych i zwrócić do Niego”. A następnie: „Bóg uczynił nas istotami tak bardzo seksualnymi, abyśmy mogli Go lepiej poznać. Otrzymaliśmy moc, aby poznać się seksualnie, abyśmy mieli pojęcie o tym, jak to będzie poznać Chrystusa w sposób doskonały”[70].

W chwalebnych objęciach Chrystusa odkrywamy kulminację tego, czym małżeństwo jest w ogóle i seks w szczególe.

Grzech jako nierząd i cudzołóstwo

Ta analogia ma oczywiście swoją drugą stronę. Biblia przedstawia także nasz grzech jako nierząd i cudzołóstwo. Grzech, jakby nie było, to niewierność Bogu.

W Drugiej Księdze Mojżeszowej 34 Bóg podaje swoje imię, które brzmi „Zazdrosny”, a następnie ostrzega swój lud przed kłanianiem się i poświęcaniem bogom kananejskim (wers. 14–15). W Trzeciej Księdze Mojżeszowej 17 zabrania cudzołożyć z demonami (w. 7), a w rozdziale 20 cudzołożenia z bogiem amonitów Molochem (w. 5).

Ale cudzołóstwo Izraela wiązało się z czymś więcej niż tylko uwielbianiem bałwanów. W Czwartej Księdze Mojżeszowej 15 Bóg nakazuje Izraelowi, aby przypomnieli sobie wszystkie przykazania Pańskie, i abyście je pełnili, a nie dali się zwieść swoim sercom i swoim oczom, które was prowadzą do bałwochwalstwa (w. 39). Duchowe cudzołóstwo rozpoczyna się od pragnień naszych serc.

Gdy przeskoczymy do Nowego Testamentu, Jan przestrzega nas przed: pożądliwością ciała i pożądliwością oczu, i pychą życia (1J 2:16), a Jakub atakuje: Wiarołomni, czy nie wiecie, że przyjaźń ze światem, to wrogość wobec Boga? (Jk 4:4).

Nierządne serce i oczy nie tylko podążają za demonami, Molochem albo Baalem. Nierządne, cudzołożące serce to takie, które kocha świat bardziej niż Boga. Przyjemności i uciechy tego świata są dla niego ważniejsze niż Bóg.

Księga Ozeasza przedstawia ten biblijny motyw w najbardziej wyczerpujący i przejmujący sposób. Bóg nakazuje Ozeaszowi poślubić kobietę, która, jak twierdzi Bóg, będzie prorokowi niewierna. Idź, weź sobie za żonę nierządnicę i miej z nią dzieci z nierządu (Oz 1:2). I żona proroka, o imieniu Gomera, nie zwleka z wypełnieniem Bożej przepowiedni. Oddaje swoje ciało innym mężczyznom i ich nasieniu. Rodzi troje dzieci, a tekst zdaje się sugerować, że tylko pierwsze z nich należało do Ozeasza[71]. Ostatecznie porzuca go w ogóle (3:1).

To dopiero szokujące okoliczności. Nie można nie współczuć Ozeaszowi. Co? Nierządnica żoną? Naprawdę, Boże? Ale seksualna dynamika tego obrazu, wraz z dziećmi z nierządu, pomaga nam dostrzec hańbę i tragedię grzechu. Historia ta wpisuje się w pierwotny instynkt człowieka nakazujący mu chronić intymność seksualną i rodzenie dzieci w obrębie ogrodzonego murem ogrodu, jest to instynkt, którego nawet najbardziej zwyrodniałe świeckie sumienie nie jest w stanie się całkowicie pozbyć.

Ale wówczas, gdy wzbudzone zostało nasze współczucie wobec Ozeasza, księga nagle zwraca się przeciwko nam. Bóg mówi, że nierząd Gomery jest ilustracją nierządu Izraela. A Izrael, co oczywiste, jest ilustracją całej ludzkości (zobacz Rz 3:9–20). Zaraz, zaraz – my jesteśmy Gomerą? Księga ta uderza nas w dwa policzki naraz: naturalnie współczujemy Ozeaszowi, ale musimy rozpoznać siebie w Gomerze.

Więzienna cela Absaloma jest domem publicznym Gomery, który jest nami bez Boga.

Zostaliśmy stworzeni przez Boga dla Boga, ale okazaliśmy się niewierni. Nasze oczy i serca poszły za innymi rzeczami. Nie szukaliśmy naszej rozkoszy, przyjemności i spełnienia w Nim. Szukaliśmy tego w sukcesie zawodowym, fantazjach o sławie lub seksie albo pięknych domach. Szukaliśmy go w aprobacie innych ludzi.

Boża miłość ogólna i miłość szczególna

Co jest niezwykłe, Bóg ciągle kocha grzeszników. Ale jak to możliwe?

W rozdziale 3 wymieniłem pięć sposobów, na jakie Biblia mówi o miłości na podstawie D.A. Carsona (str. 62). Dwa z nich są istotne tutaj. Po pierwsze, w kilku ważnych miejscach Biblia mówi o zbawczej miłości Boga do upadłego świata: Albowiem tak Bóg umiłował świat, że Syna swego jednorodzonego dał (J 3:16). Nie cieszy się ze śmierci bezbożnego, ale nawołuje go, aby się nawrócił i żył. Tak jak Kumalo w więziennej celi, Bóg błaga, Zawróćcie, zawróćcie ze swoich złych dróg! Dlaczego macie umrzeć?
(Ez 33:11). Nie ma co do tego wątpliwości: Bóg kocha świat, i to cały świat (1J 2:2). Być może ten rodzaj szerokiej i ogólnej miłości jest najbliższy temu, co Kierkegaard miał na myśli, gdy mówił o chrześcijańskiej miłości.

Ale Biblia inaczej mówi o Bożej zbawczej miłości – jako szczególnej miłości Boga do Jego ludu. I mówi o niej dużo częściej. Jeszcze raz przywołajmy Ozeasza i Gomerę: Potem Pan rzekł do mnie [Ozeasza]: Idź, pokochaj jeszcze kobietę, która kocha innego i cudzołoży, tak jak Pan miłuje synów Izraela, chociaż oni zwracają się do innych bogów i lubią placki z rodzynkami (Oz 3:1). Ozeasz idzie i bierze ją wraz z jej grzechem, tak jak zrobi to pewnego dnia Chrystus poprzez swoje dzieło ofiarowania się jako okup za nasze grzechy na krzyżu: Nabyłem ją więc sobie za piętnaście srebrników i za półtora korca jęczmienia (w. 2). Teraz będzie należeć wyłącznie do niego: I powiedziałem do niej: Siedź spokojnie u mnie przez wiele dni, nie uprawiaj nierządu i nie oddawaj się innemu mężczyźnie, ja też nie zbliżę się do ciebie! (w. 3).

I tak mówi Bóg do swojego ludu: I zaręczę cię z sobą na zasadzie wierności, i poznasz Pana (Oz 2:22).

Boża miłość w przymierzu i miłość włączająca

Dlaczego Bóg kocha swój lud? Czy widzi w nim coś pięknego, czego sam nie ma, ale potrzebuje? Nie. Jeśli tak by było, nie byłby Bogiem. Czy On kocha ich „tak po prostu”, „bezwarunkowo” lub „bez względu na wszystko”? Odpowiedź znów brzmi: Nie.

Zamiast tego, Ojciec wysłał swojego Syna na ten świat, aby zdobył swoją oblubienicę. Jezus przyszedł jako Oblubieniec, wiedząc, że Ojciec oddał wszystko w Jego ręce (J 3:29.35). Ojciec następnie złożył całą swoją miłość na tej oblubienicy ze względu na swojego Syna. Jest jak tato na przyjęciu weselnym, patrzący na swoją nową synową. Przytula ją. Nazywa ją swoją córką. Przyjmuje ją do swojej rodziny. Jezus zauważył: kto mnie miłuje, tego też będzie miłował Ojciec (J 14:21). I jeszcze raz, Ojciec miłuje was, dlatego że wyście mnie umiłowali (J 16:27).

Zatem Boża zbawcza miłość do nas jest miłością włączającą, miłością przymierza. Ojciec kocha Syna, a my jesteśmy włączeni w tę miłość poprzez przymierze małżeńskie. I zaręczę cię z sobą na wieki (Oz 2:21).

Co dzieje się w małżeństwie? Dwoje stają się jednym. Pomyśl o Adamie w ogrodzie mówiącego o Ewie:

Ta dopiero jest kością z kości moich

i ciałem z ciała mojego (1Moj 2:23)

Narrator zauważa później: Dlatego opuści mąż ojca swego i matkę swoją i złączy się z żoną swoją, i staną się jednym ciałem. A człowiek i jego żona byli oboje nadzy, lecz nie wstydzili się (1Moj 2:24–25).

Powiedzenie Kością z moich kości było sposobem Adama na powiedzenie „To moje ciało i moja krew – moja rodzina”. To jak biologia „ponownego narodzenia” – biologia przymierza małżeńskiego. Pozostawia ludzi, z którymi rzeczywiście dzieli krew i DNA, aby stać się z nią nową rodziną. Ta relacja „jedno ciało” symbolizuje zatem tę współdzieloną biologię, gdy dosłownie stają się jednym poprzez współzamieszkiwanie.

W obrazie stworzenia mężczyzna i kobieta są nadzy. Nie próbują się ukryć, ale pozostają na widoku. Ich tożsamość jest bezbronna wobec drugiej osoby i zależna od drugiej osoby. Pozwalają, aby definiowała ich ta druga osoba. Jej kość moją kością, jej ciało moim ciałem. Więzy przymierza, które ich jednoczą, są silniejsze i ważniejsze niż krew albo DNA, ponieważ to Bóg łączy je razem (Mt 19:6).

W podobny sposób możemy się zapytać, kiedy zaczyna się chrześcijaństwo? Wówczas, gdy stajemy całkowicie nadzy przed Bogiem poprzez wyznanie Mu grzechu. Ojciec następnie jednoczy nas ze swoim Synem poprzez nowe przymierze Jego krwi. Cały nasz grzech staje się Jego, a wszystkie Jego bogactwa stają się nasze, tak jak to ma miejsce w przypadku pary na ślubie, gdy wszystkie aktywa i pasywa stają się ich wspólną własnością. Małżeństwo i intymność małżeńska, jak widzieliśmy to przed chwilą, są tylko zamglonym obrazem tej rzeczywistości.

To nie Jego kość, moją kością; Jego ciało, moim ciałem. To Jego sprawiedliwość moją sprawiedliwością, mój grzech Jego grzechem. Czy rozumiesz, na czym polega ta małżeńska albo dokonana na podstawie przymierza zamiana?

W ramach tej zamiany, Ojciec kocha nas miłością, którą kocha swojego Syna. I znów mowa jest o zamieszkiwaniu. Ojciec jest w Synu, a Syn jest w nas, a zatem miłość Ojca do Syna jest w nas. Jezus mówi do Ojca: Ja w nich, a Ty we mnie,… żeby świat poznał, że Ty … ich umiłowałeś, jak i mnie umiłowałeś (J 17:23).

To ma ogromne znaczenie. Jest jak przestrzeń oceanu.

Bóg Ojciec daje nam całą miłość, którą żywi do swojego Syna – ukochanego Syna, niezrównanego Syna, niegrzeszącego Syna, „Najpiękniejszego Syna, pana całej natury”. Syna, wraz z którym ukształtował świat, w który tchnął ożywczym tchnieniem. Kocha Syna miłością Bóg-jest-miłością. A teraz my jesteśmy włączeni w tę samą miłość Bóg-jest-miłością.

O jak głęboka, głęboka miłość Jezusa,

wielka, niezmierzona, bezgranicza, wolna!

Niczym potężne morskie fale

przetacza się nade mną w pełni swej!

Pode mną, z każdej strony,

otacza mnie miłości Twojej prąd

Prowadzi mnie naprzód, prowadzi do domu

do Twego chwalebnego spoczynku w niebie![72]

Bóg nie tylko daje nam od siebie przez Chrystusa. On daje nam samego siebie przez Chrystusa. Nie stajemy się Bogiem. Ale Chrystus utożsamia się z nami (zobacz Mt 18:20; Dz 9:5), a cała chwała, która należy do Niego, staje się nasza. Jezus modli się: A Ja dałem im chwałę, którą mi dałeś, aby byli jedno, jak my jedno jesteśmy (J 17:22). A Paweł obiecuje: (…) wszystko bowiem jest wasze, Czy Paweł, czy Apollos, czy Kefas, czy świat, czy życie, czy śmierć, czy teraźniejszość, czy przyszłość, wszystko jest wasze, Wyście zaś Chrystusowi, a Chrystus Boży (1Kor 3:21–23).

A pewnego dnia, obiecuje Biblia, usiądziemy przy stole podczas uczty weselnej Baranka.

Bardziej kontr-warunkowa niż bezwarunkowa

Czy zatem miłość Boża do grzeszników jest bezwarunkowa? Uważam, że lepszym wyrażeniem jest określenie jej jako kontr-warunkowej. Rozumiem, dlaczego chrześcijanie często mówią o bezwarunkowej Bożej miłości. Zbawienie przez Chrystusa jest wyłącznie Bożym darem miłości dla niezasługujących na nią grzeszników. Nie możemy na nią zasłużyć. Otrzymujemy ją, nie mogąc nic dać w zamian wbrew tej szokującej prawdzie o tym, kim jesteśmy. I dlatego od czasu do czasu, ze względów praktycznych, używam zwrotu bezwarunkowa miłość.

Jednak musimy pamiętać o trzech rzeczach, gdy używamy tego określenia. Po pierwsze, ktoś musiał zapłacić cenę, aby Bóg mógł dać swoją miłość grzesznikom, koszt, który wdzięcznie poniósł oblubieniec. Po drugie, Oblubieniec i Jego Ojciec chcą, aby oblubienica porzuciła innych kochanków i całkowicie oddała się Jemu, albowiem bez tego ciąży na niej Boży gniew: Kto wierzy w Syna, ma żywot wieczny, kto zaś nie słucha Syna, nie ujrzy żywota, lecz gniew Boży ciąży na nim (J 3:36). Po trzecie, ci, którzy naprawdę kochają Jezusa, będą posłuszni Jego przykazaniom: Kto ma przykazania moje i przestrzega ich, ten mnie miłuje (J 14:21).

Dlaczego należy pamiętać o tych trzech rzeczach, gdy mówimy o bezwarunkowej miłości? Przypomnij sobie, co powiedziałem w rozdziale 2. Kładąc nacisk na „czysty dar” charakteru Bożej miłości, skręcamy w kierunku teologicznego liberalizmu i eklezjologicznego pragmatyzmu. Z teologicznego punktu widzenia, uniwersalizm będzie nabierał sensu. Z eklezjologicznego punktu widzenia, członkostwo i dyscyplina kościelna, które wyznaczają linię pomiędzy Kościołem a światem, będą traciły sens.

Uważam, że lepszym terminem od „bezwarunkowej miłości” będzie termin kontr-warunkowa miłość, który stworzony został przez Davida Powlisona[73]. Bóg kocha nas pomimo tego, na co zasługujemy. Jakby nie było, zawsze są warunki Bożej miłości, tak jak te trzy wymienione powyżej. Przede wszystkim, Jego miłość uwarunkowana jest Jego świętością. Bóg dalej obdarowuje nas swoją miłością, choć żyliśmy w sposób sprzeczny z Jego świętością i prawem. On kocha nas, jak wielokrotnie powtarzaliśmy w tej książce, ze względu na miłość do swojego Syna i ze względu na dzieło sprawiedliwości Syna. Nasze zbawienie zależy od sprawiedliwości Chrystusa, a nie od naszej własnej.

Miłość do nas ze względu na Chrystusa oznacza, że Bóg w kochaniu nas ma cel – zmieniać nas na podobieństwo Chrystusa, aby chwała Chrystusa mogła jeszcze bardziej lśnić swoim blaskiem w naszym życiu.

(…) Chrystus umiłował Kościół i wydał zań samego siebie, aby go uświęcić, oczyściwszy go kąpielą wodną przez Słowo, aby sam sobie przysposobić Kościół pełen chwały, bez zmazy lub skazy lub czegoś w tym rodzaju, ale żeby był święty i niepokalany (Ef 5:25–27).

My wszyscy tedy, z odsłoniętym obliczem, oglądając jak w zwierciadle chwałę Pana, zostajemy przemienieni w ten sam obraz, z chwały w chwałę… (2Kor 3:18).

Płomień Bożej miłości do Syna jest tak wielki, że chce, aby setki milionów twarzy wyglądało dokładnie tak samo jak wygląda oblicze Jezusa. Ostatecznie chodzi o Niego.

Aby związać ten akapit z poprzednim, możemy powiedzieć, że Boża kontr-warunkowa miłość jest miłością włączającą i miłością przymierza. Zależy od suwerennego wyznania Syna „ślubuję”. Ale to „ślubuję” nie pozostaje bez odpowiedzi, tak jakby Ozeasz miał siedzieć samotnie w domu i opłakiwać swoją krnąbrną żonę. Nie, deklaracja Syna „ślubuję” musi wiązać się z naszym „ślubuję”. Bóg wzywa, my odpowiadamy. I zaręczę cię z sobą na wieki… a on [ten, który nie był moim ludem] powie: Boże mój (Oz 2:21.25).

Bóg wkłada swojego Ducha w nasze serca, twierdzi Jeremiasz, abyśmy mogli za Nim podążać i z chęcią okazywać Mu posłuszeństwo. Przymierze małżeńskie zostaje dotrzymane przez obie strony, ponieważ „Bóg sam sprawia, że tak jest”[74]. Pokuta i wiara, jak możemy przeczytać w New Hampshire Confession [Baptystycznym Wyznaniu wiary z New Hampshire] są zarówno „świętymi powinnościami” jak i „nieodłącznymi łaskami”. Robimy je, a to robienie jest darem łaski. Dotrzymujemy tego małżeńskiego przymierza na dobre i na złe, w zdrowiu
i w chorobie. Cudowne jest to, że śmierć nas nie oddziela. Przymierze trwa w śmierci i poza nią.

W międzyczasie wszystkie bogactwa miłości Ojca do Jego ukochanego Syna są rozciągnięte na nas. Zauważ relację pomiędzy 10 a 17 rozdziałem Ewangelii Jana. Tak jak Ojciec i Syn są jedno (10:30), tak Jezus prosi swojego Ojca, aby sprawił, że Jego lud będzie jedno (17:11, 21–23). Tak jak Jezus został uświęcony przez Ojca (10:36), tak prosi On Ojca, aby uświęcił On Jego uczniów (17:17). Tak jak Jezus mówi, że Ojciec posłał Go na świat (10:36), tak prosi Ojca, aby posłał swój lud na świat (17:18.21.23). Tak jak Jezus twierdzi, że Ojciec jest w Nim a On jest w Ojcu (10:38), tak prosi swojego Ojca, (…) aby i oni w nas jedno byli… ja w nich a Ty we mnie (17:21.23.26)[75].

W tej biegnącej na zewnątrz niczym bumerang Bożej miłości, Boży lud jest włączony we wszystkie uczucia, przywileje i cele, jakie Ojciec żywi wobec Syna. Możesz sobie wyobrazić bogacza stojącego u boku świeżo upieczonej oblubienicy swojego Syna na tarasie swojej rodzinnej rezydencji. Ojciec pokazuje jej wielki dom, garaż na kilka pojazdów, kolekcje sportowych i antycznych samochodów, basen, kort tenisowy, sady, winnice, ogród w stylu francuskim z żywopłotami przystrzyżonymi w rzeźbione kształty, a także liczną służbę usługującą gościom weselnym. Mówi swojej nowej synowej, że ponieważ to wszystko należy do jego syna, więc teraz wszystko należy także do niej. Nie zrobiła nic, żeby sobie na to zasłużyć. Być może w okresie zaręczyn nawet obraziła jakoś ojca. Ale teraz, pełen miłości do niej, z radością daje jej te wszystkie bogactwa. Dlaczego? Z miłości do swojego syna.

Czym jest miłość?

Po przeanalizowaniu tego, czym jest miłość Boga do Boga i miłość Boga do grzeszników, możemy usystematyzować różne sposoby, na jakie Biblia mówi o miłości.

Czym jest miłość? Albo bardziej w temacie, czym jest prawdziwie biblijna miłość? Miłość jest pełnym czułości dostrzeżeniem w ukochanym tego, co pochodzi od Boga i pragnieniem, aby widzieć w ukochanym Boga wywyższonego. Pozwól, że teraz wyjaśnię obie części tej definicji.

1. Miłość jest pełnym czułości dostrzeżeniem w ukochanym tego, co pochodzi od Boga. Prawdziwa miłość, święta miłość, zawsze zaczyna się tutaj. W taki sposób Boski Ojciec pokochał swojego Syna: Ten jest Syn mój umiłowany. Tak Bóg pokochał swoje stworzenie: I widział Bóg, że było to dobre. Tak właśnie patrzy kochanek na swoją ukochaną w Pieśniach nad Pieśniami. Jej piękno nie jest jej. Jest Boga. I tak rodzic patrzy na swoje dziecko. Mama i tata patrzą na nie i widzą swój obraz, który jest obrazem Boga. Widzą tego chłopca lub dziewczynkę cudownie stworzonych.

Miłość mówi: „Uznaję twoją wartość. Jesteś godna, cenna i piękna dla mnie, ponieważ jesteś od Boga”.

Czułe uznanie tego, co pochodzi od Boga, jest początkiem empatii i współczucia. Czym jest współczucie? To reakcja miłości na widok Bożego stworzenia – a szczególnie noszącego Jego obraz i podobieństwo – które cierpi, jest prześladowane, zniewolone przez grzech albo znajduje się pod jakimś innym przymusem. Taka miłość patrzy na niewolnika, żebraka, zaniedbane dziecko, a także osobę, która pogubiła się w grzechu, jak Absalom Kumalo; ale widzi obraz Boga, i przejęta jest współczuciem. Taka miłość przyciągana jest przez cierpiętnika albo grzesznika. Chce zobaczyć, jak nadłamana trzcina staje się zdrowa i silna, a tlący się knot zapala się dużym płomieniem. Wie, że w obliczu grzechu należy zachować wielką ostrożność, ale nie porzuca osoby popełniającej „duże” grzechy, dziwne grzechy, ohydne grzechy (List Judy; zobacz także Ga 6:1–2). Im lepsza znajomość Boga, tym większe i lepiej skalibrowane współczucie. Istnieje coś takiego jak źle ulokowane współczucie. Współczucie musi być związane z Bogiem i Jego prawem, nawet jeśli nie myślimy świadomie o Bogu.

W podobny sposób, pełne miłości uznanie tego, co pochodzi od Boga, jest początkiem usprawiedliwienia. Gdy coś kochasz, to nie tylko chcesz to usprawiedliwić; zacząłeś to usprawiedliwiać. Zaiste, doktryna chrześcijańskiego usprawiedliwienia jest jak miłość ubrana w perukę sędziego. Gdy miłość wyrzeka afirmujące słowa: „To wartościowe, godne i dobre”, natychmiast do sali wkracza usprawiedliwienie i mówi: „To sprawiedliwie”. Miłość i usprawiedliwienie, zatem, zazwyczaj działają w tandemie. Jedno i drugie afirmuje.

Ilustrację połączenia miłości z usprawiedliwieniem możemy zobaczyć, o ironio, w dzisiejszym ruchu LGBT. Ruchowi temu prawie udało się uzyskać powszechną moralną aprobatę wobec homoseksualnej tożsamości oraz stylu życia, i czyni
to w imię miłości. „Jeśli mnie kochasz, to zaakceptujesz mnie takim, jakim jestem”. „Nie bądź hejterem”. I tak syn przyjeżdża ze studiów, informuje swojego ojca o tym, że jest gejem, a później naciska, że miłość do niego oznacza uznanie jego homoseksualnej tożsamości. W takim momencie ojciec, który bez wątpienia odczuwa właściwą dozę współczucia wobec swojego syna i jego problemu, będzie kuszony, aby to współczucie rozszerzyć do miejsca, do którego nie powinien go rozszerzać, poprzez uznanie za sprawiedliwe czegoś, co Bóg nazywa grzechem.

Biblijna miłość zawsze zaczyna się od miłości Boga, a zatem uznaje tylko to, co pochodzi od Boga. Grzech i głupota nigdy nie pochodzą od Boga. Ale, gdy Bóg nie zajmuje ważnego miejsca w naszych sercach, zaczynamy afirmować grzech i myśleć, że w ten sposób służymy Bogu i miłości. Problem polega na tym, że grzech przynosi śmierć, a zatem uznanie grzechu nie jest w ogóle miłością, ale tchórzostwem i nienawiścią.

2. Miłość jest… pragnieniem, aby widzieć w ukochanym Boga wywyższonego. Nie jest tajemnicą, że rodzicielska „miłość” może stać się toksyczna. Również romantyczna „miłość” może być zaborcza i zdeprawowana. „Każdy oddech twój, każdy twój ruch… Będę śledził cię”, śpiewał zespół The Police[76]. Co może sprawić, że takie uczucia nie staną się sposobem na służenie samemu sobie? Biblijna, pobożna miłość czerpie przyjemność z dobra innych, a tym dobrem jest zawsze Bóg. Biblijna miłość zatem jest pragnieniem, aby widzieć Boga wywyższonego w życiu jakiejś osoby.

Różne sytuacje wiążą się z różnymi sposobami wyrażania miłości. Czasami głosimy ewangelię. Czasami służymy sprawiedliwości. Czasami zmywamy naczynia lub odbieramy czyjeś dzieci ze szkoły. Czasami korygujemy czyjeś zachowanie lub udzielamy reprymendy. Czasami nawet poświęcamy swoje życie. Ale chodzi o to, że taka miłość zawsze wyrażana jest w odniesieniu do Chrystusa. Najważniejszym celem miłości, bez względu na to, czy w mowie czy działaniu, jest sprawienie, aby ludzie poznali Boga w Chrystusie. To jest wymóg świętej miłości.

Tak jak różne okazje wiążą się z różnymi sposobami wyrażania miłości, tak dajemy swoją miłość innym w różnym stopniu i na różne sposoby. Inaczej wyrażam ją wobec mojej żony i dzieci, a inaczej wobec moich rodaków. Najpełniej dajemy siebie członkom rodziny i czasami najbliższym przyjaciołom. Dajemy natomiast od siebie ludziom, którzy nie znajdują się w naszym najbliższym kręgu.

Ale chrześcijanin zawsze oddaje siebie całkowicie Chrystusowi. I oznacza to, w każdym przypadku, że biblijna miłość zawsze pragnie widzieć Chrystusa wywyższonego w życiu drugiej osoby, bez względu na to, czy jest to nasz małżonek czy osoba siedząca obok w samolocie. Prawdziwa miłość zawsze kocha w odniesieniu do Boga.

Radość bycia kochanym

Jedną z chwalebnych cech miłości jest to, że odkrywamy przyjemność w czynieniu dobra innym, które prowadzi do Boga. To właśnie to, czego brakuje interpretatorom Lutra, takim jak Kierkegaard, Nygren i Barth. Właśnie to lepiej rozumieli Augustyn, Tomasz z Akwinu i Edwards. Miłość, w której centrum jest Bóg, wiąże się z dawaniem i odbieraniem radości, nawet jeśli odbieranie jest czasami odłożone w czasie, ponieważ najwięcej radości w życiu daje zawsze Bóg.

Ja na przykład pracowałem kiedyś jako redaktor w gazecie. Właśnie w tamtym czasie moja wiara zaczęła rosnąć, co wyrażało się coraz większą miłością do uczestników studium biblijnego, które prowadziłem. Pamiętam, że siedziałem przy biurku w pracy i nie mogłem skupić się na obowiązkach zawodowych, ponieważ chciałem pisać emaile do mężczyzn z mojej grupy studium biblijnego. Chciałem ich zachęcać. Sprawdzać, co u nich słychać. Ta rozwijająca się miłość do moich braci była kosztowna z mojego zawodowego punktu widzenia. Ale również wiązała się z doświadczaniem nowej przyjemności – przyjemności wynikającej z obserwowania, jak ci bracia wzrastają w łasce Bożej. Ostatecznie takie doświadczenia popchnęły mnie do porzucenia pracy w gazecie i rozpoczęcia pracy zgodnej z moim duchowym powołaniem.

Uczciwość nakazuje jednak przyznać, że augustiańska tradycja ma swoje słabości. Konkretnie chodzi o to, że może niedostatecznie mocno podkreślać fakt, że Boża miłość, niczym bumerang, biegnie na zewnątrz, aby obejmować ludzi. Tradycja opisuje czasami czerpanie przyjemności z Boga w błogiej wizji, w której my siedzimy i biernie patrzymy na Boga – „To jak podziwianie Wielkiego Kanionu” – powiedział kiedyś jeden kaznodzieja. W Biblii jest miejsce na taką wizję (By oglądać piękno Pana – Psalm 27:4), ale jest też miejsce na o wiele więcej. Opisuje przychodzenie do Bożej obecności jako ucztę weselną, podczas której wpadamy w objęcia i mamy udział w radości Oblubieńca. Edwards zauważa:

Stworzenie świata zdaje się mieć właśnie taki cel, aby wieczny Syn Boży mógł zdobyć małżonkę, której będzie mógł okazać nieskończoną dobroć swojej natury, na którą będzie mógł, w pewnym sensie, się otworzyć i wylać całą tę ogromną fontannę swojej troski, miłości i łaski, która była w Jego sercu, aby w ten sposób Bóg był uwielbiony[77].

Ten afirmujący charakter Boga jest dla nas naprawdę cenny.

Pamiętam doświadczenie radości wynikające z takiej afirmacji, gdy ukryłem prawdę wobec jednego z innych starszych kościoła. Zapytał mnie o moje życie duchowe. Odpowiedziałem mu, że modlę się więcej niż faktycznie się modliłem. Chwilę później poczułem wielki wstyd z powodu mojego kłamstwa, ale byłem zbyt dumny, żeby natychmiast naprawić swój błąd. Dzięki Bożej łasce miałem jednak problemy ze spaniem i następnego ranka wyznałem mu mój grzech. Łaskawie natychmiast mi wybaczył. To sprawiło, że się wzruszyłem. Pomimo mojego grzechu, zostałem zaakceptowany – łaskawie, znacząco i cudownie afirmowany. Nie miałem z tego powodu odebrać żadnej chwały; w rzeczywistości, było zupełnie odwrotnie – chwała należała się temu, który mi wybaczył.

Ale główna myśl Augustyna jest bardzo prawdziwa. Miłość jest nieodłącznie skupiona na Bogu. Miłość wiąże się z chwałą, uwielbieniem i wywyższeniem Boga. Miłość oznacza cieszenie się Bogiem i cieszenie się Nim w każdej Jego manifestacji. Trudno zatem wymyślić lepszą modlitwę niż ta, którą Paweł się modli, gdy prosi Ojca, aby Efezjanie mogli poznać miłość Chrystusową, która przewyższa wszelkie poznanie (Ef 3:19).

Lekcje dla Kościoła

Jakie płyną lekcje dla Kościoła z tego rozdziału? Pojawia się kilka, jeśli chodzi o misyjność[78]. Później warto także pokusić się o ostatni komentarz dotyczący czegoś, co nazywam przymierzem kościelnym.

1. Czynienie innych uczniami musi być najważniejszą misją Kościoła. Ta lekcja to oczywisty wniosek płynący z powyższej definicji miłości. Naszym największym pragnieniem związanym z innymi ludźmi jest to, aby poznali Boga albo aby poznali Go lepiej. Kochający kościół będzie zatem przede wszystkim oddany czynieniu innych uczniami poprzez ewangelizowanie, głoszenie i prowadzenie swoich członków do uczniostwa. Ten priorytet powinien mieć odzwierciedlenie w budżecie kościoła, opisie zadań osoby na stanowisku pastora, a także rozmowach członków kościoła w ciągu tygodnia. Ewangelia powinna być obecna w kazaniach nauczających co tydzień. Członkowie powinni korzystać z każdej okazji, aby głosić ewangelię swoim niewierzącym znajomym. I wszyscy w kościele powinni nieustannie zachęcać się nawzajem do dążenia do większej świętości i miłości.

Nie chodzi tutaj o to, że powinniśmy czynić dobro wobec naszych przyjaciół i bliźnich tylko po to, aby zamienić każdą rozmowę w ewangelizację, na zasadzie marketingowego chwytu „przynęta z zamianą”. Chodzi o to, że okazujemy im miłość najbardziej, gdy wiemy, że swoje największe dobro znajdą wyłącznie w poznaniu Boga. Dlatego wszystkie nasze słowa i czyny będą przesiąknięte tą nadzieją.

W powieści Płacz ukochany kraju Paton wspomina osoby, które krytykują taką postawę. W obliczu nierówności rasowych i ekonomicznych Republiki Południowej Afryki bezimienne głosy atakują pewnego ewangelistę:

Mówią, że głosi on o jakimś świecie, którego nie stworzyły ręce człowieka, a tymczasem wokół niego na ulicach ludzie cierpią, walczą i umierają. Pytają więc, co to za szaleństwo może tak opanować człowieka, które może opanować całe masy ludzi, że głodny staje się cierpliwy, bolejący zadowolony, umierający ukojony? Jakże ci głupcy mogą słuchać go w milczeniu, porwani jego słowami, wzdychając, gdy skończy, karmiąc swe puste żołądki jego pustymi słowami?…[79]

Paton nie odpowiada bezpośrednio tym krytykom, ale sprawia wrażenie, że się także z nimi nie utożsamia. Powinien to być dla nas wyraźny znak: nie ma pokoju i sprawiedliwości bez Boga, którego chwałę obraziliśmy.

Dzieło wybaczenia ewangelii jest dostępne przede wszystkim dlatego, że Bóg jest miarą wszechrzeczy. Grzech wobec innych jest „grzechem” wyłącznie dlatego, że jest grzechem przeciwko Niemu (Ps 51:4). Grzech oznacza, że nie byliśmy w stanie sprostać Jego chwale i Jego prawu, a nie mojemu czy twojemu. Potraktowanie naszych grzechów przeciwko Bogu i naszych grzechów przeciwko innym jako równoznacznych sprawia, że jesteśmy – jak ujął to pewien fałszywy nauczyciel – jak Bóg (1Moj 3:5).

Nade wszystko, ludzie muszą być pojednani z Bogiem. Ze względu na miłość, ten priorytet musi być jasny w świadomości każdego kościoła. Przypomnij sobie wyzwanie rzucone przez Augustyna: „Ktokolwiek zatem słusznie kocha swojego bliźniego, powinien tak się wobec niego zachowywać, aby on także pokochał Boga całym swoim sercem, całą duszą i całym umysłem”[80].

2. Chrześcijanie powinni być ludźmi pełnymi miłosierdzia i kochającymi sprawiedliwość[81]. Wielkie posłannictwo kładzie nacisk na czynienie innych uczniami, ale ktoś, kto już stał się uczniem, będzie żył jak uczeń. On lub ona będzie uczyć się życia w posłuszeństwie nakazom Jezusa, wraz ze wszystkim tym, czego naucza Biblia odnośnie okazywania miłosierdzia i czynienia sprawiedliwości.

Najważniejsze jest dzieło przebaczenia wynikające z ewangelii. Nie możemy jednak oddzielać grzechów wobec innych od grzechów popełnianych wobec Boga: Jeśli kto mówi: Miłuję Boga, a nienawidzi brata swego, kłamcą jest (1J 4:20). Oznacza to, że chrześcijanie muszą troszczyć się o sprawiedliwość. I nie możemy oddzielić naszej wiary od życia w posłuszeństwie: Widzisz, że wiara współdziałała z uczynkami jego i że przez uczynki stała się doskonała (Jk 2:22). Wiara i uczynki są nierozłączne, tak jak nierozłączne jest kochanie Boga i innych ludzi. Kościół zatem jest miejscem, w którym kształtowane są prawdziwa sprawiedliwość i miłosierdzie wobec narodów. Sprawiedliwość i miłosierdzie powinny charakteryzować nasze własne życie we wspólnocie, a następnie powinny być przeniesione na nasze życie w społeczeństwie.

Osobiście jestem przekonany, że budżety kościołów i opisy zadań pastorów powinny wiązać się z wyposażaniem świętych do dzieła miłosierdzia i sprawiedliwości, a niekoniecznie z wykonywaniem tych dzieł w imieniu świętych. Przychodzi mi na myśl różnica pomiędzy uczelnią kształtującą prawników a prawnikami albo akademią medyczną a lekarzami. Uczelnie i osoby wykonujące zawód mają trochę odmienne zadania, ale potrzebni są wszyscy. Miłość wiąże się zarówno z wyposażaniem do czynienia jak i samymi czynami.

Mając na uwadze powyższe, starsi powinni być mężczyznami, którzy nie tylko kształtują właściwą mowę, ale także właściwe postawy. Paweł sam troszczył się o ubogich (Ga 2:10). Nawoływał Tymoteusza do tego, aby nie tylko zważał na swoją doktrynę, ale także na życie (1Tm 4:16). Nakłania Tytusa, aby był wzorem dobrych uczynków i aby uczył innych tego samego (Tt 2:7.14; 3:8.14). A „gościnność” wymienia jako jedną z cech, które powinny charakteryzować starszego (1Tm 3:2).

3. Chrześcijanie powinni starać się manifestować Bożą chwałę, gdy są razem i osobno. Misją Kościoła, w szerszym znaczeniu, jest ukazywanie obrazu Boga i manifestowanie chwały Bożej. Dzieje się tak, gdy zbieramy się razem wokół Jego Słowa, a także, gdy rozchodzimy się w ciągu tygodnia, aby głosić ewangelię, czynić dobro i być dobrymi. Jeśli miłość, w której centrum znajduje się Bóg, chce zarówno afirmować to, co pochodzi od Boga jak i widzieć Boga wywyższonego w życiu innych, to członkowie kościoła będą w coraz większym stopniu postrzegać swoje życie, gdy zbierają się razem, jak i gdy się rozchodzą, jako okazję do ukazywania Bożej chwały. Będą świadomi swoich ról, które w Biblii opisane są metaforycznie jako sól i światło, a przez to starać się, aby w ten sposób wyróżniać się spośród świata. Będą kochać się nawzajem tak, jak pokochał ich Jezus, i będą starali się sobie wybaczać i troszczyć się o swoje potrzeby (Ewangelia Jana 13:34–35).

4. Przynależność do kościoła oznacza przynależność do przymierza. Przynależność do kościoła oznacza przynależność do przymierza, choć nie jest ono dokładnie takim samym przymierzem jak przymierze małżeńskie. Należy zauważyć, że istnieją różne rodzaje przymierza. Przymierza małżeńskiego nie wolno łamać, ale chrześcijanie mogą swobodnie przechodzić z jednego kościoła do drugiego, chyba, że wobec nich został rozpoczęty proces dyscypliny kościelnej[82]. Tym jednak, co sprawia, że nasza relacja z kościołem ma charakter przymierza, jest fakt, że Chrystus zjednoczył nas ze sobą poprzez nowe przymierze swojej krwi. I Jezus pozostawił nam instrukcje odnośnie tego, jak mamy żyć zgodnie z tym przymierzem zarówno na szczeblu lokalnym jak i publicznym. Obiecał, że będzie obecny, gdy dwaj lub trzej zgromadzą się w Jego imię. Nie oznacza to, że będzie się unosił w postaci mistycznej mgły, gdy trzej chrześcijanie urządzą sobie w parku piknik. Oznacza za to, że będzie się utożsamiał z naszymi formalnymi spotkaniami, spotkaniami, które w pewnym sensie są sklejone za pomocą prawnie wiążącego kleju (zasada sali sądowej „dwaj lub trzej”), a co będzie wykonywane na podstawie naszego wspólnego wyznania Jego imienia (Mt 18:20). Sugeruję, innymi słowy, że istnieje biblijna podstawa do tego, co możemy nazwać przymierzem kościelnym[83]. Nie obchodzi mnie, czy tak to nazwiesz. Chodzi o to, że Jezus chce, aby chrześcijanie brali wspólnie odpowiedzialność za swoje wyznanie wiary i uczniostwo.

Chrześcijanie nie mogą wypełniać swoich obowiązków wynikających z nowego przymierza odnośnie miłości i świętości wobec wszystkich innych chrześcijan w każdym miejscu na świecie. Istnieje powiedzenie: „Nie mów mi, że należysz do armii, jeśli nigdzie nie meldujesz się na rozkaz”. Tak samo powiedziałbym: „Nie mów mi, że należysz do nowego przymierza, jeśli nigdy nie nosisz ubrania nowego przymierza na oczach konkretnych braci i sióstr w Chrystusie”. Praktykujemy i wykonujemy obowiązki wiążące się z nowym przymierzem, „nosimy ubrania” na rzecz ludzi nowego przymierza Chrystusa w kościołach lokalnych. Kościół lokalny jest miejscem, w którym mamy możliwość powiedzenia: „To jest moja rodzina. Jestem za nią odpowiedzialny, a ona jest odpowiedzialna za mnie. Gdy jedno z nich zostaje zawstydzone, ja zostaję zawstydzony. Gdy jedno z nich doznaje czci, ja doznaję czci” (zob. 1Kor 12:26). Kościół jest także miejscem, w którym będziemy odpowiedzialni za nasze życie w takich aspektach jak pokuta i wiara, wynikających z nowego przymierza. Jeśli nie bylibyśmy połączeni przymierzem z innymi w kościele lokalnym, to skąd byśmy mieli wiedzieć, że nie zwodzimy samych siebie, co do tych obowiązków wynikających z przymierza?

Gdy chrześcijanie uznają wzajemnie swoje wyznanie wiary poprzez chrzest i Wieczerzę Pańską, to sprawiają, że to co niewidoczne staje się widzialne: Ponieważ jest jeden chleb, my, ilu nas jest, stanowimy jedno ciało, wszyscy bowiem jesteśmy uczestnikami jednego chleba (1Kor 10:17).

Wniosek

Jak wygląda miłość w takiej oddzielonej, połączonej przymierzem grupie, dla której priorytetem jest w wąskim zakresie czynienie innych uczniami, a w szerokim manifestowanie Bożej chwały? Może przybierać rozmaite formy:

•   Mała grupa młodych nieżonatych mężczyzn odwiedza starszą wdowę w domu opieki w piątkowy wieczór

•   Mała grupa niezamężnych kobiet zaprasza na swoje studium biblijne żonę jednego ze starszych kościoła, aby się od niej uczyć

•   Młodszy brat w Chrystusie mówi do starszego brata: „Nie potrafię sam zabrać się do czytania Biblii. Czy mogę przychodzić co rano do twojego domu i po prostu być obecnym w trakcie twojego cichego czasu?” – a następnie robi tak przez jakieś półtora roku

•   Biała kobieta uświadamia sobie, że w swoim sercu pielęgnuje rasizm, wyznaje to pewnemu Afroamerykaninowi i jego żonie, a następnie prosi ich o przyjaźń i pomoc; a ludzie ci odpowiadają na ten apel miłością i pomocą

•   Grupa amerykańskich studentów azjatyckiego pochodzenia decyduje się przyłączyć, po raz pierwszy w swoim życiu, do nieazjatyckiego kościoła

•   Ktoś opłakuje wraz z jakimś małżeństwem czwarte poronienie z rzędu

•   Ktoś napomina jakiegoś mężczyznę za sposób, w jaki ten zwraca się do swojej żony

•   Jakaś osoba świętuje awans w pracy pewnego brata, który awansuje na wyższe stanowisko niż to, które zajmuje ta osoba

•   Ktoś często zaprasza sąsiadów na obiad i rozmawia z nimi o ewangelii

•   Ktoś wyjaśnia, czym jest chrześcijaństwo bractwu lub zespołowi piłkarskiemu, do których należy

•   Wspólna modlitwa i praca w lokalnej kuchni dla potrzebujących/misji ewangelii

•   Wspólna modlitwa i praca w lokalnym centrum kryzysowym dla kobiet w ciąży

•   Przewodzenie klubowi czytelniczemu w kościele, który wybiera książki związane z aktualną debatą publiczną dotyczącą kwestii rasowych

•   Poszukiwanie sposobów na pomoc w wychowywaniu dzieci i prowadzeniu do uczniostwa nastolatków

•   Ktoś rozmyśla w ciągu tygodnia: „Nie mogę się doczekać spotkania z całą rodziną w niedzielę”

•   Krępujące rozmowy, gdy ktoś wyznaje grzech i prosi o pomoc w walce z nim

•   Regularne wspólne posiłki, modlitwy, wysyłanie SMS-ów i emailów, rozmowy przez telefon, a także „po prostu wpadania na kawę”

Wszystkie te przykłady pochodzą z mojego kościoła. Ale żeby nie było, to kościół, w którym roi się od ludzi, którzy kiedyś byli Absalomami, Gomerami i wszelkiego rodzaju grzesznikami. Nie jesteśmy zgromadzeniem urodzonych sprawiedliwych. Jesteśmy zgromadzeniem tych, którym przebaczono.

Dzięki Bożej łasce jednak jesteśmy w stanie dostrzegać coraz więcej Bożej pracy w nas. I coraz bardziej pragniemy widzieć Chrystusa wywyższonego w życiu innych. To są cele każdego kościoła.

6

Miłość i sąd

To karykatura. Konserwuje najgorsze stereotypy świata o kościołach i przywódcach chrześcijańskich. Jednak powieść Williama Faulknera Kiedy umieram dokładnie opisuje bardzo wielu chrześcijańskich duchownych i gorliwych chrześcijan, którzy sprzeniewierzają się Dobrej Nowinie chrześcijaństwa.

Addie Bundren, żona i matka w rolniczych regionach stanu Mississippi, umiera. Jej dzieci i mąż po kolei przypominają sobie doświadczenie związane z odchodzeniem matki, a każde na swój sposób musi radzić sobie ze swoją stratą. Wówczas, gdzieś w połowie powieści, Faulkner wprowadza jeszcze jednego bohatera – pobielany grób, którym jest Wielebny Whitfield. Faulkner nie przedstawia żadnego tła dla tej postaci. Po prostu wrzuca czytelnika w nowy wątek poboczny słowami samego duchownego:

Kiedy usłyszałem, że ona umiera, całą noc zmagałem się z szatanem i wyszedłem z tej walki zwycięsko. Otwarły mi się oczy na ogrom mego grzechu; ujrzałem wreszcie prawdziwe światło i padłem na kolana, i wyznałem przed Bogiem, błagałem o wskazówkę i otrzymałem ją.

– Wstań – powiedział – i napraw krzywdę wyrządzoną temu domowi, w który wprowadziłeś żyjące kłamstwo, wynagrodź to ludziom, z którymi pogwałciłeś moje słowo; głośno wyznaj swój grzech. To oni, to ów oszukany mąż, ma ci przebaczyć, nie ja.[84]

Tak jak Wielebny Dimmesdale, Wielebny Whifield Faulknera miał potajemny romans z jedną ze swoich owieczek, Addie. Pamięta, że „przysięgała wtedy, że nigdy o tym nie powie”, ale teraz uświadamia sobie, że „strach stanąć w obliczu wieczności”. Dlatego zdecydował się ją uprzedzić.

Jadąc na koniu do rodziny Bundrenów, Whitfield modli się: „Chwała Ci, Wszchmogący Panie i Władco. Oto dowód, że oczyszczę ducha i znajdę na powrót przystań Twej nieustającej miłości”. Ach, jakiż szczery chrześcijanin z tego Whitfielda. Oto człowiek, który zgrzeszył, teraz szuka pojednania z Bogiem i swoim bliźnim. Znów pragnie doświadczyć miłości i wybaczenia Bożego. Po cichej modlitwie oznajmia: „Pewny już byłem przebaczenia… Już było tak, jakbym to zrobił. Czułem się lżejszy na duchu, spokojniejszy od lat; jechałem tam i już jakbym na powrót odnalazł wieczysty spokój. Czułem, jak mnie wspiera Jego ręka; w sercu słyszałem Jego głos: Odwagi. Jestem z tobą”.

Jakie to cudowne, że odczuł Boże wybaczenie, zanim dotarł do domu Bundrenów! Albowiem kobieta umarła, zanim on zdążył przybyć na miejsce. Minęła potrzeba składania niezręcznych wyznań, Bóg „przyjmie pragnienie zamiast czynu”.

Whitfield wchodzi do domu pełnego pogrążonych w żalu domowników, rozmyśla nad losem tej, której „dusza stoi już przed straszliwym i nieodwołalnym sądem” i ogłasza z majestatu swego urzędu: „Łaska boska niech spłynie na ten dom”. Addie może być w piekle, jej grzech nie został wyznany, ale Whitfield może się cieszyć ze względu na swoją duszę: „Chwała Ci w Twej bezgranicznej i wszechmocnej miłości, o chwała”.

Po opublikowaniu powieści Kiedy umieram zapytano Faulknera, czy Whitfield był hipokrytą. Odpowiedział: „Nie, nie powiedziałbym, że był hipokrytą. Był zmuszony wieść życie hipokryty. Mam na myśli to, że musiał prowadzić życie publiczne w sposób zgodny z tym, czego od męża Bożego wymagała fanatyczna ciemnota w zapomnianym, wiejskim środowisku Południa, podczas gdy w rzeczywistości był takim samym człowiekiem jak oni wszyscy”[85].

Ta karykatura dobrze ukazuje obraz, w jaki świat postrzega chrześcijaństwo, Kościół, a także wszystko, co mówimy o miłości, sprawiedliwości i wybaczeniu. I trochę sobie zasłużyliśmy na tę karykaturę. Kanalie takie jak Whitfield, który jest jak krzykliwy telewizyjny ewangelista przed nadejściem ery telewizji, naprawdę istnieją. Nie trudno wyobrazić sobie liderów, którzy zawiedli, chrześcijan, którzy upadli, ani zniszczonych kościołów, które utrwalają ten stereotyp.

Tragiczne jest zatem to, że Whitfield w rzeczywistości nie jest chrześcijaninem. Jest jego podróbką i, jak każda podróbka, sprawia, że stajemy się cyniczni i niechętni wobec oryginału. Ironia zawarta jest w tym, że ludzie często nie dostrzegają, iż podróbka równocześnie coś ukrywa i wyjawia. W religii Wielebnego Whitfielda jest coś pięknego i chwalebnego, pomimo tego, że rysunkowa karykatura, którą przedstawił Faulkner, sprawia, że niemal nie da się tego w nim odnaleźć: istnieje kochający Bóg, który objawia swoją wielką miłość poprzez sam akt zbawiania jednych a nie drugich. Jest kochający Bóg, który objawia swoją łaskawą miłość poprzez sam fakt, że wybacza najgorszym hipokrytom i cudzołożnikom. I istnieje kochający Bóg, który przyjmuje chwałę od oznaczonego, oddzielonego ludu, gdy ogłasza swoje błogosławieństwo nad nimi i powołuje ich do tego, aby ogłaszali to błogosławieństwo pośród innych: niech narody wielbią Jego hojną i potężną miłość.

Ale kto by w to uwierzył, gdy hipokryci tacy jak Whitfield pojawiają się na pierwszych stronach gazet?

Hipokryzja i herezja zawsze będą bardziej przyciągać uwagę, gdy dotyczyć będą przywódców kościoła takich jak Whitfield, ale pierwsze strony gazet nie są naszym głównym problemem. Jest nim nasze życie i życie przeciętnych członków kościoła. Czyż nie jest tak, że na każdy przypadek hipokryzji opisany w prasie przypada tysiąc przypadków w naszym własnym życiu, czasami małych, a czasami niemałych? Nasi niewierzący sąsiedzi, znajomi z pracy, a także przyjaciele słyszą, jak wyznajemy imię Chrystusa naszymi ustami i naszą przynależnością do kościołów, ale widzą nasze postępowanie i zastanawiają się, „Jeśli Jezus jest tym, kim twierdzisz, że jest, to dlaczego twoje życie wygląda dokładnie tak samo jak moje? Czy ewangelia, o której mówisz, może być prawdą?”. Dużo bardziej niż wiadomości z pierwszych stron gazet to zwykłe życie przeciętnego chrześcijanina ostatecznie kształtuje sposób, w jaki świat postrzega Chrystusa i ewangelię.

Wykluczyć spośród siebie

Paweł zmagał się z taką tragedią moralną, o czym możemy przeczytać w Pierwszym Liście do Koryntian 5. Człowiek z kościoła w Koryncie sypiał z żoną swojego ojca (prawdopodobnie ze swoją macochą). Apostoł lamentuje: Słyszy się powszechnie o wszeteczeństwie między wami i to takim wszeteczeństwie, jakiego nie ma nawet między poganami (wers 1). Przez Pawła przemawiała troska o kilka rzeczy:

•   Troska o dobre imię Chrystusa

•   Troska o kościół, jego świadectwo, jego świętość

•   Troska o tego człowieka, który był zwiedziony przez samego siebie i znalazł się w niebezpieczeństwie wiecznego potępienia

•   Troska o świętą miłość – Bożą, kościoła

Szkoda, że Wielebny Whitfield nie żywił takich trosk i szkoda, że w jego życiu i w kościele nie było Pawła.

Paweł ma bardzo prostolinijne rozwiązanie, co zrobić z tym człowiekiem: wykluczyć spośród siebie (w. 2). Następnie mówi o sobie samym, już osądziłem tego, który to czynił (w. 3). Teraz zaś chce nie tylko, żeby kościół wykonał jego decyzję tak, jak policja wykonuje decyzje rady miejskiej. Chce, aby kościół naśladował go, wydając taki sam sąd: Czy to nie wasza rzecz sądzić raczej tych, którzy są w zborze? (w. 12).

Paweł najwyraźniej nauczył się tej lekcji od Jezusa, który wcześniej nakazywał, aby kościoły usuwały członków, którzy nie chcą pokutować (Mt 18:17).

Lot powrotny bumerangu i sądy miłości

Obie te historie prowadzą nas do tej tętniącej emocjami relacji pomiędzy sądem a miłością. Ile razy w życiu słyszałeś frazę: „Nie osądzaj mnie?”. I czyż Jezus nie powiedział czegoś na temat tego, aby nie osądzać (zobacz Mt 7:1)?

Jezusowi chodziło o to, że nie powinniśmy zakładać, że jesteśmy ostatecznymi sędziami innych. Ale nasze codzienne życie w rzeczywistości składa się z całego mnóstwa sądów: „Jak powinienem dzisiaj spędzić dzień?”, „Powinienem spędzać więcej czasu z tą czy inną osobą?”. Jezus sam wymagał, aby Jego słuchacze dokonywali takich sądów: Nie dawajcie psom tego, co święte (Mt 7:6). Czekaj, ale kto jest tym psem? Czy mężczyzna, który sypiał ze swoją macochą, nie jest czasem psem w oczach Pawła?

W poprzednim rozdziale zastanawialiśmy się nad zewnętrzną trajektorią bumerangu symbolizującego miłość – w jaki sposób włącza i przyjmuje. Ale ten bumerang też powraca – niektórych wyłącza i pozostawia za sobą. Miłość, innymi słowy, włącza jedne rzeczy i wyłącza inne. Nakreśla granice. Waży i ocenia. Dokonuje sądów.

Czym jest sąd? Czasem używamy tego słowa, mając na myśli karę. Ale to tylko jeden z możliwych wyników sądu. Sąd oznacza proces oceniania lub ważenia, mierzenia lub kwalifikowania, czy coś spełnia określony standard. Można powiedzieć, że w pewnym sensie osądzanie jest jak używanie linijki. Linijka daje mi standard miary dla centymetra i dzięki temu mogę zmierzyć odpowiednio szerokość i długość jakiejś rzeczy. Tym jest właśnie sąd: mierzeniem czegoś na podstawie danego standardu.

Na przykład scena z Mary Poppins, gdy Mary bierze miarkę i mierzy dzieci: Micheala i Jane. Przymierza miarkę do Micheala i mówi: „Dokładnie tak jak myślałam, bezwzlgędnie uparty i podejrzliwy”. Jego siostra Jane wybucha śmiechem, ale przestaje się śmiać, gdy słyszy, że jej miara to „skłonna do psot i nie odkłada rzeczy na miejsce”. Mary Poppins mierzy siebie samą jako „praktycznie doskonałą w każdy możliwy sposób”.

Podobnie Paweł przedstawił swoją miarę mężczyzny, który sypia z macochą i uznał, że ten człowiek powinien zostać usunięty z kościoła. Nie można dalej potwierdzać, że on jest chrześcijaninem, ponieważ nie chce pokutować. To był sąd Pawła. Wielebny Whitfield, z drugiej strony, osądził siebie samego jako osobę, która otrzymała wybaczenie, a zatem nie musiała już wyznawać grzechu. Natomiast my, czytelnicy, osądzamy lub oceniamy go zupełnie odwrotnie. Jeśli mielibyśmy kogoś nazwać psem, to właśnie jego!

Nie miej złudzeń: każda forma miłości, sprawiedliwa czy niesprawiedliwa, dokonuje sądów. Kochać coś z definicji oznacza uznać to za wartościowe, jak już to zauważyliśmy. I to właśnie jest ocena albo osąd. To oszacowanie albo określenie wartości tego, co się kocha. Nawet kontr-warunkowa miłość Boga do grzeszników zależy od Bożego sądu na Jezusie – Jezus został uznany za godnego oblubienicy, bez względu na to, jak ona wygląda w tym momencie.

Miłość dziecka do słodyczy zależy właśnie od takiej oceny, tak jak miłość matek, muzułmanów, naukowców, złodziei czy mężczyzny popełniającego samobójstwo. Miłość to czyn wypełniony sądem. Jest ona z natury dyskryminująca. Zawsze równocześnie włącza i wyłącza. Rozróżnia pomiędzy tym, co jest kochane, a tym, co nie. „Kocham ją, a nie ją”. „Poproszę czekoladowe, nie waniliowe”. „Wybieram śmierć, a nie życie”. Nie możesz kochać, nie dokonując sądów.

W pewnym sensie, nie można powiedzieć o kimkolwiek, że nie jest zdolny do kochania. To, co naprawdę mówimy, to raczej to, że ktoś kocha złe rzeczy. Nie zgadzamy się z sądem dotyczącym tego, co powinno się kochać, ale w rzeczywistości każdy coś kocha.

Jeśli czytałeś słynną rozprawę Augustyna Państwo Boże, to może pamiętasz, że autor dzieli cały świat na dwie części: należący do państwa Bożego oraz należący do państwa człowieka. Mieszkańcy pierwszego najbardziej kochają Boga, a mieszkańcy drugiego siebie samych. Władcami tych państw, można powiedzieć, są dwaj różni sędziowie, Bóg i ludzkie Ego. I każdy z tych sędziów ma swój własny system wag, miar, standardów, które stoją za werdyktami takimi jak „To jest cenne, a to nie”, „To jest sprawiedliwe, a to nie”, ”To jest godne miłości, a to nie”.

Dlaczego Boża miłość i Boży sąd są dla nas obrazą

Nie budzi zdziwienia fakt, że ludzie często są skonfliktowani w relacji z Bożą miłością i Bożym sądem. Kochamy Jego sąd, gdy wiąże się z uznaniem tych samych rzeczy, które my uznajemy, ale nienawidzimy go, gdy jest inaczej. W podobny sposób kochamy Jego sądy, gdy On wyklucza to, co my wykluczamy, ale gdy robi inaczej, to stanowi dla nas obrazę. Zawsze coś włączamy, a coś innego wykluczamy, ponieważ wszyscy kochamy.

Miałem możliwość spróbowania, jak smakuje taka mieszanina włączania i wyłączania ze strony moich dwóch lub trzech krytyków. Przez lata pewne osoby, znane mi z nazwiska, krytykowały mnie poprzez media społecznościowe za moje poglądy, zgodnie z którymi nakazywałem, aby kościoły stosowały członkostwo i dyscyplinę. Byli oni zdania, że członkostwo kościelne i dyscyplina są w równym stopniu szkodliwe. Ale pewnego dnia napisałem artykuł, w którym zachęcałem kościoły, aby usuwały ze stanowiska pastorów wykorzystujących członków swoich kościołów. Gdy ten artykuł ukazał się w Internecie, nagle okazało się, że moi krytycy się ze mną zgadzają. W kwestii dyscypliny! Najwyraźniej wprawiło to ich w pewnego rodzaju zakłopotanie. Jeden z nich napisał: „Witaj Leeman i 9Marks na pokładzie!” (moja parafraza), jakby nieświadomy tego, że taką tezę głosiłem zawsze. Inni uznali, że musiały kierować mną jakieś ukryte motywy, które sprawiły, że poparłem ich jedynie słuszną linię, więc stwierdzili, że po prostu jestem hipokrytą.

Wniosek jest taki: gdy sądy innych dotyczące tego, co powinniśmy włączać, a co wyłączać, zgadzają się z naszymi, to nazywamy ich mądrymi, sprawiedliwymi albo kochającymi (chyba, że im nie ufamy, wówczas nazywamy ich hipokrytami). Gdy ich sądy nie pasują do naszych, nazywamy ich głupcami i uznajemy, że są pozbawieni miłości. To strasznie aroganckie.

Jak ci się wydaje, jak upadła ludzkość odpowiada na fakt, że w centrum Bożej miłości znajduje się Bóg, w szczególności, gdy objawia On wiele sądów zgodnych z tą miłością skupioną na Bogu? Niezbyt dobrze.

W miłości Boga do Boga Jego miłość rozpalona jest przez najbardziej wyszukane piękno, niezrównaną moralną prawość, moc stwarzającą wszechświat, doskonale zmierzoną sprawiedliwość, wszechwiedzącą mądrość – wszystko to ucieleśnione w idealnym balansie i proporcjach. Jego sądy ogłaszane są i zgodne z tym wszystkim.

My natomiast, zupełnie irracjonalnie, wolelibyśmy, aby Bóg kochał najbardziej rzeczy o znacznie mniejszej wadze i znaczeniu. A mianowicie, chcemy, aby On kochał najbardziej naszą chwałę albo chwałę bogów, których uwielbiamy. Chcemy, żeby nas nie obrażał. Dlatego nazywamy go nietolerancyjnym, nie fair, niesprawiedliwym, a nawet nikczemnym. Mówimy następujące rzeczy:

•   „Nie możesz posyłać ludzi do piekła Boże, to nie fair”

•   „Ale to tacy dobrzy ludzie, Boże. Jak możesz pozwalać, że przytrafiają się im złe rzeczy?”

•   „Modliłam się o męża, ale mi go nie dałeś. Nie mogę Ci już ufać”

Zakładamy, że nasze sądy muszą być właściwe, a Jego muszą być złe. Dlatego jesteśmy obrażeni.

Tak jak obrażają nas Boża miłości i Boże sądy, tak obrazę stanowi dla nas Jego ewangelia. Jakby nie było, ewangelia, która mówi, że jesteśmy zbawieni z samej łaski przez samą wiarę, nie pozostawia nam nic, co pozwalałoby nam przypisać sobie jakieś zasługi. Chwała Jemu a nie nam? Nie, dziękuję.

Boży Kościół również stanowi dla nas obrazę. Dlaczego? Kościół składa się z ludzi, którzy skapitulowali wobec tego agresywnie wielbiącego się Boga. Ci zdrajcy wspierają Jego reżim. A co z naszymi drogami i naszą chwałą?

Praktyki takie jak członkostwo i dyscyplina kościelna stanowią dla nas obrazę, ponieważ są one zapowiedzią dzieła sądu, cieniem Bożego sądu ostatecznego. „Czy On sobie wyobraża, że może mnie wyłączyć?”. Wprowadzanie granic wynikających z członkostwa w kościele stanowi próbę (choć niedoskonałą) tego, aby oddzielić od siebie dwa państwa i dwie domeny – tę, w której Bóg znajduje się w centrum od tej, w której centrum znajdujemy się my. Nie ma ziemi niczyjej pomiędzy tymi dwoma domenami. Widok tych granic wyznaczanych przez członkostwo w kościele, w takim wypadku, przypomina upadłej rasie ludzkiej o tym, co reprezentują kościoły – podbite terytorium w naszym państwie. „Ci ludzie to okupanci!”.

W ostateczności Boża miłość, Boża ewangelia i Boży Kościół stanowią dla nas obrazę, ponieważ jesteśmy złodziejami chwały, jeśli mogę zapożyczyć taką frazę od Paula Davida Trippa. Tripp ilustruje tę myśl prostą historią pewnego młodego chłopaka, który znalazł się na przyjęciu urodzinowym z okazji piątych urodzin małej dziewczynki. Chłopiec patrzy na mały upominek, który dostał z okazji pojawienia się na urodzinach i porównuje go z wielką górą prezentów, jakie dostała jubilatka. To porównanie wywołuje w nim złość, krzyżuje ręce na piersiach, wystawia dolną wargę i wściekle sapie. Jedna z matek pochyla się nad nim, spogląda mu w oczy i mówi coś bardzo znaczącego: „Johnny, to nie twoje przyjęcie!”[86].

Prawda o tym pięciolatku jest uniwersalną prawdą o nas wszystkich: traktujemy życie tak jakby to było nasze przyjęcie. Chcemy, aby góra prezentów i cała chwała należała do nas, a nie kogoś innego. Nawet nie do Boga. Nasze życie upływa na realizowaniu tego egoistycznego celu.

Jednak tak jak to zobaczyliśmy w ostatnim rozdziale, złożenie pokłonu przed Bożą miłością do Boga – poddanie się Jego chwale – oznacza bycie w nią włączonym, współdzielenie jej, a także rozkoszowanie się najpiękniejszym z najpiękniejszych na zawsze.

Boży sąd sprawia, że świat nabiera sensu.

Ludzie słusznie zauważają, że Boży sąd w Biblii, z jednej strony, niesie ze sobą złą nowinę. Jego sąd ogłasza, że wszyscy zgrzeszyliśmy, albowiem zapłatą za grzech jest śmierć (Rz 6:23). Nie dostrzegamy jednak tego, że Biblia przedstawia Boży sąd jako dobrą nowinę, zanim przedstawi ją jako złą. Jak to możliwe?

Sądzić, jak powiedziałem, oznacza mierzyć. Jeśli pozbędziesz się z życia sądu, to pozbędziesz się jakiejkolwiek wartości w nim. John Lennon wyobrażał sobie świat bez nieba i piekła. Powinien był poczytać Księgę Kaznodziei Salomona. Zwrot tam użyty pod słońcem odnosi się do świata Lennona. Piszący pod natchnieniem poeta zauważył, że gdy pozbędziemy się wiecznej miary Bożego sądu wobec rzeczy, to zamienimy życie w nihilistyczny bełkot pozbawiony jakiegokolwiek znaczenia, ponieważ żaden z sądów, które znajdujemy pod słońcem, nie ma w ogóle sensu. Mądry umiera tak jak głupiec (2:16). Sądy wydają równie niesprawiedliwe wyroki jak ulica (3:16). Sprawiedliwy dostaje to, na co zasłużył złoczyńca, złoczyńca to, na co zasłużył sprawiedliwy (8:14). Dobrzy ludzie przegrywają wybory, w których zwyciężają niegodziwcy (10:7). I możesz zginąć w trakcie wykonywania uczciwie pracy (10:9). Witamy w świecie, w którym nie ma piekła i nieba.

Niewiele miar czy sądów tego świata jest takimi, jakimi powinny być: I ponownie stwierdziłem pod słońcem, że nie najszybszym przypada nagroda i nie najdzielniejszym zwycięstwo, również nie najmędrsi zdobywają chleb, a najroztropniejsi bogactwo, ani najuczeńsi uznanie, lecz że odpowiedni czas i przypadek stanowią o powodzeniu ich wszystkich (Kzn 9:11).

Te-Nehisi Coates, gdy rozmyślał nad całym złem, jakie wiązało się z II Wojną Światową, zauważył, że ludzie często oczekują, iż historia odpłaci sprawiedliwie sprawcom zła. Ale często jest tak, że ci, którzy byli autorami wielkiej niesprawiedliwości i zła, nie płacą za to żadnej ceny. Historia po prostu toczy się dalej. Nie ma sprawiedliwości. „Zaiste, większa część historii to dzieje rzeczy, które po prostu poszły źle”[87].

Jeśli mówimy o życiu pod słońcem, autor Księgi Kaznodziei Salomona zgadza się z Coatesem. Tak często życie na ziemi pozostawia nas z samym mnóstwem pytań „dlaczego”. Dlaczego Bóg dał tej kobiecie takiego złego męża? Dlaczego ten miły, młody człowiek tak się pogubił? Dlaczego to niewinne dziecko musi cierpieć? Dlaczego ci pobożni ludzie są tak prześladowani? Dlaczego jego ciężka praca w ogóle jest niedoceniana? Dlaczego ten mężczyzna, który tak bardzo chce się ożenić, jest ciągle samotny?

To nie ma sensu. Życie nie powinno tak wyglądać. Wszystko zdaje się być takie bezcelowe, ulotne, bez znaczenia. A to wiedzie do rozpaczy i smutku, powiada autor Księgi Kaznodziei Salomona (2:17–20).

Ratunek z całej tej pozbawionej sensu i celu egzystencji przychodzi w ostatnich dwóch wersetach Księgi Kaznodziei Salomona, a przyjmuje on formę Bożego sądu. Autor spogląda na dwanaście rozdziałów pełnych sądów wypełnionych frustracją, a następnie ogłasza: Wysłuchaj końcowej nauki całości: Bój się Boga i przestrzegaj Jego przykazań, bo to jest obowiązek każdego człowieka. Bóg bowiem odbędzie sąd nad każdym czynem, nad każdą rzeczą tajną – czy dobrą, czy złą (12:13–14). Jak to może być dobra nowina? Może, ponieważ dzięki temu możemy być spokojni, że pewnego dnia Boży osąd zadośćuczyni wszystkim przewrotnym i bezsensownym sądom tego świata. To jest ta dobra nowina, która poprzedza złą nowinę.

Dzień sądu jest chwalebnym dniem, w którym cała historia nagle nabierze sensu, a my odkryjemy prawdziwą miarę wszystkiego, gdy zostanie ukazane w świetle standardu Bożej chwały. Bóg użyje swojej miary, swojej linijki, swojej skali, i zmierzy właściwie wszystkie rzeczy. Zobaczymy po raz pierwszy prawdziwy rozmiar i kształt sprawiedliwości, jak również prawdziwy rozmiar i kształt nas samych i każdego, kto miał wpływ na nasze życie. Zobaczymy, jaki Bóg miał cel, dając tej kobiecie tego srogiego męża; dlaczego pozwolił, aby ten chłopak się pogubił, dlaczego pozwolił, aby to dziecko cierpiało; co osiągnął, pozwalając, aby ci pobożni ludzie byli prześladowani.

Strona po stronie, prześledzimy księgi historii z niebiańskiej perspektywy, a sądy i oceny Boże zostaną odczytane nad każdym uczynkiem, każdą ukrytą rzeczą, dobrą czy złą. Całe nasze życie, każdy moment, zostaną ponownie zinterpretowane. Bóg zmierzy wszystkie czyny, a my wreszcie zrozumiemy ich wieczne znaczenie zgodnie z Jego doskonałym standardem sprawiedliwości.

Bez Bożego sądu ostatecznego ten świat nie ma sensu. Wszystko pozbawione jest znaczenia. Nie ma nic cennego, wartościowego i godnego. Zapytaj nihilisty.

Boży sąd jest tym, co nadaje życiu wartość, znaczenie i godność. Sprawia, że rzeczy są cenne i godne miłości. Tak, zła nowina podąża za dobrą, a mianowicie, że my również zostaniemy potępieni (jeśli nie jesteśmy pod łaską). Ale rozwiązaniem nie jest odrzucenie Jego sądu. Pogardzenie Bożym sądem to jak bycie studentem matematyki, który złości się na matematykę, gdy źle rozwiązuje zadanie, tak jakby to matematyka była niesprawiedliwa. Jego złość wymierzona jest w same podstawy wszechświata. To dopiero daremność działań!

Piekło i chwała Boża

Nawet piekło, najgorszy rodzaj kary zmierzonej Bożym sądem, pokazuje nam chwałę Bożej miłości i cudowność życia. W całych naszych rozważaniach nad Bożą miłością, sądem i chwałą, piekło jest jak fundament pod drapaczem chmur. Jeśli postawisz słaby fundament, to twój budynek nie postoi zbyt długo[88].

Czy Boża chwała ma swój ciężar? Czy Jego obecność jest niewyobrażalna? Jego miłość poza wszelkim zrozumieniem? Niewyobrażalny horror piekła daje nam odwrotną miarę tego wszystkiego, tak jak cement albo stalowe pale wbijające się głęboko pod powierzchnię ziemi, dźwigając Burdż Chalifa, najwyższy budynek na świecie, postawiony na piaskach Dubaju. Średniowieczny teolog Anzelm z Canterbury powiedział kiedyś, że grzech popełniony przeciwko nieskończonemu Bogu wiąże się z nieskończoną karą. Dla niektórych może to brzmieć trochę zbyt matematycznie, ale instynktownie przyznajemy Anzelmowi rację. Jeśli Bóg jest czymś chwalebnym, to obraza przeciwko Niemu jest czymś o ogromnym znaczeniu, a wielkość kary jest tego dowodem. Przelanie krwi oznacza karę przelania krwi, jak wskazuje z proporcjonalną dokładnością autor Pierwszej Księgi Mojżeszowej (9:6). Dlaczego? Ponieważ potwierdza ona wartość ofiary.

Gniew zdradza wartość. Wraz z moim rodzeństwem odkryliśmy we wczesnym dzieciństwie na przykład, że okłamanie rodziców wiąże się z bardziej surowym gniewem niż kłótnia o zabawkę. Dlaczego? Ponieważ prawda ma większą wartość niż zabawki. Im cenniejsza rzeczywistość, tym straszniejsze konsekwencje. Każdy jubiler powie ci to samo. W rzeczy samej, nawet źle ulokowany gniew zdradza, co jest czyimś prawdziwym skarbem.

Dlaczego Pismo Święte daje taki trzeźwiący obraz piekła – nieśmiertelne robactwo i nieugaszony ogień? Ponieważ grzech przytępia nasze zmysły, zawęża horyzonty i znieczula nas na siłę tej rzeczywistości. Doktryna piekła budzi nas na dużo większy, potężniejszy świat. Jest jak przejście ze świata obrazów do prawdziwego świata. Życie jest dużo cenniejsze, stawka jest dużo wyższa, a Boża miłość i chwała są większe, niż jesteś w stanie sobie to wyobrazić.

Bóg powierza kościołom zadanie, aby ogłaszały Jego sądy

Wszystkie Boże sądy są dobre i sprawiedliwe. Nasze upadłe natury nie rozpoznają tego dobra, ponieważ kochamy w sposób skażony upadkiem, a to sprawia, że wydajemy inne sądy.

To tak jakby ludzkość została wynajęta jako manager, weszła do Bożego sklepu, który nazywamy stworzeniem, zmieniła wszystkie metki z cenami, przeklejając na każdy produkt cenę zupełnie różną od tej, jaką Bóg nadał towarom w dniu otwarcia. Tanie staje się drogie, a drogie staje się tanie. Czy pamiętasz te wszystkie powywracane do góry nogami sądy z Księgi Kaznodziei Salomona?

Dlatego Bóg zesłał apostołów i proroków, aby weszli do sklepu stworzenia, z piórem w dłoni, i zapisali w swojej małej książce oryginalne i prawdziwe ceny różnych rzeczy. Jaka jest naprawdę cena za seks pozamałżeński? A ile kosztuje zaniedbywanie dzieci dla kariery? Albo robienie kariery kosztem opiekowania się starszymi rodzicami? Albo kosztem troski o uciśnionych? Sprawdźmy księgę. W niej są prawdziwe ceny. Głupstwo Boga, napisano w niej, jest mądrzejsze od mądrości ludzi. A słabość Boża silniejsza niż siła ludzi.

Pismo Święte jest pełne prawidłowych cen. Osoba bez Ducha spędzi całe życie na kupowaniu rzeczy tego świata, ale
Pismo Święte ostrzega, że człowiek nie zyska nic, jeśli zdobędzie świat, ale straci swoją duszę. Upadła kobieta spędza swój dzień na zadawaniu pytań: „Co będziemy jeść?”, albo „Co będziemy pić?”, albo „W co się ubierzemy?”. Ale Pismo Święte uczy nas, żebyśmy najpierw szukali Królestwa Bożego i Jego sprawiedliwości. Upadła osoba zabiega o chwałę od innych ludzi; Pismo Święte uczy nas, żebyśmy szukali nagrody od Ojca, który jest w niebie. Świat ceni ziemskie bogactwa; Księga, ubogiego ducha. Świat, śmiech; Księga, smutek. Świat, własną sprawiedliwość; Księga, pokorę.

Dlatego Jezus powierza kościołom następujące zadanie: „Otwórz Księgę. Ogłaszaj prawdziwą wartość rzeczy – moje sądy. I dopasuj swoje indywidualne i grupowe sądy do moich”.

Kościół jest niemal jak sklep pełen kuriozów, który na wystawie prezentuje egzotyczne rzeczy, których ceny początkowo wydają się bez sensu. Jeśli widziałeś wystarczającą ilość filmów, to na pewno kojarzysz dziurę w czasoprzestrzeni otwierającą się nocą w pogrążonym we śnie mieście i pochłaniającą taki sklep. Ludzie budzą się, idą do pracy jak w każdy inny dzień, rzucają zdawkowe spojrzenia przez ramię – A to co? Nowy sklep? W witrynie sklepowej mogą zobaczyć Boże sądy. Niektórzy wejdą do środka. Inni rzucą cegłą.

Zadaniem kościoła, mówiąc krótko, jest ogłaszać sądy niebios i sprawiać, aby ich członkowie dopasowali do nich swoje życie. Kościoły są prezenterami niebiańskich sądów. Do jakiego miejsca na ziemi udasz się, aby usłyszeć i zobaczyć Boże sądy? Do kościoła, który wiernie głosi ewangelię. To miejsce i ludzie, oczywiście, którzy napotkają opór na tym świecie. Ludzie z tego świata oczywiście dalej będą kochać fałszywe ceny. Chcą ubierać to co wszyscy inni, robić to co wszyscy inni. Niewielu z nich uświadomi sobie, że natknęło się na początek wieczności.

W jaki dokładnie sposób Kościół ogłasza i uchwala Boże sądy?

Nauczanie Kościoła jest ogłaszaniem Jego sądów. Zawiera przesłanie, że cała ludzkość podpada pod święty Boży gniew, a następnie wskazuje na drogę do otrzymania wybaczenia – dobrą nowinę, która następuje po złej nowinie, która następuje po dobrej nowinie. Dla tych, którzy podążą tą ścieżką, nauczanie Kościoła wyznacza ścieżkę mądrości i sprawiedliwości.

Odmawiane przez Kościół modlitwy związane z uwielbieniem, wyznaniem grzechów i dziękczynieniem, także oznaczają zgodę z sądami Bożymi. Potwierdzamy to, kim On jest, kim my jesteśmy i co on nam dał poprzez Chrystusa. Nawet nasze modlitwy wstawiennicze, gdy dopasowane do Jego Słowa i Ducha, manifestują, że nasze ambicje zostały dopasowane do Bożych sądów.

Również śpiew w kościele jest aktem powtarzania Jego sądów, skierowanym do Niego i do nas nawzajem, w sposób melodyjny i zaangażowany emocjonalnie.

Dwa obrzędy kościelne, chrzest i Wieczerza Pańska, stanowią wstępny sąd odnośnie tego, kto należy do Królestwa Chrystusa, a kto nie. Wyznaczają linie członkostwa. Sprawiają, że niewidzialny Kościół staje się widzialny, określają, kto reprezentuje Jezusa, a kto nie, równocześnie ogłaszając, kto pozostaje pod sądem Bożym. To właśnie zrobił Paweł, gdy polecił Koryntianom oddać szatanowi człowieka, który sypiał ze swoją macochą i żeby nawet z takim nie jadali (1Kor 5:5.11). Człowiek ten miał być ekskomunikowany, czyli inaczej mówiąc, wyłączony ze wspólnoty.

No i wreszcie „ubieramy” Jego sądy w naszym życiu w ciągu tygodnia, zarówno gdy jesteśmy razem, jak i osobno. Nasza wspólnota i jej rozszerzenie powinny być obrazem naszej zgody z Bożymi sądami, gdy włączamy sprawiedliwość i wyłączamy niesprawiedliwość. Każdy członek kościoła powinien być żywą przepowiednią nadchodzących Bożych sądów.

Właśnie to ostatecznie nazywamy uwielbieniem przez Kościół. Jak zauważyli inni, uwielbienie Kościoła jest jego zgodą na Boże sądy. Uwielbiamy, gdy ogłaszam w słowie i czynie, czy jemy czy pijemy, śpiewamy czy modlimy się, „Ty, o Panie nasz, jesteś godny, cenny i wartościowy. Bałwany nie”.

Żeby było jasne, sposób, w jaki ogłasza sądy instytucjonalny kościół, różni się od sposobu, w jaki ogłasza te sądy pojedynczy członek kościoła, w sobotni wieczór w domu albo w ciągu tygodnia. Zarówno kościół jak i jego pojedynczy członek mogą powiedzieć „To jest ewangelia”, i mogą używać dokładnie takich samych słów. Różnica jednak polega na tym, że kościół przemawia w imieniu każdego członka, wiążąc go w ten sposób niczym sędzia wydający werdykt, który wiąże pozwanego. Późniejsze powtórzenie wyroku sądowego przez osobę, która była obecna na sali sądowej nie jest wiążące. To, co ogłasza kościół, innymi słowy, stanowi usankcjonowaną zgodę, którą potwierdzają wszyscy członkowie, razem przyłączając się do kościoła. Jego wersja ewangelii stanowi „oficjalną” wersję ewangelii, przynajmniej dla członków tego kościoła. To zgoda „dwóch lub trzech” zebranych razem w imieniu Jezusa. Często możemy znaleźć tę zgodę spisaną w formie wyznania wiary i zobowiązania związanego z członkostwem kościoła. Wrócimy do tej koncepcji w następnym rozdziale.

Rozmywanie granicy i zaciemnianie Bożych sądów

Przykre jest to, że wiele kościołów dzisiaj nie potrafi zrozumieć swojej roli na ziemi, jako miejsca, w którym Boże sądy są ogłaszane i wydawane jako wyroki będące zapowiedzią nadchodzącego sądu. Rozmazują one granicę pomiędzy kościołem a światem, w imię miłości. Teoretyzują o „wyśrodkowanych” kościołach albo „przyłączeniu się, zanim się uwierzy” lub po prostu twierdzą, że członkostwo kościelne jest niebiblijne. W tym samym czasie, rzadko albo nigdy, nie konfrontują grzechu. Tym samym odmawiają określenia, kto należy do świętej Bożej świątyni, a kto nie. Paweł nakazuje Koryntianom wyjdźcie spośród nich i odłączcie się, ponieważ Myśmy bowiem świątynią Boga żywego (2Kor 6:16–17). Kościoły te zdają się nie rozumieć ewangelizacyjnej i dyscyplinującej mocy wynikającej z czynienia tej świątyni widocznej poprzez nazywanie ludzi „świętymi”, „uczniami”, „tymi, którym wybaczono”.

Celem, jaki przyświeca takim zmylonym kościołom, jest obniżenie barier, z pewnością można uznać to za impuls, dla którego można znaleźć pewne biblijne uzasadnienie (1 List do Koryntian 9). Usuwają one jednak w ten sposób przeszkody, których usuwać nie powinny, przez co zaciemniają Boży sąd. „Może należysz, a może nie. Kto to może wiedzieć? Nie martw się. To nic ważnego”. Sprawia to wrażenie, jakby te kościoły nie chciały, aby ludzie myśleli o sądzie ostatecznym. Albo myślą, że ludzie szybciej kupią „ewangelię”, która mówi wyłącznie o włączaniu, a w ogóle nie mówi o wyłączaniu. To oczywiście fałszywa ewangelia. Dobra nowina, której nie poprzedza zła nowina, ostatecznie w ogóle nie jest dobra.

Jeśli rzeczywiście istnieje ostateczna i wielka przepaść, której nikt nie może przekroczyć, pomiędzy gromadzącym dla siebie bogaczem a biednym Łazarzem, który leżał u jego bram, dlaczego my nie mielibyśmy być teraz zapowiedzą nadejścia tego podziału poprzez wskazywanie, kto jest Kościołem na ziemi (zobacz Ewangelia Łukasza 16:19–31)? Dlaczego mielibyśmy udawać, że nie istnieje żadna otchłań, pozwalając, aby ludzie przychodzili i odchodzili od tak, bezimienni, bez odpowiedzialności, a (ostatecznie) niekochani?

Oczywiście kościoły będą się mylić, wskazując, kto powinien być „w”, a kto powinien znaleźć się „poza”. Pomyśl choćby o Wielebnym Whitfieldzie! Ale nawet wiedząc o tym, dalej kategorie „w” i „poza” dla Bożego Królestwa są niezmiennie prawdziwe. Nawet nasze niedoskonałe praktyki potwierdzają tylko, że jest lekcja, którą koniecznie należy sobie przyswoić.

Porzucenie stosowania praktyk członkostwa i dyscypliny sprawia, że przeoczona zostaje ewangelistyczna moc wynikająca z wykluczania, nie mówiąc o tym, że jest to porzucenie biblijnych wzorców (np. Mt 18:15–17; 1 List do Koryntian 5). Paweł jednak nie widział problemu w nazwaniu Koryntian „posłami pojednania”, równocześnie wzywając ich, aby oddzielili się jako lud (zobacz 2Kor 5:20; 6:17). Ewangelistyczna moc zawarta w możliwości wykluczania jest mocą związaną z byciem solą i światłem. To moc dokonywania wyróżniania. Ludzie mogą zobaczyć coś, czego nie mają i tego zapragnąć. Na co przyda się sól, która straciła swój smak albo światło ukryte pod korcem?

Należy pamiętać, że ewangelistyczna moc wykluczania nie działa na bogatych, szczęśliwych i zadowolonych – tych, którzy kochają ciemność. Działa na ubogich w duchu, pokornych, a także spragnionych sprawiedliwości. Działa na tych, którzy zaczęli odkrywać, podobnie jak autor Księgi Kaznodziei Salomona, bezowocność ludzkich sądów. Teraz chcą czegoś innego, odróżniającego się, potężnego, zmieniającego. Co ja tam widzę przez tę witrynę sklepową?

W jaki sposób sądy kościoła ujawniają Bożą miłość

Miłość zawsze wiąże się z sądem, a nasze sądy ujawniają, co kochamy. Jako takie, sądy wydawane przez kościół, jeśli są zgodne z Bożymi sądami, ujawniają Bożą miłość.

Decyzje podejmowane przez kościół odnośnie tego, co głosić, czego nauczać, co śpiewać i o co się modlić, ujawniają Bożą miłość. Tak jak decyzje dotyczące tego, na co wydawać pieniądze i kogo zatrudnić. Tak jak decyzje odnośnie tego, kogo ochrzcić a komu zabronić przystępowania do stołu w ramach egzekwowania dyscypliny kościelnej. Wszystkie te decyzje stanowią sądy, a zatem komunikują coś na temat Bożej miłości. Jedyne pytanie, jakie pozostaje, dotyczy tego, czy są one zgodne z sądami Bożymi ujawnionymi w Jego Słowie. Jeśli tak nie jest, to uczą na temat miłości kogoś innego, a nie Boga.

Boże sądy często zaskakują. Jezus przyszedł do chorych, a nie do zdrowych; ostatnich, a nie pierwszych. Paweł chciał się chlubić swoją słabością, a nie swoją siłą. Piotr mówił o cierpieniu dla sprawiedliwości. Autor Listu do Hebrajczyków powiedział, że żyjemy przez wiarę w rzeczy niewidzialne, czekając na objawienie się miasta, którego architektem i budowniczym jest Bóg. A co z tego wszystkiego najważniejsze, cała Biblia naucza, że Bóg usprawiedliwia nas przez wiarę, a nie uczynki. To ostatnia rzecz, której oczekują nasze pragnące własnej sprawiedliwości pyszne serca.

Członkostwo

Zastanówmy się nad decyzjami dotyczącymi członkostwa w kościele. Członkostwo kościelne, w jego najściślejszym sensie, jest uznaniem oraz pełnionym nadzorem, jaki kościół sprawuje wobec wyznania wiary członka. To właśnie robimy, gdy chrzcimy kogoś „w imieniu” Chrystusa, albo gdy „uczestniczymy w jednym chlebie” i ogłaszamy, że jesteśmy „jednym ciałem” (Mt 28:19; 1Kor 10:17). Mówimy wówczas patrzącym na nas narodom: „My, jako kościół, potwierdzamy, że Joe należy do Jezusa i jest członkiem ciała Chrystusa”. Ogłaszamy w konkretnym miejscu i w widoczny sposób – w czasie i przestrzeni – że jest uniwersalną i niewidzialną prawdą to, w co wierzymy. To wspólnotowe uznanie Bożej miłości.

Te sądy czasami mogą zaskakiwać. Przyjmujemy tych, którzy w świetle światowych standardów nie są ani mądrzy, ani wpływowi, ani dobrze urodzeni. Jakby nie było, dobrze wiemy, że Bóg wybrał to, co głupie, aby zawstydzić to, co mądre, słabe, aby zawstydzić to, co silne, aby nikt nie mógł się chlubić w obecności Boga (1Kor 1:26–29). Przyjmujemy także tych, którzy kiedyś praktykowali czyny seksualnie niemoralne, bałwochwalstwo, cudzołóstwo, homoseksualizm, złodziejstwo, chciwość, pijaństwo, bluźnierstwo, oszustwo, ale pokutowali z tych grzechów.

Dobrze zastanów się na przykład nad tym, co kościół robi, gdy przyjmuje w poczet swoich członków oszusta, który pokutował ze swoich oszustw, a wyłącza z listy członków sprzedawcę, który zarabia na okłamywaniu ludzi. Nakreśla granicę pomiędzy Bożą miłością a miłością tego świata. Mówi wówczas: „Bóg kocha uczciwość i sprawiedliwy handel oraz pokorę; nienawidzi nieuczciwości, wykorzystywania ludzi i pychy”. W taki sposób sądy wydawane w kwestii członkostwa w kościele definiują Bożą miłość do świata.

Pewnego razu członkiem naszego kościoła chciał zostać człowiek, który posiadał kartotekę kryminalną. Był karany za przestępstwa na tle seksualnym. Był jednak bardzo szczery w związku ze swoją przeszłością. Ale charakter tych przestępstw sprawiał, że wiele osób reagowało nerwowo na perspektywę uznania go za członka kościoła. Z jednej strony, chcieliśmy okazać miłość i chronić osoby, które mogłyby zostać narażone na niebezpieczeństwo. Z drugiej strony, chcieliśmy ogłosić, że Jezus przebacza i kocha nawet ludzi, którzy popełnili zbrodnie takie jak ten człowiek. Kościół zdecydował się przyjąć go, pod warunkiem, że podda się wielu rozmaitym strukturom odpowiedzialności pozwalającym na jego kontrolę. Z chęcią na to przystał. W takiej sytuacji kościół ogłosił sąd, którego celem było zarówno okazać miłość do pokutującego grzesznika, jak i osób, które mogły poczuć się zagrożone. Mam nadzieję, że w taki sposób mogliśmy pokazać coś więcej światu na temat Bożej miłości.

Dyscyplina

Także dyscyplina kościelna ujawnia i definiuje Bożą miłość. Autor Listu do Hebrajczyków przypomniał swoim czytelnikom, że Pan karci tych, których kocha. Powiada, że Jego karcenie – dyscyplina – ujawnia, kim są Jego prawdziwi synowie i prawdziwe córki.

Jak dyscyplina może ujawniać miłość? Dyscyplina bez względu na to, czy pochodzi bezpośrednio od Boga czy wykonywana jest przez kościół, wyznacza granicę pomiędzy tym, co święte, a tym, co nieświęte, tak jak decyzje dotyczące członkostwa, ale poprzez skorygowanie grzechu. Mówi ona: „Ta rzecz, względem której jesteś kuszony, aby uznać ją za cenną i wartościową, taką nie jest. W rzeczywistości nie ma w sobie w ogóle życia”. Dyscyplina dokonuje rozróżnienia pomiędzy cennym a marnym, życiem i śmiercią, miłością i nienawiścią.

Pamiętam, jak pewna członkini mojego kościoła wskazała na pewne obszary w moim życiu, w których kierowałem się egoizmem. To był akt dyscypliny dokonany w miłości. Nakreśliła ona granice pomiędzy świętym (bezinteresownością) a nieświętym (egoizmem) i pokazała mi ją w widoczny sposób.

Pamiętam też sytuację, gdy nasz kościół zdecydował o usunięciu spośród swoich członków pewnego mężczyzny, który zostawił swoją żonę i dzieci dla innej kobiety. Przez kilka miesięcy prosiliśmy go, aby pokutował, ale nie chciał tego zrobić. Dlatego nakreśliliśmy granicę pomiędzy nim a kościołem, który jest świątynią Bożą, poprzez pozbawienie go członkostwa. Uznaliśmy, że właśnie to nakazał nam Jezus, a o czym możemy przeczytać w Ewangelii Mateusza 18:15–17, jak również Paweł, co znajdziemy w Pierwszym Liście do Koryntian 5. Nie mogliśmy mieć pewności, że on ciągle należy do tej świątyni, ponieważ jego życie zdawało się świadczyć o tym, że ceni bardziej swoją miłość i swoje sądy niż Bożą miłość i Boże sądy. Nie zakładamy, że potrafimy przejrzeć czyjeś sumienie na wylot, jakbyśmy posiadali jakiś aparat rentgenowski do prześwietlania duszy Duchem Świętym. Nie mieliśmy wglądu w jego duszę i nie mogliśmy z całą pewnością stwierdzić, że ten człowiek nie jest już chrześcijaninem. Wiedzieliśmy tylko, że my, jako kościół, kolektywnie, nie mogliśmy już uczciwie potwierdzać wyznania wiary tego człowieka. Dlatego woleliśmy cofnąć to potwierdzenie niż dalej ogłaszać coś, w co już nie wierzyliśmy.

Autor Listu do Hebrajczyków twierdzi także, że Bóg dyscyplinuje nas, abyśmy mogli uczestniczyć w Jego świętości. Następnie dodaje: Żadne karanie nie wydaje się chwilowo przyjemne, lecz bolesne, później jednak wydaje błogi owoc sprawiedliwości tym, którzy przez nie zostali wyćwiczeni (Hbr 12:10–11). Także psalmista zauważa:

Błogosławiony mąż, którego Ty chłoszczesz, PANIE,

i uczysz go Twym prawem (Ps 94:12, UBG)

Czy pragniesz owocu pokoju, sprawiedliwości i szczęścia dla siebie i swojego kościoła? Jeśli nie, to zapomnij o dyscyplinie kościelnej.

Pamiętam, gdy pierwszy raz wziąłem do ręki nożyce ogrodnicze, żeby przystrzyc krzew różany rosnący na moim trawniku. Nie czułem się komfortowo: „Czy na pewno powinienem uciąć te gałęzie? Czy nie skaleczę tej rośliny?”. Ale nie zrezygnowałem i postanowiłem ciąć – przez wiarę. Rok później – patrzcie i podziwiajcie – krzew zapełnił się kwitnącymi różami.

Mówiąc krótko, dyscyplinujemy ze względu na miłość, świętość, zdrowie i wzrost. Członkostwo kościelne i sądy związane z dyscypliną przedstawiają światu definicję miłości. Definiują ją dla tych, którzy są przyjmowani i wykluczani. Są jak drukarka etykiet, która drukuje metki dla państwa Bożego i państwa człowieka, a te dwa państwa stanowią symbole Bożej miłości i miłości do ego.

Tak jak wskazujący palec, sądy te oznajmiają „Miłość, tą drogą!”, aby wszystkie oczy mogły spojrzeć w górę i zobaczyć tego, który jest Miłością.

Ewangelizacja i dobre uczynki

Sposób, w jaki kościół decyduje się poświęcić ewangelizacji i pełnić dobrych uczynków mówi wiele o sądzie i miłości Bożej. Czy członkowie kościoła głoszą ewangelię? Czy nawołują ludzi do pokuty? Czy ostrzegają przed nadchodzącym sądem? Jak duży nacisk liderzy kościoła kładą na ewangelizację i jaką rolę odgrywa ona w ich własnym życiu?

Załóżmy, z jednej strony, że liderzy kościoła rzadko mówią o Bożym sądzie i rzadko dają ewangelizacyjny przykład w kościele. Członkowie kościoła z kolei będą rzadko dzielić się ewangelią ze swoimi rodzinami, przyjaciółmi i sąsiadami. Taki kościół najwyraźniej będzie mówił coś (fałszywego) na temat charakteru Bożych sądów i miłości. Załóżmy, z drugiej strony, że pastorzy często w swoich modlitwach wymieniają ewangelizację, często zachęcają ludzi do głoszenia ewangelii, często dzielą się ewangelią w obecności członków kościoła, a także często mówią o nadchodzącym Bożym sądzie. Taki kościół w oczywisty sposób będzie komunikował coś zupełnie innego na temat Bożej miłości.

Podobnie sposób, w jaki kościół naucza, modli się, a także czyni dobro wewnątrz i poza kościołem, pomaga definiować Bożą miłość wobec świata. Czy pastor modli się o cierpiących ludzi, o których mówiły wiadomości w telewizji? Czy pastor pozwala na to, aby głos zabierali członkowie, którzy chcą mówić o konkretnych potrzebach, które pozwalają w praktyczny sposób służyć innym i tym, którzy chcą prosić o modlitwę w takich intencjach? Czy członkowie starają się służyć i dbać o innych, gdy nikt nie patrzy? Obecność lub brak obecności wymienionych czynności będą komunikowały coś na temat tego, czy Bóg jest Bogiem miłosierdzia i sprawiedliwości. Czy troszczy się o zgnębionych, prześladowanych, dyskryminowanych?

Wspólnota

Zastanów się wreszcie nad tym, w jaki sposób małe sądy członków kościoła muszą ujawniać miłość Bożą do świata. Członek kościoła Jim, który jest białoskóry, w bardzo emocjonalny sposób wyraża swoją opinię na tematy związane z rasą w obecności Jeremiego, który jest czarnoskóry. Jeremy w tym momencie musi dokonać kilku sądów: „Czy powinienem coś powiedzieć Jimowi, a jeśli tak, to co?”. Jeśli Jeremy się odezwie, Jim również musi dokonać sądu: „Jak mam odpowiedzieć komuś, kogo doświadczenie jest inne niż moje?”.

Starsi powołują Douglasa na urząd starszego. Melony nie może wskazać żadnej konkretnej przyczyny, która dyskwalifikowałaby Douglasa z możliwości pełnienia urzędu, ale uważa go za aroganckiego i niewrażliwego, przez co nie powinien być starszym. Musi teraz dokonać kilku sądów: „Jak pewna jestem tego, co sądzę o Douglasie? Co powinnam powiedzieć na jego temat innym starszym? Czy powinnam powiedzieć o tym innym członkom kościoła, ryzykując oskarżenia o wprowadzanie podziału?”.

Na spotkaniu towarzyskim członkini kościoła Sarah nieustannie chwali się sportowymi i naukowymi osiągnięciami swoich dzieci. Tanisha, jej przyjaciółka, ma dzieci, które z trudem sobie radzą w większości dziecięcych kategorii, przez co Tanisha zaczyna odczuwać coraz większą złość i zazdrość wobec Sary. Lider jej grupy studium biblijnego zachęca ją, aby znosiła to cierpliwie, pozwoliła, aby miłość przykryła wiele grzechów i wybaczyła Sarze, nawet jeśli Sarah pozostanie obojętna na swój brak wrażliwości. Tanisha musi wydać sąd: „Czy powinnam unikać Sary, coś jej powiedzieć, czy może pójść za radą mojego przyjaciela i po cichu jej wybaczyć i dalej znosić cierpliwie jej zachowanie?”.

Członek kościoła Gary jest bezrobotny od roku, ale nie wykazuje żadnych chęci znalezienia pracy i całe dnie spędza przed telewizorem. W tym samym czasie członkini kościoła Susanne, samotna mama, pracuje na dwa etaty i ciągle nie może związać końca z końcem. Oboje mieli problemy z zapłaceniem czynszu i właśnie otrzymali ostrzeżenia o eksmisji. Kościół musi dokonać dwóch sądów: „Jak możemy pomóc Gary’emu? Jak możemy pomóc Susanne?”.

Brownowie wiedzą, że ich napięty grafik pozwala na zaproszenie kogoś na obiad tylko raz w tygodniu. Zastanawiają się nad różnymi ludźmi w kościele: dobrymi przyjaciółmi, z którymi naturalnie czują się bardzo dobrze, starszymi osobami, samotnymi studentami, młodymi rodzinami, ludźmi innej rasy, klasy społecznej itd. Muszą dokonać sądu: „Jacy ludzie powinni stać się priorytetem?”.

Każdy z tych sądów daje członkom kościoła szansę na to, aby ujawniać Bożą miłość. Nie chodzi o to, że na te wszystkie pytania istnieje jedna dobra odpowiedź. Ale w takich momentach możemy podjąć decyzję, że będziemy starali się żyć zgodnie z Bożymi sądami i Bożą miłością albo nie. Fragment z Biblii, który przychodzi mi na myśl, związany jest ze słowami Jezusa: Nowe przykazanie daję wam, abyście się wzajemnie miłowali, jak Ja was umiłowałem; abyście się i wy wzajemnie miłowali. Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli miłość wzajemną mieć będziecie (J 13:34–35).

Po pierwsze zauważ, że decyzje, które podejmujemy odnośnie tego, że kochamy się nawzajem (albo nie), będzie ukazywało (lub nie) miłość Jezusa do grzeszników. Po drugie zauważ, że nasi bliźni i niewierzący przyjaciele będą wiedzieli, że należymy do Jezusa nie tylko przez to, w jaki sposób ich kochamy, ale także przez to, w jaki sposób kochamy siebie nawzajem.

Innymi słowy, decyzja Jeremiego, aby napomnieć grzech, a także decyzja Jima, aby przyjąć to napomnienie, powołanie Douglasa na urząd starszego, a także odpowiedź na to ze strony Melony, decyzja Tanishy, jak zachować się wobec Sary, i tak dalej, wszystkie konfrontują wszystkich z tym jednym pytaniem: Czy będą kochać te inne osoby tak jak pokochał ich Chrystus?

Wniosek

Na początku tego rozdziału wspomniałem, jak często ludzie powtarzają ten zwrot: „Nie osądzaj mnie”. Czy wypowiadane w odruchu samoobrony, czy jako żart, ma on sens w kulturze, która jest przekonana, że ludzie faktycznie są zdolni do tego, aby nie sądzić. To oczywiście nie jest możliwe. Każdego dnia wszyscy dokonujemy sądów. Ten proces nazywa się podejmowaniem decyzji.

Oczywiście wmawiamy sobie, że nie lubimy koncepcji sądu, ponieważ sąd wiąże się z wykluczaniem czegoś, a pewnego dnia to my możemy być wykluczeni. Dlatego współczesne rozwiązanie oferowane w świecie Zachodu opiera się na wykluczeniu wykluczania. Burzymy wszelkie możliwe mury. Wyśmiewamy stare tradycje niczym telewizyjny show, w którym wyśmiewany jest każdy, kto bierze siebie zbyt serio. Rezygnujemy z moralnych granic, rozmywamy pojęcie płci, obalamy wszelkie możliwe autorytety.

Co nam pozostaje? Nasze plemiona, bałwany, apetyty. Pozbywszy się starych cnót takich jak honor, uprzejmość i miłosierdzie, jak również umiejętność moralnego myślenia w ogóle, opieramy się na sądach i ustawodawcach, którzy rozstrzygają spory między nami. Nawet oni stają się świadkami rosnącego moralnego chaosu.

W takim środowisku kościoły naprawdę stają się sklepami z kuriozami. Wyglądają coraz bardziej dziwacznie. Wypełnione są ludźmi, którzy naprawdę wierzą w „Bóg mówi”. A to, co „Bóg mówi” naprawdę słyszą – wierzą i są posłuszni – miłości.

Co prowadzi nas do pytania, na które odpowiemy w naszym ostatnim rozdziale: Co autorytet ma wspólnego z miłością?

7

Miłość i autorytet

Boimy się nie tylko sądu. Boimy się ludzi, którzy wydają te sądy. To prowadzi nas do tematu związanego z autorytetem. Autorytetem jest ktoś, kto ma prawo wydawać sądy wiążące dla innych.

Autorytet nie jest tym samym co władza. Władza jest zdolnością, jak np. siła, aby podnieść głaz. W bardzo młodym wieku możesz posiadać władzę albo umiejętności, żeby prowadzić samochód, ale nie masz prawnego autorytetu, żeby to robić, dopóki nie zdobędziesz prawa jazdy.

Powtórzę to jeszcze raz, autorytet jest moralnym prawem albo moralnym zezwoleniem na to, aby sprawować władzę w określonej dziedzinie. To jak mandat albo umocowanie. Inni podlegający takiej domenie mają obowiązek podporządkowania się, przynajmniej zgodnie z warunkami określonymi w takim umocowaniu. Muszę być posłuszny oficerowi policji w kwestii ograniczenia prędkości; nie muszę być mu posłuszny w kwestii tego, kogo mam poślubić.

Możemy posłużyć się też innym przykładem: ojciec posiada autorytet nad dziećmi; podlegają one zakresowi jego umocowania. Jego autorytet jest jednak ograniczony, ponieważ on sam, z kolei, podlega wyższemu moralnemu autorytetowi. Nie posiada władzy absolutnej, która pozwalałby mu robić z dziećmi, co mu się podoba. Bóg nigdy nie daje ojcom prawa, aby dręczyli lub krzywdzili swoje dzieci. Żaden ojciec nie posiada takiego autorytetu. Autorytet ojca nad dziećmi raczej musi zawsze być sprawowany w ramach warunków określonych przez mocodawcę, którym jest Bóg.

Tylko Bóg posiada absolutny i niekwestionowany autorytet. Jego autorytet jest. On może, kiedy tylko chce, nakazać nam, co mamy jeść, w co się ubierać, z kim spać. Jego autorytet nie podlega wyższej instancji ani nie możemy odwołać Go ze stanowiska, ponieważ nie powołaliśmy Go na Jego stanowisko. Możemy Go przez jakiś czas ignorować, ale nie możemy zagłosować przeciwko Niemu. Posiada On niezmienne prawo moralne, aby rządzić, wydawać wyroki, sprawować władzę. Jak autor powieści, który pisze to, na co ma ochotę, autor stworzenia posiada władzę nad wszystkim, co stworzył.

Ludzka władza natomiast jest zawsze względna i ograniczona. To nie jest coś, czym jesteśmy. To coś, co musi nam być dane[89]. To urząd, na który musimy wstąpić – bez względu na to, czy jest to urząd męża, rodzica, obywatela, członka kościoła, pastora/starszego, policjanta, kongresmena, sędziego, nauczyciela, pilota linii lotniczych, poborcy opłat na autostradzie czy jakikolwiek inny. Nasz autorytet jest pożyczony od Boga, co oznacza, że Bóg zawsze ustanawia jego cele i ograniczenia.

To są niektóre z podstaw definicji autorytetu. Są dość prostolinijne. Ale spektakl związany z autorytetem – ach, to zupełnie co innego. I jaki to spektakl!

Przynajmniej dwie rzeczy składają się na ten spektakl. Pierwsza to ta, że wszyscy chcemy mieć autorytet, przynajmniej nad nami samymi. W każdym z nas istnieje impuls, który sprawia, że w przypadku przekroczenia pewnej granicy reagujemy: „Nie jesteś Bogiem! Nie masz prawa. Kim ci się wydaje, że jesteś?”. Jesteśmy gotowi skoczyć do gardła każdemu, kto bezceremonialnie i bezprawnie wkracza na nasze terytorium.

Po drugie, wszyscy wiemy, jak często autorytet podlega nadużyciom. Rodzice krzywdzą swoje dzieci, duchowni defraudują pieniądze swoich kongregacji; szefowie dyskryminują klasy pracownicze; przywódcy polityczni biorą łapówki; silni wykorzystują słabych. Dlatego uznajemy, że autorytetowi nie można ufać. Jest jak broń. Nie zostawia się broni, żeby leżała sobie beztrosko na stole. To może skończyć się czyjąś raną postrzałową. Być może lepiej pozbyć się broni w ogóle.

Co zatem zrobić z autorytetem? Wydaje się, że jeśli pozbyć się go całkowicie, to życie ludzi we wspólnocie nie byłoby w ogóle możliwe. Nie możesz na przykład pozwolić, aby każdy, kto tylko ma na to ochotę, prowadził samochód. Ale czy autorytet jest ze swojej natury pozbawiony miłości? Jeśli mamy rozmawiać o autorytecie, to musimy najpierw zmierzyć się z bardzo trudną prawdą na jego temat.

Uczciwe spojrzenie

Książka, za którą Toni Morrison otrzymała nagrodę Pulitzera – Umiłowana, daje rozdzierający serce obraz tego, jak niszczycielska siła może wiązać się z autorytetem[90]. Akcja powieści toczy się w roku 1874 zaraz po obaleniu niewolnictwa. Dotyka problematyki związanej ze społecznym i psychologicznym wpływem niewolnictwa na życie kilkorga czarnoskórych niewolników, którzy odzyskali wolność.

W jednej ze scen bohaterka znana jako babcia Baby Suggs wspomina, dlaczego nie przerażała jej perspektywa tego, iż jej najmłodszy syn może umrzeć. Zdawała sobie sprawę z tego, że „Była na to lepiej przygotowana niż na wieść o tym, że syn żyje”. Jakby nie było, jej białoskórzy właściciele ukradli jej wszystkie urodzone przez nią dzieci. Nauczyła się więc nie przykładać do nich żadnej wagi.

Był ostatnim z jej dzieci. Ledwie na niego zerknęła po urodzeniu, bo nie warto było zbytnio przyzwyczajać się do wyglądu ciałka, które i tak nie doczeka wieku dojrzałego. Siedem razy przedtem już to przeżywała: brała do rąk małą stópkę, porównywała pulchne paluszki ze swoimi palcami. I nigdy nie było jej dane oglądać dorosłych rąk swoich dzieci, rąk kobiet lub mężczyzn, które matka rozpoznałaby wszędzie.

Czy jesteś w stanie sobie wyobrazić, że jest ci odbierane siedmioro dzieci? W majestacie prawa? Na mocy konstytucji? Jak rzecz? Co to może zrobić z matką?

Nigdy nie zdarzyło się jej zobaczyć u swoich dzieci stałych zębów i charakterystycznego tylko dla nich sposobu trzymania głowy. Czy Patty przestała seplenić? Jaki odcień przybrała w końcu skóra Famous? Czy na brodzie Johnny’ego był rozszczep, czy też dołek, który pewnie zniknął, gdy jego szczęka urosła? Cztery córki – gdy widziała je po raz ostatni, nie miały jeszcze włosów pod pachami, czy Ardelia nadal lubi przypalony spód chleba? Wszystkich siedmioro odeszło albo umarło. Po co więc zbyt uważnie przyglądać się najmłodszemu?[91]

Delikatne dzieci. Sprzedane nieznanemu panu. Aby mógł robić z nimi, co mu się podoba i wykorzystać wedle swojej woli.

Ale nie tylko swoich dzieci nie znała. Baby Suggs, po odzyskaniu wolności, uświadomiła sobie, że nie zna samej siebie.

Smutek brał się stąd, że nie wiedziała, gdzie zostały pochowane jej dzieci, albo jak wyglądają, jeśli nadal żyją, to faktem było, że wiedziała o nich więcej niż o sobie, bo nigdy nie miała mapy, która pomogłaby jej umiejscowić własne ja.

Czy potrafiła śpiewać? (Czy przyjemnie było słuchać, gdy śpiewała?). Czy była ładna? Czy była oddana w przyjaźni? Czy zdarzyło jej się być kochającą matką? Wierną żoną? Czy miałam siostrę i czy ona mnie wyróżniała? Czy jeśli moja matka by mnie znała, to by mnie lubiła?[92]

Stajemy się tym, kim jesteśmy poprzez nasze relacje – kochankę, przyjaciela, matkę, żonę, siostrę, córkę. Właściciele niewolników prawdopodobnie instynktownie wiedzieli, że przecinając więzy społeczne, odczłowieczają niewolników i zamieniają ich w bardziej pożyteczne narzędzia: ogrodową łopatę, kuchenną rękawicę, wiadro wody, pług. Baby Suggs całe swoje życie traktowana była nie jako istota, która jest obrazem Boga, ale jako narzędzie.

Posiadająca prawną legitymację władza – autorytet – okradł człowieka z człowieczeństwa.

W obliczy takiej prawdy, czyż wszelkie niefrasobliwe i radosne stwierdzenia, że „autorytet jest miłością”, nie będą naiwne? Czyż nie ryzykujemy propagowania jeszcze większej niesprawiedliwości?

Tytuł książki Umiłowana jest pełen ironii. Nie potrzeba mocno zagłębić się w lekturę, żeby wyjaśnić jego rolę w powieści, czyli mniej więcej taką, że miłość bardzo się stara zaistnieć na kartach tej książki. Desperacko szuka jakiejś szansy. Chwyta się każdej nadziei. Chce żyć. Ale rok 1876 istnieje całkowicie w cieniu przeszłości. To nie było tak, że z nóg spadły kajdany i niewolnicy nagle stali się szczęśliwymi ludźmi tryskającymi zdrowiem. Destrukcyjna moc niewolnictwa żyła w nich dalej. Tragiczne jest to, że bohaterowie powieści zdolni są wyłącznie do niszczących i wypaczonych rodzajów miłości. Gdy wydaje się, że dwoje z nich może cieszyć się miłością – matka z córką, mężczyzna z kobietą, siostra z siostrą – nagle „chaos i bałagan” charakteryzujący emocjonalne wnętrze każdego bohatera niweczy te plany i pozostawia bohaterów z niczym. Przytoczone powyżej cytaty pozwalają wejrzeć w ogrom psychicznych zniszczeń, jakie może powodować nadużywanie władzy. Ludzie nigdy nie dochodzą do siebie po takich doświadczeniach. Takie rany nigdy się nie goją, przynajmniej nie w życiu po tej stronie nieba.

Wiedząc o tym, możemy zapytać, czy miłość i autorytet mogą współistnieć? Co dla nas zrozumiałe, wiele osób odpowie, że nie. Nasze czasy pozwalają na pójście na terapię, oferują zachętę i dobre rady. Dzieci, które w klasie sprawiają nieustanne problemy, mogą właśnie tego potrzebować, ale na pewno nie potrzebują dyscypliny. Słowo dyscyplina brzmi ostro, zbyt autorytatywnie.

Ale czy tak naprawdę jest? Uważam, że w rzeczywistości autorytet jest niezbędny dla zdrowego życia i wzrostu. Istnieje różnica pomiędzy zdrowym korzystaniem z władzy i jej nadużywaniem, które prowadzi do autorytaryzmu.

Albo ujmę to jeszcze dosadniej, nie sądzę, że możemy oddzielić miłość od autorytetu, tak jak w ostatnim rozdziale powiedziałem, że nie możemy oddzielić miłości od sądu. Powiedziałem tam, że połączenie miłości z sądem jest nieuniknione, ponieważ miłość zawsze wiąże się z sądem. Tak też jest z autorytetem. Wszyscy korzystamy z każdego danego nam autorytetu do celów związanych z naszymi miłościami – zawsze. To prawda dla Abrahamów Lincolnów i Adolfów Hitlerów, szefa firmy i opiekunki do dziecka, dla ciebie i dla mnie. Miłość rządzi. To właśnie robi. Miłość zawsze korzysta z każdej danej jej władzy do realizacji jej celów.

Prawdziwe pytanie związane z korzystaniem przez nas z autorytetu, to pytanie, co lub kogo kochamy najbardziej? Tego panowanie będziemy właśnie ustanawiać. Przypomnij sobie dwa państwa Augustyna. Albo najbardziej kochamy Boga albo samych siebie, a nasza miłość będzie środkiem do realizacji jednego z tych dwóch celów. Będziemy pracować albo na rzecz stwarzającej życie Bożej chwały albo na rzecz chwały naszych kurczących się wszechświatów.

Kościoły natomiast powinny być obrazami tej pierwszej a nie drugiej. Mają być ambasadami nieba, w których panuje Boża miłość. Jego wypełnione miłością panowanie powinno mieć odzwierciedlenie w autorytecie kongregacji, jej przywództwie i w życiu poszczególnych członków kościoła.

Aby to zrozumieć, spójrzmy na autorytet w stworzeniu, upadku i odkupieniu, a później na autorytet Kościoła.

Autorytet w stworzeniu

Rolnik Adam budzi się o 4:30 rano, zakłada kombinezon i buty, karmi kurczaki, doi krowy, a później wspina się na traktor i jedzie na pole. Bóg nakazał mu, aby „uprawiał” swoją rolę i jej „strzegł” (1Moj 2:15).

To będzie długi dzień, ale praca jest dobra i wynagradza. Dostarcza do miasteczka ziarno, mleko i jaja. Inni zamieniają ziarno na chleb i makaron, mleko na jogurt i ser, a jaja na omlety. Jego żona Evelyn i ich dzieci także mają swój wkład w to dzieło. A pracownicy, których Adam zatrudnia, pozwalają mu zebrać plon z trzech pól, a nie tylko jednego.

Bóg stworzył rolnika Adama i jego żonę Evelyn na swój obraz i podobieństwo, a następnie powierzył im zadanie, aby panowali nad swoim kawałkiem ziemi. Powiedział im, aby przynosili owoce, rozmnażali się, podbijali i panowali (1Moj 1:28). Gdy otwiera swoją Biblię, rolnik Adam uświadamia sobie, że bycie stworzonym na obraz i podobieństwo Boże oznacza, że on i Evelyn są synem i córką Boga, a także, że zostali ukoronowani jako król i królowa nad swoim kurczakami, krowami, dziećmi i polami.

Ale nie tylko oni. Wszyscy ludzie, jako ci, którzy są stworzeni na obraz Boga, zostali ukoronowani jako królowie i królowe. Psalmista patrzy na to z podziwem:

Czymże jest człowiek, że o nim pamiętasz,

Lub syn człowieczy, że go nawiedzasz?

Uczyniłeś go niewiele mniejszym od Boga,

Chwałą i dostojeństwem uwieńczyłeś go.

Dałeś mu panowanie nad dziełami rąk swoich,

Wszystko złożyłeś pod stopy jego:

Owce i wszelkie bydło,

Nadto zwierzęta polne,

Ptactwo niebieskie i ryby morskie,

Cokolwiek ciągnie szlakami mórz (Ps 8:5–9).

Bycie człowiekiem oznacza bycie wyznaczonym do panowania. To bardzo istotna część tego, co oznacza być stworzonym na obraz Boga. Tak jak syn wygląda i zachowuje się jak ojciec oraz robi to, co ojciec, tak my zostaliśmy stworzeni, by panować, tak jak nasz Bóg, który jest Królem. Kluczową cechą bycia człowiekiem jest panowanie – posiadanie i sprawowanie autorytetu – w sposób, który oddaje charakter Boga.

Czy rolnik Adam wraz ze swoją żoną Evelyn powinni sprawować panowanie nad swoimi dziećmi i pracownikami gospodarstwa w taki sam sposób, jak robią to z kurczakami i krowami? Oczywiście, że nie. Dzieci i pracownicy także zostali stworzeni na obraz Boga. Są królami i królowymi we własnych królestwach. Oznacza to, że zadanie Adama i Evelyn polega na wychowywaniu, kształceniu i uczeniu dzieci tak, jak to się ma w przypadku księżniczek i książąt, przygotowując ich do panowania. A pracownicy gospodarstwa powinni otrzymywać godziwą zapłatę i mieć możliwość maksymalnego rozwoju własnego potencjału w swoim panowaniu. Może te trzy pola zamienią się w dziewięć pól dzięki ich pracy, a każdy z nich zyska pieczę nad kilkoma polami. Pomocnicy awansują na managerów, a managerowie na właścicieli swoich własnych gospodarstw.

Bóg dał każdemu człowiekowi określoną domenę i zbiór zasad i przepisów dotyczących zarządzania tą domeną. Tutaj podaję dwie najważniejsze:

Po pierwsze, korzystaj ze swojego autorytetu, aby tworzyć, rozwijać i przyczyniać się do rozkwitu człowieka. Autorytet istnieje po to, aby być autorem, jak wskazuje wspólny łaciński źródłosłów tych dwóch rzeczowników. Bóg był autorem stworzenia z niczego. Wyobrażamy sobie Go, jak bierze coś, co stworzył, i nadaje temu porządek, kształt i funkcję. I tak samo my, oramy ziemię, obsiewamy pole, budujemy dom, brukujemy ulicę, sprzedajemy towary na rynku.

Po drugie, korzystaj z autorytetu nad innymi ludźmi, aby wyposażać ich i dawać prawo do sprawowania władzy. Bóg korzysta ze swojego autorytetu bardzo hojnie. Deleguje. Umocowuje tych, którzy stworzeni są na Jego obraz i podobieństwo, aby oni mogli wyobrażać, naśladować, kopiować i reprezentować Go. Dlatego właśnie psalmista jest taki zdumiony: zauważa, że Bóg umieścił gwiazdy w ich miejscu i wybucha: Czymże jest człowiek, że o nim pamiętasz (Ps 8:5). My nigdy nie będziemy potrafili umieszczać gwiazd w ich miejscach. Możemy się zastanawiać, dlaczego Bóg po prostu nie rządził ziemią i nie podbił jej bez nas – dokonałby tak wspaniałego dzieła bez nas! On na pewno sprawiłby, że nikt nie tkwiłby w korku, a żadne sznurówki nie zawiązałyby się w pęk, nie mówiąc już o wojnach, przestępstwach, a także mostach, które zawaliły się ze względu na wady konstrukcyjne. Ale pomimo tego, z jakiś sobie znanych powodów, Bóg powierza nam autorytet. Daje nam przestrzeń do sprawowania władzy, rozwoju, robienia błędów, ponoszenia porażek i zaczynania od początku. Jest jak ojciec mówiący do swojego syna: „Zbuduj ten domek na drzewie razem ze mną”, albo jak matka mówiąca do swojej córki: „Upiecz ze mną ciasto”, pomimo tego, że rodzice wiedzą, iż dzieci nie są w stanie zrobić tego nawet w połowie tak dobrze jak oni.

Boże panowanie nad nami cechuje przede wszystkim hojność. On chce dzielić z nami swoją chwałę, ponieważ, gdy ją dzielimy, stajemy się obrazem albo manifestacją Jego chwały, którą mogą wszyscy zobaczyć. Nasz autorytet nad innymi istotami stworzonymi na Jego obraz, bez względu na to, czy są to nasze dzieci, czy ludzie odpowiedzialni wobec nas w biurze, również powinien prowadzić do tego, że zostaną oni upoważnieni, wyposażeni i wypromowani. To nauczanie nauczyciela, trenowanie trenera, macierzyńskość matki. Mówią one: „Ucz się więcej. Biegnij szybciej. Kochaj mądrze. Dam ci odpowiednie narzędzia”.

Autorytet, w sposób, w jaki Bóg zaplanował w stworzeniu, nie odbiera ludziom człowieczeństwa. Człowiek został stworzony do sprawowania autorytetu, tak jak samochód wyścigowy został stworzony do wyścigów. Właśnie dlatego, gdy masz szansę sprawowania w jakikolwiek sposób autorytetu, to czasami uderzy cię myśl: „Tak, właśnie do tego zostałem stworzony!”. Odkładając na chwilę pytanie związane z grzechem, skupmy się na tym, że sprawowanie autorytetu jest satysfakcjonujące i ożywiające.

Nie chodzi jednak tylko o sprawowanie kontroli. Chodzi o kochanie i służenie innym. Właściwie sprawowany autorytet nie działa tylko odgórnie ale także oddolnie. Wyobraź sobie mnie w Disneylandzie z jedną córką na plecach, drugą na rękach, jak gonię się z trzecią i czwartą po parku i robię wszystko, żeby były szczęśliwe. Albo wyobraź sobie moją żonę jak jeździ z treningu softballa na lekcję baletu, a z lekcji baletu na lekcję gry na fortepianie. Tak jak w przypadku autorytetu Bożego, który jest „skałą”, na której stoimy, dlatego autorytet, który charakteryzuje się miłością, wiąże się z kładzeniem swojego życia jak platformy, na której inni mogą budować swoje życie. Oto mi chodzi, gdy mówię, że autorytet działa nie tylko odgórnie, ale także oddolnie. „Dam ci, czego potrzebujesz, dam ci potrzebne fundusze, zasoby, poprowadzę cię” – to działanie oddolne. „Zasady są takie” – to działanie odgórne. Autorytet zawiera w sobie oba.

Właściwy autorytet wiąże, aby uwolnić, koryguje, aby nauczyć, przycina, aby pozwolić na wzrost, dyscyplinuje, aby ćwiczyć, tworzy prawo, aby budować, sądzi, aby odkupić, bada, aby ulepszać. Zaufaj mi, a ja dam ci ogród, w którym można stworzyć świat. Tylko przestrzegaj moich przykazań. Kocham cię.

Dobry autorytet kocha. Dobry autorytet udziela. Dobry autorytet przekazuje autorytet.

Bóg stworzył rolnika Adama, aby ten robił to, co robi na swojej roli z miłości – miłości Boga i miłości bliźniego. Będzie karmił kurczaki i doił krowy, ponieważ kocha swoją żonę i dzieci. Będzie siał i zbierał na polu, ponieważ kocha swoich pracowników i ludzi z miasteczka. I będzie ich wszystkich kochał, ponieważ są stworzeni na obraz Boga, a on najbardziej kocha właśnie Boga. W mniejszym stopniu będzie kochał nawet ziemię, którą uprawia, gdyż jest darem Boga, tak jak ktoś może kochać samochód albo dom. Dlatego będzie stosował środki uprawy roli pozwalające na zrównoważony rozwój. Ale jego celem tutaj zawsze będzie służyć ludziom i Bogu, aby ludzie mogli lepiej poznać Boga.

Boży autorytet albo władza, najprościej mówiąc, jest działaniem miłości. To jest właśnie wynik pobożnych uczuć. To nauczyciel, który naucza, ponieważ chce, aby uczeń poznał piękno Bożego świata. To trener, który trenuje, ponieważ chce, aby jego zawodnicy mogli poznać radość z uwielbienia Boga poprzez swoje umiejętności i wytrwałość w trenowaniu. To matka, która przez swoje macierzyństwo chce, aby dzieci kochały Pana całym sercem, duszą i umysłem. Święta miłość jest podstawą dla każdego pobożnego i dobrego sposobu korzystania z autorytetu. Daje ona autorytetowi cel i ramy.

Upadły autorytet

Pewnego dnia jednak rolnik Adam budzi się z bólem głowy. Pozwala sobie pospać trochę dłużej z nadzieją, że ból minie. Gdy wreszcie wstaje, zaczyna się niepokoić, że nie zdąży wykonać wszystkich obowiązków, więc traktuje obcesowo swoje dzieci. Nie dziękuje swojej żonie za to, co robi, ani nie dodaje jej otuchy, tylko pozwala, aby usłyszała, jak marudzi pod nosem. Chwilę później krzyczy na swoich pracowników, oskarżając ich o zaniedbywanie pracy. Ta sytuacja powtarza się przez wiele dni, później tygodni. Pracownicy coraz mniej mu ufają. Pracują ciężko tylko, gdy patrzy im na ręce i rywalizują między sobą o jego względy. Dochodzi nawet do tego, że sabotują wzajemnie swoją pracę. Całe gospodarstwo zaczyna podupadać.

Co się stało? Zacznijmy od tego, że rolnik Adam zaniechał kochania najpierw Boga i zaczął najpierw kochać siebie samego. Zaczął za bardzo troszczyć się o swój grafik, swoje plany, swoje poczucie sprawiedliwości. Oznaczało to, po drugie, że zaczął definiować sprawiedliwość na podstawie swoich własnych percepcji i impulsów. A to oznaczało, po trzecie, że był nieposłuszny Bogu. Bóg nałożył na rolnika Adama obowiązek kochania i okazywania dobra wszystkim ludziom, z którymi jest związany. Nakazał mu, aby nie rozgoryczał swoich dzieci i aby dbał o podległych mu pracowników. Ale rolnik Adam uznał, przynajmniej w trakcie wybuchów złości, że jego własne prawo jest nadrzędne, nie Boże nakazy. A po czwarte i ostatnie, zaczął widzieć w swoich dzieciach, żonie i pracownikach nie tyle istoty stworzone na obraz Boga, ale narzędzia do osiągnięcia swoich własnych celów. Można powiedzieć, że ich odczłowieczył, nawet jeśli tylko w niewielkim stopniu.

Autorytaryzm albo wykorzystywanie innych odczłowieczają ludzi i używają ich do swoich własnych celów. Traktują ludzi jako narzędzia do realizacji własnych przyjemności i chwały, nie zaś jako istoty stworzone na obraz Boga i uwieńczone przez Boga chwałą i dostojeństwem.

Historia daje nam taką samą lekcję. Największe okropieństwa odnotowane w podręcznikach do historii, takie jak wspomniane wyżej niewolnictwo amerykańskie, najczęściej wiążą się najpierw z dehumanizacją ofiar, zanim doszło do ich zniewolenia, torturowania i zabijania. Takie refleksje zawarł David Livingston Smith w swojej książce Less Than Human: Why We Demean, Enslave, and Exterminate Others [Mniej niż człowiek: dlaczego poniżamy, zniewalamy i eksterminujemy innych]. Przeciętny nazista przekonał siebie samego, że zabicie żyda jest w porządku, a pogląd ten racjonalizował tym, że żydzi mieli być niebezpiecznymi i przenoszącymi choroby „szczurami”. Plemię Hutu w Ruandzie uznawało plemię Tutsi za „karaluchy” i zatłukło pałkami na śmierć setki tysięcy ludzi. Białoskórzy Amerykanie nazywali natywnych Amerykanów „dzikusami” a Afroamerykanów „własnością”, aby usprawiedliwić gwałt, handel ludźmi i sterty martwych ciał. Raz za razem czytamy o tym w kolejnych historycznych podaniach, sięgając aż do literatury starożytnych Chin, Egiptu i Mezopotamii.

Zabijanie i zniewalanie ludzi swojego pokroju przychodzi z trudem, twierdzi Livingston. Łatwiej zabija się podludzi, szczególnie, gdy w grę wchodzą prawnie usankcjonowane środki do tego celu. Krwawy reżim nie tylko potrzebuje władzy; potrzebuje także czegoś, żeby poczuć się lepiej odnośnie okropieństw, które popełnia. Potrzebuje moralnego argumentu albo racjonalizacji; takiej jak ta, której nauczyłeś się w wieku czterech lat, gdy pobiłeś swojego brata: „Ale on wziął moją ciężarówkę!”.

Wracając do naszych czasów, czy dziwi zatem, że adwokaci aborcji nazywają istotę wewnątrz łona kobiety płodem, tkanką organiczną, zawartością macicy, zlepkiem komórek albo po prostu częścią ciała, jak wyrostek robaczkowy? Jeśli chcesz popierać aborcję, to na pewno nie będziesz nazywał tej istoty dzieckiem. Argument stojący za aborcją pisany jest dokładanie według tego samego scenariusza, który dyktował sposób postępowania prawie każdemu reżimowi w historii, który usprawiedliwiał niewolnictwo albo masowe mordy. Dehumanizowanie każdego, kto stoi na drodze tego, czego pożądasz albo co kochasz.

Niemal we wszystkich dziedzinach ludzkiego życia źle używany autorytet zniechęca, kaleczy, paraliżuje, wysysa życie, gasi, unicestwia. I zawsze jest głodny – więcej terytorium, więcej kontroli. I nienawidzi ograniczeń. Istnieje w przekonaniu, że można być wolnym bez ograniczeń, wzrastać bez przycinania, ulepszać bez badań. Ale w procesie opartym wyłącznie na braniu, z którego całkowicie zostało wykluczone dawanie, staje się światem kurczącym się do postaci czarnej dziury. Tak jak Boże rządy cechuje hojność i przynoszą w życiu rozkwit, upadłe ludzkie rządy cechuje egoizm i prowadzą do zamierania życia. Nawet sprawujący je przywódca staje się coraz mniejszy. Czy zauważyłeś kiedyś, jak krąg przyjaciół wokół egoistycznego brata lub siostry, szefa albo dyktatora, się kurczy? Nadużywający staje się pożałowania godnym paranoikiem. Taki jest skutek politycznego imperializmu, gospodarczej eksploatacji, niszczenia środowiska, monopolizacji handlu, społecznej degradacji i wykorzystywania dzieci.

I ten zły autorytet nie zawsze nosi takie potworne oblicza. Czasami jest czarujący i przekonujący. Pożycza prawdę i oferuje empatię. Mówi: „Wiem, jak się czujesz. Znam twoje problemy. Mam rozwiązanie. Dlatego posłuchaj mnie. Przestrzegaj moich przykazań”.

Wartość płynąca z badania największych okropności w dziejach ludzkości zawiera się w tym, że dają one szeroki obraz tego, co prawdą jest o naturze grzechu w ogóle, nawet jeśli jest to rolnik Adam, który okazuje obcesowość wobec swojej żony i dzieci. Grzech, w ostateczności, jest niczym więcej ani mniej niż nadużyciem przez człowieka autorytetu – nadużyciem wolności, którą otrzymał od Boga. Kawałek zjedzonego zakazanego owocu przez Ewę i rozlew krwi przez faraona należą do tej samej kategorii, działają na podstawie tych samych zasad, posiadają to samo upoważnienie. Ich DNA jest takie samo. Faraon korzysta po prostu z większego młotka.

Upadły autorytet z dobrego i chwalebnego daru, który ludzkość otrzymała od Boga, robi narzędzie do czynienia zła. Jest kłamcą i szarlatanem. Ale jest też bardzo realny, przynajmniej przez jakiś czas.

Autorytet odkupiony

Na szczęście rolnik Adam i jego żona Evelyn pewnej niedzieli udają się do kościoła, słyszą Dobrą Nowinę o Jezusie Chrystusie, pokutują i pokładają swoją nadzieję w Zbawicielu.

Tego popołudnia rolnik Adam wraca na swoje gospodarstwo zdeterminowany, aby prowadzić je tak, jakby chciał tego Jezus. Myśli o słowach Jezusa, aby nie nadużywać władzy, i o tym, że Jezus przyszedł nie aby Mu służono, ale aby służyć (Mk 10:42.45). Kontempluje postać Jezusa dźwigającego koronę cierniową, to jak wdziewa szatę szyderstw i wspina się na tron krzyża. Jezus, uświadamia sobie Adam, sprawował władzę poprzez oddanie swojego życia na okup za wielu. Był doskonałym obrazem Bożej miłości i autorytetu. Nie zniszczył człowieczeństwa w człowieku, ale stworzył od nowa człowieka, był jego autorem, mocodawcą i dał mu misję. Zainaugurował nowe stworzenie. Później posłał swojego Ducha, aby pomóc Jego naśladowcom stać się w pełni ludźmi. Rolnik Adam zastanawia się, czego potrzeba do tego, aby sprawować przywództwo i autorytet w sposób właściwy dla ucznia Chrystusa?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, musimy skupić się na trzech słowach: miłość, poddanie i wiara.

Miłość

Na początek przypomnij sobie, czym jest miłość. Jest pełnym pasji uznaniem tego, co jest od Boga w ukochanej osobie, i pragnieniem, aby widzieć Boga uwielbionego w tej ukochanej osobie. Dlatego właśnie Jezus przyszedł na świat i umiłował swoich uczniów do końca (J 13:1). Oddał siebie samego Bogu i Jego ludowi, aby Bóg mógł być uwielbiony w ich życiu. Nauczał z autorytetem, rozkazywał wichurze i morzu, zmuszał do posłuszeństwa demony i związał szatana, twierdził, że posiada władzę odpuszczania grzechów, przyjmował uwielbienie swoich uczniów, a także wyznawał, że posiada wszelką władzę w niebie i na ziemi. Nikt inny nie posiadał takiej władzy. Ale wszystko to robił z miłości – miłości do Boga i miłości do bliźniego.

My również każdy rodzaj autorytetu, jaki otrzymujemy od Boga, musimy przeznaczyć do tego, aby kochać – Boga i bliźniego. To uniwersalna prawda bez względu na to, czy Bóg stawia nas w miejscu policjantów, rodziców, głosujących czy zastępców dyrektorów ds. marketingu. W takim stopniu, w jakim wykorzystujemy nasz autorytet, wyłącznie do kochania samych siebie, grzeszymy i zaczynamy nadużywać i wykorzystywać
innych. Wracamy do obrazu kurczącego się wszechświata i czarnej dziury. Ta logika powinna być oczywista: jeśli ja kocham siebie najbardziej, to ty jesteś narzędziem dla mojej chwały. Ale jeśli kocham najbardziej Boga, to mogę w pełny pasji sposób uznać to, co w tobie od Boga i pragnąć widzieć Boga uwielbionego w twoi życiu.

Poddanie

Po drugie, rola poddania lub posłuszeństwa. Prawda jest taka, że spośród tych trzech, ten punkt jest najczęściej pomijany, dlatego poświęcę mu najwięcej czasu. Boże przywództwo zawsze zaczyna się od poddania, posłuszeństwa, dostosowania albo naśladowania. Jeśli wydaje się to zaprzeczać intuicji, pomyśl o tym, że Jezus poddał się Ojcu w sposób doskonały, a przez to otrzymał pełen autorytet.

Zasada, że poddanie zawsze poprzedza autorytet, musi być zakorzeniona w tym, że jesteśmy stworzeni na obraz Boga. Aby panować w Jego imieniu, musimy dostosować siebie samych do Jego obrazu. Musimy odzwierciedlać Najwyższego. Gdy odzwierciedlamy Go, robimy to, co robi On: panujemy. Niemal tak, jak w starym filmie pt. Dave, w którym dubler prezydenta jest do niego uderzająco podobny (obie postacie gra oczywiście ten sam aktor), tak że gdy prawdziwy prezydent zapada w śpiączkę, pracownicy Białego Domu decydują się potajemnie zainstalować w jego miejsce dublera. I to działa: pełni on rolę prezydenta. Ta analogia ma oczywiście swoje ograniczenia, ale wiemy, że Jezus naśladował Ojca, a my również powinniśmy naśladować Boga.

Akt poddania naszego życia woli Bożej jest początkiem panowania. Przypomnij sobie, co usłyszeliśmy wcześniej od Olivera O’Donovana: „Aby posiadać autorytet, musimy najpierw mu podlegać, a gdy mu podlegamy, to go posiadamy”[93]. Nauczyliśmy się tej zasady jako dzieci. Wyobraź sobie kilkoro uczniów, którzy łamią zasady panujące na lekcji w chwili, gdy nauczycielka wyszła z klasy. Jedno dziecko zabiera jednak głos: „Pani powiedziała, że nie wolno tego robić”. Złości to resztę tej grupy i zaczynają go nazywać „lizusem” albo „świętoszkiem”. Dlaczego? Ponieważ w tym momencie ten samotny głos poddaje się figurze posiadającej autorytet, bierze udział w pracy, jaka wiąże się z wykonywaniem autorytetu i najwyraźniej uzurpuje sobie ten autorytet. Choć dziecko formalnie nie otrzymało autorytetu, reprezentuje ono nauczycielkę poprzez to, że ją udaje albo naśladuje – co szczególnie denerwuje i wywołuje gwałtowne reakcje wśród innych uczniów: „Nikt cię nie uczynił naszym szefem!”.

Jak ci się wydaje, dlaczego dla niewierzących znajomych czasami twoje chrześcijańskie posłuszeństwo stanowi obrazę? Ponieważ twoje posłuszeństwo reprezentuje uznanie Bożego panowania, poprzez implikację, w ich własnym życiu. Twoje posłuszeństwo, paradoksalnie, jest formą panowania.

Sam doświadczyłem tego, jak ta dynamika poddania się prowadzi do przywództwa. Z natury jestem nonkonformistą. Lubię poznawać kontrargumenty, żeby lepiej zrozumieć główny argument, a także lubię być swoim własnym szefem. Ale to właśnie wtedy, gdy dzięki łasce Bożej zacząłem poddawać się moim pastorom, Bóg zaczął powierzać mi coraz więcej odpowiedzialności i autorytetu w kościele. Ostatecznie zostałem powołany na funkcję starszego.

Poddanie się jest ścieżką prowadzącą do wzrostu i liderstwa. Tak często chrześcijanie rozmijają się z tym, choć przykład Chrystusa pokazuje to w bardzo wyraźny sposób.

Poddanie się jest także ścieżką do wydawania owoców, jak również w wyraźny sposób naucza Chrystus. Pomyśl jeszcze raz o błogosławionym mężu z Psalmu 1. Ma upodobanie w prawie Pana i rozmyśla nad nim. Poddaje mu się. Rezultat? Jest jak drzewo zasadzone nad strumieniami wód, które przynosi owoce. Powodzi mu się. Poddanie się Bożemu prawu i autorytetowi, który ustanowił nad nami, nie pozbawia człowieka życia ani potencjału twórczego. Pomnaża go.

Ale ponadto im bardziej lider poddaje się prawu Bożemu, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że taki lider będzie mieć skłonności, aby wykorzystywać te osoby, które znajdują się niżej w hierarchii. Dobry lider wie, że jest ograniczony przez Boże prawo, ograniczony przez zasady sprawowanego urzędu, ograniczony przez określone cele tego urzędu, ograniczony przez zrozumienie tej doniosłej prawdy, że ludzie są stworzeni na obraz Boga. Pastor wie, że nie jest księciem. Rodzic wie, że nie jest policjantem. Każda z tych ról to różne, ustanowione przez Boga, urzędy. Każda posiada swoją licencję. Gdy miałem szesnaście lat i zrobiłem prawo jazdy, byłem załamany, że nie daje mi pozwolenia na jazdę motocyklem. Mój autorytet do prowadzenia pojazdów miał swoje ograniczenia. Boży autorytet pozwala na prowadzenie takich pojazdów, jakimi Bóg pozwala jeździć. I pozwala jeździć nimi w obrębie Bożych dróg.

Wiara

Wreszcie, pomyśl o roli wiary. Wszystko, co powiedziałem o miłości i poddaniu obecne było w formie ziarna w stworzeniu i rozkwitło w Jezusie. Pomimo tego, że Bóg przechadzał się po ogrodzie wraz z Adamem i Ewą, dzisiaj nasze pełne miłości panowanie działa przez wiarę w Boga niewidzialnego, którego kochamy i któremu jesteśmy posłuszni. Owoc naszego liderstwa nie zawsze jest natychmiastowy, ale często bywa odłożony w czasie. Jest to kluczowa kwestia, ponieważ przywództwo w tym świecie jest najczęściej oceniane na podstawie widzialnych rezultatów. W wielu przypadkach jest to uzasadnione. Dla akcjonariuszy cena akcji stanowi ważny powód zainteresowania i na jej podstawie oceniają zarząd spółki. Wyborcy oceniają polityków podczas głosowania na wyborach. Brygadzista planuje pracę, mając na uwadze jej końcowe efekty.

Boże przywództwo jednak nie zawsze jest oceniane wyłącznie przez pryzmat rezultatów. Ocenie podlega także wierność w przewodzeniu zgodnie z Bożą wolą. Jeśli mamy wybór pomiędzy zatajeniem raportu finansowego spółki, co jest zabronione, ale może zapobiec spadkowi cen akcji, a ujawnieniem tych danych, wiemy, że Bóg oceni nasz „sukces” inaczej, niż mogliby to zrobić znajomi z pracy. Jest to nawet jeszcze bardziej istotne w przypadku prac związanych z kształtowaniem ludzi, takich jak bycie rodzicem albo pastorem. Istnieją sposoby, aby spreparować wyniki w tych domenach, ale zazwyczaj mają one krótkie nogi. Prawda jest taka, że narzucanie konieczności osiągania wyników dziecku albo członkowi kościoła może być formą wykorzystywania. Tak było w przypadku faryzeuszów, którzy sądzili, że ich wyniki będą robić lepsze wrażenie, jeśli dodadzą kolejnych praw. Duża część bycia pastorem lub rodzicem zgodnie z Bożym zamysłem wiąże się z sianiem ziarna i czekaniem, aż Bóg da wzrost, tak jak rolnik Adam robi to przez całe swoje życie.

Pragnienie rolnika Adama, aby prowadzić tak jak Jezus, oznacza kochanie tak jak kochał Jezus, bycie posłusznym tak jak posłuszny był Jezus, a także ufanie Ojcu w niebie, tak jak ufał Mu Jezus. Ta sama prawda dotyczy nas wszystkich, którzy mamy sprawować autorytet w Boży sposób.

W jaki sposób kościół ucieleśnia Bożą miłość i autorytet

Jaka płynie z tego lekcja dla kościołów? Cóż, zacznijmy od tego, czym jest kościół. Kościół, moglibyśmy powiedzieć, to grupa ludzi, którzy ucieleśniają Bożą miłość i autorytet w swoim wspólnym życiu i pośród tych, którzy do niego nie należą. To ambasada Jego rządów i ogród Jego miłości.

Rolnik Adam w dalszym ciągu prowadzi gospodarstwo, ale także został pastorem. Sieje ziarno zarówno w tygodniu jak i w niedzielę, ale są to różne rodzaje ziarna. Od poniedziałku do soboty, rolnik Adam sieje ziarno zboża. W niedzielę pastor Adam rozsiewa ziarno Bożego Słowa. Słowo to ogłasza Boży sąd z całym autorytetem. Czasami to ziarno pada na drogę. To tacy słuchacze, którzy nie wrócą do kościoła. Czasami pada na grunt skalisty albo między ciernie. To tacy słuchacze, którzy na początku zdają się być bardzo podekscytowani wszystkim tym, co wiąże się z kościołem, ale szybko tracą entuzjazm. A czasami pada na dobrą glebę. Gdy tak się dzieje, zapuszcza korzenie w sercach swoich słuchaczy, a następnie, za sprawą Ducha Bożego, rozkwita i rośnie. Ci słuchacze zaczynają kochać siebie nawzajem. Coraz bardziej rozumieją to, jak cenny jest każdy inny członek kościoła – ludzie stworzeni na obraz Boga z Bożym potencjałem. Czarni, brązowi, biali, Azjaci; bogaci i biedni; mężczyźni i kobiety; w podeszłym wieku i młodzi – wszyscy oni są dla siebie coraz cenniejsi. Dlatego coraz bardziej pragną widzieć Boga uwielbionego w życiu swoim i innych. Czasami trzeba wyrwać chwasty i przyciąć krzaki. Ale w tym wszystkim ogród rośnie i rozkwita.

Członkowie kościoła, w którym panuje miłość, nie są chciwi autorytetu i nie zabiegają o promocje. Przeciwnie, szukają sposobów, jak sobie wzajemnie służyć i się wzmacniać, tak, aby całe ciało budowało się w miłości. Oczywiście w razie potrzeby oznacza to wzajemną troskę w kwestiach materialnych, tak jak Bóg troszczy się o nas. Ale oznacza to także przebaczanie sobie i wskazywanie na Boże panowanie, jak zostało to określone w Jego Słowie, tak aby wszyscy mogli naśladować Boże drogi i uczestniczyć w Jego panowaniu.

Głoszenie i nauczanie oznacza sprawowanie pełnego miłości autorytetu, ponieważ to ukazuje ludziom Boże objawienie. Czynienie uczniami oznacza sprawowanie pełnego miłości autorytetu, ponieważ jego celem jest sprawienie, aby ludzie dopasowali swój obraz do obrazu Boga. Ewangelizacja oznacza uczestnictwo w pełnym miłości autorytecie, ponieważ ogłasza ona narodom, że Bóg jest ich sędzią i królem, a także, iż przygotował drogę, która pozwala im na otrzymanie odpuszczenia grzechów.

Owoc tych zabiegów zazwyczaj nie jest widoczny od razu. Nauczanie, dyscyplinowanie i ewangelizowanie działają przez wiarę. Królestwo Boże, powiedział Jezus, jest jak ziarno rzucone w glebę. Rolnik kładzie się spać wieczorem i wstaje każdego ranka, a ono rośnie i wydaje owoc, a on nie wie jak (Mk 4:25–27).

Tak jak w przypadku roli, celem kościoła jest stworzenie i kształtowanie życia – a w tym przypadku chodzi o życie ponadnaturalne. Oznacza kultywowanie plonów w postaci pokoju i sprawiedliwości. Oznacza życie i wzrastanie jako Boże nowe stworzenie.

Jedność w różnorodności

Jednym z wyjątkowych sposobów ucieleśniania Bożej miłości i autorytetu przez Kościół będzie świadectwo jedności w różnorodności. Tak jak Boże stworzenie cechuje wielka różnorodność flory, fauny i ludzi, tak ludzie należący do nowego stworzenia będą cechowani przez wspaniałą różnorodność w jedności. Różnorodność nie jest problemem, który woła o rozwiązanie, ale dobrem samym w sobie. To cecha, a nie robak komputerowy, jak mógłby powiedzieć programista.

Z jednej strony, ludzie Boży są jedno i nie ma między nimi różnicy. W odnowieniu tym nie ma Greka ani Żyda, obrzezania ani nieobrzezania, cudzoziemca, Scyty, niewolnika, wolnego, lecz Chrystus jest wszystkim i we wszystkich (Kol 3:11; zobacz również Rz 10:12). Członkowie kościoła pastora Adama wiedzą, że mają jedno ciało, jednego Ducha, jedną nadzieję, jednego Pana, jedną wiarę i jeden chrzest (Ef 4:4–5). Dlatego starają się służyć sobie nawzajem w miłości, z pokorą i uprzejmością: Starając się zachować jedność Ducha w spójni pokoju (Ef 4:2–3).

Z drugiej strony, nie odrzucają tego, co ich różni ani nie negują swoich różnorodnych doświadczeń w upadłym świecie. Zamiast tego, różne kategorie, które dzielą ludzi, zarówno w sprawiedliwy jak i niesprawiedliwy sposób, stają się okazjami, aby Boża moc tworzyła jedność w różnorodności. Prawdopodobnie najbardziej wymownym fragmentem w Biblii mówiącym na ten temat jest 12 rozdział Pierwszego Listu do Koryntian. Paweł zaczyna od wskazania, że istnieje różnorodność darów danych kościołowi, a każdy powinien być używany dla wspólnego dobra. Następnie rozszerza swoją definicję różnorodności poprzez opisanie różnych kategorii ludzi: Albowiem jak ciało jest jedno, a członków ma wiele, ale wszystkie członki ciała, chociaż ich jest wiele, tworzą jedno ciało, tak i Chrystus. Bo też w jednym Duchu wszyscy zostaliśmy ochrzczeni w jedno ciało – czy to Żydzi, czy Grecy, czy to niewolnicy, czy wolni, i wszyscy zostaliśmy napojeni jednym Duchem (wersety 12–13). Różnica pomiędzy Żydem i Grekiem była od Boga. Różnica pomiędzy niewolnikiem a wolnym nie. Ale Paweł nalega, aby wszyscy ludzie, bez względu na swój rodzaj, byli członkami kościoła, ponieważ tak jak każda część fizycznego ciała, każdy członek kościoła potrzebuje wszystkich innych członków:

Albowiem i ciało nie jest jednym członkiem, ale wieloma. Jeśliby rzekła noga: Ponieważ nie jestem ręką, nie należę do ciała; czy dlatego nie należy do ciała? A jeśliby rzekło ucho: Ponieważ nie jestem okiem, nie należę do ciała, czy dlatego nie należy do ciała? (wersety 14–16)

Przeciwnie, Bóg ma cele dla każdej części – Żyda, Greka, niewolnika i wolnego, kobiety i mężczyzny, czarnego i białego, tych, który posiadają dar głoszenia i tych, którzy posiadają dar administrowania. Każdy członek ma sposób na służenie całemu ciału. Tymczasem Bóg umieścił członki w ciele, każdy z nich tak, jak chciał (w. 18).

Stworzenia narzuca swoje kategorie, takie jak mężczyzna i kobieta. Upadek narzuca swoje kategorie, takie jak niewolnik i wolny. I obie te kategorie w bardzo istotnym stopniu wpływają na życie członków kościoła. Wpływają na to, jak ludzie postrzegają siebie samych i odnoszą się do świata dookoła nich. Wpływają na dary i upodobania, które członkowie wnoszą ze sobą do kościoła, historie, które mogą opowiedzieć, pieśni, które mogą zaśpiewać, rany, które odnieśli i smutki, które im towarzyszą, a którymi mogą się podzielić z innymi. Fakt, że ktoś staje się chrześcijaninem, nie wymazuje od razu, na przykład, wszystkiego, co wiąże się z byciem kobietą i wszystkich doświadczeń związanych z byciem kobietą. Czarnoskóry chrześcijanin nie staje się nagle, w jakiś sposób, nieczarnoskóry.

W świetle takich różnic Paweł nakazuje Koryntianom, aby byli wrażliwi wobec siebie. Chce także, aby Koryntianie byli wrażliwi, gdy w grę wchodzą różne obdarowania i role. Ta część, która wydaje się słabsza, twierdzi apostoł, jest niezbędna. Te mniej zacne otaczamy większym szacunkiem. Nie powinno być podziałów, kontynuuje, ale członkowie kościoła powinni o siebie dbać. I jeśli jeden członek cierpi, cierpią z nim wszystkie członki; a jeśli doznaje czci jeden członek, radują się z nim wszystkie członki (wersety 22–26).

Chrześcijaństwo cechuje się daltonizmem odnośnie naszego zbawienia, ale nie odnośnie zamierzonej przez Boga różnorodności Kościoła jako ciała. Wyzwaniem dla kościoła jest demonstrowanie daltonizmu we właściwy sposób („Jesteś moim bratem/siostrą w Chrystusie”), ale także poprawna wrażliwość na kolory („Jesteś inny niż ja i cudowny, a przez to możesz nauczyć mnie nowych rzeczy”). Prawdziwa jedność w Chrystusie daje bezpieczeństwo, w ramach którego różnorodność oświeca i przynosi radość, a nie stanowi zagrożenia i obrazy.

Obraz jedności w różnorodności przedstawiony przez Pawła w tym rozdziale ma ogromny wpływ na politykę kościoła. Nie odrzuca on całego autorytetu, bez względu na to, czy chodzi o autorytet państwa, rodzica, męża czy nawet starszych. Nie twierdzi, że cały autorytet jest zły. Nie, Bóg dalej korzysta z różnych urzędów, aby prowadzić swoich ludzi i dla dobra całego stworzenia. Ale w obrębie kościoła sprawia On, że nasza jedność w Chrystusie jest nadrzędna. Przypomnij sobie obietnicę nowego przymierza, którą otrzymał Jeremiasz: I już nie będą siebie nawzajem pouczać, mówiąc: Poznajcie Pana! Gdyż wszyscy oni znać mnie będą, od najmłodszego do najstarszego z nich – mówi Pan (Jr 31:34). Każdy członek kościoła jest królewskim kapłanem i każdy jest równy przed Bogiem.

Niesie to ze sobą kilka implikacji. Po pierwsze, oznacza to, że każdy członek kościoła, mężczyzna czy kobieta, dzielą ze sobą najwyższy autorytet kościoła: autorytet całej kongregacji. Powrócę za chwilę do tej myśli.

Po drugie, wszelkie różnice hierarchiczne między członkami kościoła istniejące poza kościołem relatywizują się i tracą na znaczeniu. Weźmy na przykład prośby Pawła skierowane do Filemona odnośnie jego zbiegłego sługi Onezyma. Paweł odsyła Onezyma, ale dla miłości prosi Filemona, aby przyjął z powrotem Onezyma, już nie jako sługę, ale więcej niż sługę, bo jako brata umiłowanego (Flm 1:9.16). Polityczna różnica pomiędzy panem a sługą ciągle istnieje. Paweł nie może tego zmienić. Ale nawołuje Filemona, aby ten nie egzekwował hierarchicznych przywilejów i przyjął z powrotem Onezyma jako brata.

A teraz dwa współczesne przykłady: Pierwszy, bardzo mi się podobało to, że jedno i dwugwiazdkowi generałowie w Capitol Hill Baptist Church, gdy byłem członkiem tego kościoła, nigdy nie starali się o żadne specjalne względy. W rzeczywistości większość osób nie wiedziała o tym, że oni byli generałami. To samo dotyczyło osób, które pełniły rządowe stanowiska albo nawet stały na czele całych agencji rządowych. Traktowali innych jak równych sobie i pokornie przyjmowali to, że są traktowani tak jak każda inna osoba.

Drugi przykład, mój szef i były pastor, Mark Dever, człowiek należący do białej rasy, pewnego dnia przechadzał się po kwaterach dla niewolników podczas wycieczki na Mount Vernon, domu Georga Washingtona. Myśląc o tym, jak wielu amerykańskich niewolników było chrześcijanami, uświadomił sobie, że ci bracia chrześcijanie byli dużo bardziej „jego ludem” niż jakikolwiek ich biały właściciel, który wyparł się Chrystusa. Jego „polityka” i relacje zostały zmienione przez ewangelię.

Płynie z tego dla nas następująca lekcja: jesteśmy chrześcijanami, zanim jesteśmy mężczyzną lub kobietą, taką czy inną rasą, taką czy inną narodowością, członkiem tej czy innej partii, dzieckiem tych czy innych rodziców, albo członkiem jakiejkolwiek innej grupy na tym świecie, na podstawie której ten świat może nas definiować. Ale co więcej, pozwalamy, aby Jezus przedefiniował te wszystkie kategorie. „Jezu, Ty mi powiedz, co oznacza być mężczyzną i jak korzystać z tego, że jestem białoskóry albo że jestem Amerykaninem”.

Krótko mówiąc, kościół skupiony na ewangelii Jezusa Chrystusa tworzy swój rodzaj polityki; politykę pokoju, sprawiedliwości i miłości, która sprawia, że narody są zdezorientowane. Czasem narody będą kochać, ale częściej będą nienawidzić te ambasady nieba, którymi są kościoły chrześcijańskie[94].

Dwa rodzaje autorytetu

Jeśli kościoły są ambasadami miłości i panowania Chrystusa, to powinniśmy zastanowić się także nad tym, czym jest autorytet kościoła i jego przywództwa.

Bóg nadał ludzkości dwa rodzaje autorytetu i zrozumienie ich może okazać się całkiem pomocne w poznaniu tego, w jaki sposób mamy żyć we wspólnocie jako kościoły prowadzone przez pastorów. Te dwa rodzaje mogą być nazwane autorytetem nakazu i autorytetem rady. Oby dwa rodzaje pozwalają na wydawanie nakazów, którym powinno się być posłusznym (pomimo ich różnych nazw). Różnica zawiera się w tym: w przypadku autorytetu nakazu, masz prawo jednostronnie wprowadzać te nakazy w życie. W przypadku autorytetu rady, nie.

Spróbuję to zilustrować. Bóg daje rządom państw i rodzicom małych dzieci autorytet nakazu. Daje państwu „miecz”, aby egzekwowało swoje decyzje, a rodzicom daje „kij”. Policjant na przykład może wyegzekwować ograniczenie prędkości, wręczając ci mandat. A rodzic może wyegzekwować na dziecku pójście spać o określonej porze poprzez liczne konsekwencje.

A co z mężami? Wierzę, że Bóg daje mężom autorytet, ale na pewno nie powiedziałbym, że Bóg daje prawo do „egzekwowania” tego autorytetu tak, jak dzieje się to w przypadku państwa albo rodzica. Mężowie posiadają raczej autorytet rady. Ten autorytet jest prawdziwy, ponieważ żony są biblijnie zobowiązane do poddania się, za co będą odpowiedzialne wobec Jezusa na sądzie ostatecznym (Ef 5:22; 1P 3:1). Ale w żadnym miejscu Biblia nie daje mężom prawa do zmuszania żon do posłuszeństwa wobec ich decyzji, próśb czy apeli. Żona musi wybrać posłuszeństwo.

Pamiętając o tej różnicy pomiędzy nakazem a radą, pochylmy się nad kongregacjami oraz ich starszymi czy pastorami. Jaki rodzaj autorytetu oni posiadają? Nie będę poświęcał tutaj czasu na omówienie biblijnych argumentów; zrobiłem to na łamach innych książek[95]. Wierzę jednak, że Biblia naucza, iż kongregacje zebrane razem posiadają autorytet nakazu, a starsi lub pastorzy posiadają autorytet rady. Tak jak państwo nosi „miecz” a rodzice „kij”, tak Jezus dał kongregacjom, które zbierają się na wspólnych spotkaniach „klucze do królestwa” (zobacz Mt 16:19; 18:17–18). Klucze stanowią mechanizm, który pozwala kościołom na takie rzeczy jak przyjmowanie w poczet członków, potwierdzanie odejścia do innych kościołów, a także dyscyplinowanie poprzez pozbawienie członkostwa, gdy zajdzie taka konieczność. Klucze należą do każdego członka, mężczyzny i kobiety, starego i młodego, dojrzałego i niedojrzałego, i mają być używane, gdy kościół zbiera się razem (Mt 18:20; 1Kor 5:4). Dają one kościołowi jego ostateczny ludzki autorytet.

W międzyczasie Bóg dał starszym lub pastorom – to terminy, których Biblia używa wymiennie – autorytet rady. Pastorzy nauczają Pisma Świętego i sprawują nadzór and tym, jak kongregacja ma korzystać z tych kluczy. Mogą na przykład mówić: „Zalecamy, abyście przyjęli Johna do grona członków kościoła” albo „abyście pozbawili Jane członkostwa w kościele” lub „abyście uznali Joe jako starszego”. Gdy tak czynią, to autor Listu do Hebrajczyków powiedziałby do kościoła: Bądźcie posłuszni przewodnikom waszym i bądźcie im ulegli (13:17). Kongregacja powinna wykonywać zalecenia swoich starszych. Czy są przypadki, w których kongregacja nie powinna przestrzegać takich zaleceń? Oczywiście. Kongregacja powinna sprzeciwiać się starszym zawsze, gdy ci zalecają podjęcie działań, które zagrażają integralności, charakterowi albo misji kościoła i jego doktryny.

Wiem, że cała dyskusja na temat dwóch rodzajów autorytetu może, lecz nie musi być, dla ciebie interesująca. Ale po co w ogóle podniosłem ten temat? Są trzy powody:

1. Charakter autorytetu starszych (i mężów) ma wielki wpływ na to, w jaki sposób starsi (i mężowie) powinni ten autorytet sprawować. Podobnie jak mężowie, starsi nie powinni „wydawać rozkazów”, jak robi to na przykład oficer w armii. Starsi nie mają takiego autorytetu. Ich autorytet polega raczej na nauczaniu, nawoływaniu, a także, tak jak w przypadku mężów, na zdobywaniu serc. Tak jak mężowie, starają się oni nauczać, wzmacniać, a także promować jedność. Z takich względów zmuszanie członka kościoła do podejmowania jakiejś konkretnej decyzji ma niewielki sens, podobnie jak wykręcanie ręki żonie. Starsi powinni raczej prowadzić swoje wspólnoty w sposób pełen wyrozumiałości, podobny do tego, jaki Biblia nakazuje mężom, gdy mówi o traktowaniu ich żon. Starsi nie powinni „panować” nad członkami, tak jak, powtórzmy to jeszcze raz, mężowie nie powinni być despotyczni wobec swoich żon. Starsi muszą raczej przewodzić poprzez wskazywanie swoim członkom Słowa Bożego i powinni czynić to z wielką cierpliwością.

Nie powinno zatem nikogo zaskakiwać to, że biblijny komplementaryzm, pogląd głoszący, że mężczyźni i kobiety są sobie równi, ale posiadają różne, komplementarne role, stosuje się zarówno do kościoła jak i do domu. Obraz przywódczej roli męża, oparty na wykazywaniu inicjatywy, ochronie i troskliwym prowadzeniu w domu rodzinnym powinien być przeniesiony na to, w jaki sposób pastorzy powinni przewodzić swoim stadom. Albo jeszcze inaczej, obraz tego, w jaki sposób przewodzą starsi, powinien stanowić przykład dla mężów.

2. Relacja pomiędzy przewodzeniem przez starszych a autorytetem kongregacji buduje dynamikę uczniostwa w samej strukturze kościoła. Czy pamiętasz mężczyznę, który sypiał ze swoją macochą, o czym dyskutowaliśmy w rozdziale 6? Paweł powiedział, że już „osądził” tego mężczyznę. Ale następnie nakazał kościołowi, aby go naśladował także poprzez wydanie sądu (1Kor 5:3.12). Paweł skorzystał ze swojego autorytetu, a następnie poprosił kościół, aby zrobił to samo. Innymi słowy, nauczał on swoich czytelników korzystając z metody „naśladuj mnie”. Ta formuła przedstawia się następująco:

Przywództwo starszych
+ sprawowanie władzy przez kongregację
= uczniostwo

Czasami nazywam to programem uczniowskim Jezusa.

Zadaniem pastora lub starszego jest uczenie. Polega ono na modelowaniu i nakazywaniu naśladowania, zarówno w słowie jak i czynie. Mówiąc obrazowo, starszy pokazuje jak się korzysta z piły i młotka, a następnie wkłada te narzędzia w ręce członka kościoła. Odgrywa na fortepianie skalę albo robi zamach kijem do golfa, a następnie prosi członka kościoła, aby powtórzył te czynności. „Naśladuj mnie”.

Członkowie nie powinni traktować starszych albo pastorów jako osoby, w których żyłach płynie „błękitna krew” (jak mówiło się o siedemnastowiecznej szlachcie) albo jako posiadające szczególne obdarowanie Ducha (jak średniowieczni kapłani), czyli dwie takie cechy, które sprawiają, że są oni poza zasięgiem całej reszty. Członkowie kościoła powinni postrzegać raczej swoich pastorów jako osoby ustanawiające pewne wzorce dla tego, w jaki sposób mają oni myśleć i żyć. Powinni oni przykładać wagę do ich życia i doktryny, a następnie ich naśladować.

Różnica pomiędzy członkiem a starszym, choć formalnie wyróżniona przez tytuł, w przewarzającej mierze zasadza się na dojrzałości, a nie klasie. Tak jak w przypadku relacji pomiędzy rodzicem a dzieckiem, zadaniem starszego jest nieustanne czuwanie i praca nad wzrostem członka kościoła w dojrzałości. To oczywiście jest osobny urząd. I nie każdy dojrzały chrześcijanin może go pełnić. Ale nie zmienia to zasadniczego sensu: starszy dąży do tego, aby jego przykład był naśladowany w takim stopniu, w jakim on naśladuje Chrystusa (1Kor 4:16; 11:1).

Przy okazji warto zaznaczyć, że jest to jeszcze jeden powód, aby kościoły miały wielu starszych. Kościoły powinny wpisywać „wytrenowanie kolejnych starszych” do opisu zadań związanych z pracą pastora. Posiadanie wielu starszych daje kościołowi możliwość naśladowania i uczenia się od wielu różnych mężczyzn.

3. Tak jak starsi czynią uczniami członków kościoła, tak kościoły czynią uczniami narody. Zadaniem starszych jest sprawowanie nadzoru w miłości. Członkowie ich naśladują i uczą się, jak manifestować panowanie w miłości. A wspólnie pokazują światu, jak wyglądają rządy pełnione w miłości.

Zatem zdrowy kościół będzie miejscem, które tworzy ojców i matki, które pokazują innym mamom i tatom w szkołach, do których uczęszczają ich dzieci, jak powinien wyglądać ich własny autorytet. Będzie miejscem, z którego wychodzą managerowie i prezesi, senatorowie i sędziowie, inżynierzy i rolnicy, którzy robią to samo we właściwych dla nich obszarach. Tak, każdy z tych urzędów posiada własne kompetencje i zakres odpowiedzialności. Ale każdy urząd – każde miejsce autorytetu, w którym umieścił ludzi Bóg – daje szansę, aby naśladować Go w miłości, posłuszeństwie, a także (dla osób nowonarodzonych) w wierze.

Kościoły nie mogą „przemieniać” kultur ani „odkupić” miast. Mogą to zrobić tylko głoszona ewangelia i Duch. Niemniej jednak mogą czynić uczniami, a czasami mieć pozytywny wpływ na świat dookoła nich.

Bardzo lubię postać Atticusa Fincha z opublikowanej w 1960 roku powieści Zabić drozda. Nie jest on chrześcijaninem per se. Ale sposób, w jaki postrzega on przywództwo i autorytet jest na pewno chrześcijański. Stara się rozumieć ludzi, pośród których przyszło mu żyć. „Nigdy naprawdę nie zrozumie się człowieka, dopóki nie spojrzy się na sprawy z jego punktu widzenia”, zauważa, „dopóki nie wejdzie się w jego skórę, nie pochodzi się w jego skórze po świecie”. Korzysta on także ze swojego wykształcenia prawniczego, aby służyć uciśnionym, którym nikt inny nie chce służyć: „Jedyne miejsce, gdzie człowiek powinien być traktowany sprawiedliwie, jakiegokolwiek koloru tęczy by był, to sala sądowa”[96].

Wniosek

Prześledźmy jeszcze raz naszą drogę oczami syna rolnika Adama. Ten syn spędził lata, obserwując, jak jego ojciec prowadzi rodzinne gospodarstwo. Widział, jak porządny człowiek zamienia się w osobę pełną gniewu, a później w odkupionego człowieka. Zobaczył, jak ewangelia zmieniła sposób, w jaki jego ojciec prowadzi gospodarstwo. Przed nawróceniem jego ojciec traktował swoich pracowników podejrzliwie i nie miał wyrzutów sumienia, gdy zmuszał ich do zbyt wielkiego wysiłku przy pracy. Po nawróceniu stworzył więź między sobą a swoimi pracownikami i włożył wysiłek w to, aby ich odpowiednio szkolić. Jeden z nich stał się chrześcijaninem. Inni nie, ale i tak stali się bardziej kompetentnymi managerami i uczciwymi ludźmi. Nikt nie pozostaje zupełnie obojętny na wpływ świętych, bez względu na to, czy akceptuje czy odrzuca ich przesłanie.

Dobrze użyty autorytet zawsze będzie uczłowieczał w największy możliwy sposób, ponieważ Bóg stworzył ludzkość do panowania. Bezdomny na ulicy, diler narkotykowy, dziecko z przerwanej ciąży, hitlerowski żołnierz, sprzedawca samochodowy, młodociany czarny powieszony na szubienicy, matka, nastolatek, wschodząca gwiazda Hollywood – wszystkie te osoby zostały uwieńczone chwałą i dostojeństwem. Każda miała być Jego obrazem.

Ale nadużycie autorytetu niemal zawsze odczłowiecza. Tym właśnie jest autorytaryzm. Tragedia polega na tym, że niemal wszyscy nadużyliśmy swojego powołania do tego, aby panować. Dlaczego? Ponieważ pokochaliśmy siebie samych bardziej niż Boga.

Rozwiązanie jest proste, choć niełatwe: pokutuj ze swojej władzy na rzecz swojego dobra, miłości do samego siebie, polegaj na śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa dla odpuszczenia grzechów i zacznij panować w imieniu Chrystusa. Mam nadzieję, że zobaczymy skutki takiej pokuty i panowania w naszych kościołach, zarówno, gdy spotkamy się razem jako wspólnota jak i poprzez wpływ, jaki będziemy mieć na wprowadzanie pokoju w świecie poza nim.

 Wnioski

Z mojego doświadczenia wiem, że dobra literatura potrafi ukazać ludzką kondycję dużo lepiej niż jakaś książka na temat doktryny (jak na przykład ta). Pamiętam, jak pewnego wieczora czytałem od deski do deski powieść czołowego, niechrześcijańskiego autora i książkę czołowego chrześcijańskiego teologa. Teolog bez porównania lepiej rozumiał, czym jest grzech. Jego interpretacje były doskonałe. Ale ilustracje, którymi posłużył się powieściopisarz, ukazujące zależność bohaterów powieści od grzechu, były bardziej trójwymiarowe. Zstąpiłem w ten świat. Odczułem, na czym polega zniewolenie przez grzech. To było jak oglądanie prawdziwego dzieła sztuki w porównaniu do bezmyślnych bazgrołów.

Należy zauważyć, że oczywiście nie ma takiego dzieła literatury, które byłoby w stanie całkowicie ukazać tak skomplikowaną i trudną doktrynę, jaką jest doktryna o Bożej miłości. Są jednak fragmenty, którym udaje się uchwycić niektóre jej aspekty, choć w jej krzywym odbiciu lustrzanym. Jeden z takich przykładów znajdziemy w powieści Victora Hugo, Nędznicy. Były skazaniec Jean Valjean został przyjęty na noc w gościnę przez pewnego biskupa. Valjean odpłacił za dobroć tego biskupa, kradnąc mu srebrny świecznik i uciekając w środku nocy. Policja łapie Valjeana i przyprowadza go z powrotem. Biskup jednak wyjaśnia policji, że to on podarował srebro Valjeanowi, przez co uchronił go przed wieloletnim więzieniem albo może nawet jeszcze gorszą karą. Potem biskup szepcze Valjeanowi, że czyniąc tak, kupił jego duszę Bogu. Reszta powieści ukazuje to, w jaki sposób Valjean został przemieniony przez tę pełną poświęcenia miłość. Punktem kulminacyjnym jest moment, w którym Valjean sam zachowuje się tak, jak ten motywowany poświęceniem biskup, ale w nawet bardziej doniosły sposób. Na rzecz swojej córki i swojego zięcia, Valjean poświęca nie tylko srebrny świecznik, ale swoje życie.

Przeczytałem Nędzników kilka miesięcy po swoim ślubie. Przepłakałem całe ostatnie czterdzieści stron. Moja świeżo poślubiona małżonka zastanawiała się, co było ze mną nie tak, dopóki sama nie przeczytała tej powieści i nie zachowywała się dokładnie tak samo. Ta scena ze świecznikiem w doskonały sposób potrafiła uchwycić ten pełen miłosierdzia i poświęcenia, odkupieńczy charakter miłości. Nie zważając na własną stratę biskup wybacza i błogosławi człowieka, który jest absolutnie niegodny miłości. Książka ta również daje nam biblijny portret miłości i autorytetu. Biskup w pełen miłości sposób korzysta ze swojej pozycji na rzecz Valjeana. A Valjean czyni tak samo wobec swojej córki i zięcia.

Zatem nie będę się upierał, że ta powieść ukazuje święty charakter miłości albo jej wyłączający charakter lub nakreślający granice albo upór miłości w dążeniu do prawdy, albo działanie miłości w sprawowanym sądzie, i tak dalej. Aby odkupić Valjeana, biskup kłamie. A bohater, który w powieści reprezentuje sąd, oficer policji Javert, został w dramatyczny sposób ukazany jako zaprzeczenie miłości. Moja książka nie posiada takiej siły i wymowy jak powieść Victora Hugo, ale mam nadzieję, że udało mi się wykazać prawdę mówiącą, że jeśli nie potrafisz zrozumieć, w jaki sposób miłość i sąd, albo miłość i autorytet, albo miłość i świętość współistnieją i współdziałają ze sobą, to jeszcze nie zrozumiałeś tego, czym jest Boża miłość.

Opowieść o wspólnocie

Gdybyśmy chcieli napisać powieść, która miałaby ukazać miłość Bożą z każdej strony, to powinniśmy napisać powieść o wspólnocie. Ta historia mogłaby się zacząć od opowiadania o człowieku, który z miłości zapiera się siebie samego, powstaje i głosi w autorytecie księgi o Bożej miłości, Biblii. Nauczałby Dobrej Nowiny o świętej miłości Chrystusa. Lód w ludzkich sercach topniałby, słysząc tę nowinę. Ludzie pokutowaliby i wierzyli.
I prosiliby o możliwość bycia ochrzczonymi we wspólnotę miłości Chrystusa, Kościół.

Ale właśnie w tym momencie ta historia się komplikuje. Każda z tych osób wnosi do tej wspólnoty swoją własną historię. Historia jednej osoby wiąże się ze zdobywaniem szkolnych laurów, wspinaniem się po drabinie kariery i uśmiechniętą twarzą, za którą ukrywają się wielkie pokłady pychy niszczące innych ludzi. Inna historia może zawierać w sobie traumę bycia wykorzystywanym w dzieciństwie, co teraz przekłada się na wykorzystywanie innych, lata znoszenia czyjegoś gniewu, co teraz wraca jako gniew okazywany innym. Inna historia mówi o czyimś zadowoleniu z siebie i lenistwie. Inna o dobroci i lęku. Setki takich historii zderza się ze sobą i plącze, niczym pnącza winogrona. On ją obrazi. Ona nadepnie komuś na odcisk. Oni kochają tego nauczyciela. On konfrontuje tę grupę. Oni mają problem z plotkarstwem, ale dbają o siebie nawzajem. To małżeństwo jest w separacji. Tamto małżeństwo doradza innym małżeństwom. Młody człowiek potrzebuje być wobec kogoś odpowiedzialny. Młoda żona zaprasza na posiłek. Starsza kobieta naucza młodszą. Starszy pan ewangelizuje. Ta rodzina ma problemy finansowe. Tamta rodzina pomaga. Mniejszość etniczna czuje się pomijana. Większość etniczna wkłada wielki wysiłek w to, aby nauczyć się empatii wobec mniejszości. Kwitną przyjaźnie. Między różnymi pokoleniami powstaje podział. Ktoś głosi prawdy. Ktoś przeprasza. Słowa zdrady. Słowa błogosławieństwa.

Aby przedstawić pełen obraz miłości Bożej, innymi słowy, ta powieść musiałaby zawierać w sobie dziesiątki wątków i setki wątków pobocznych. Jeden z wątków pobocznych mówiłby o tym, że miłość jest cierpliwa i łagodna, co oczywiście wiąże się z tym, że ludzie nieustannie dają powody do tego, aby być niecierpliwym i nie okazywać łagodności. Inny wątek poboczny miałby pokazać, że miłość nie zazdrości i nie chełpi się, co, znowu, zakłada istnienie pokusy, aby zazdrościć i się chełpić. Inni mieliby ukazać, że miłość nie unosi się i nie myśli nic złego, nie cieszy się z niesprawiedliwości, lecz raduje się z prawdy. No i kolejny raz stoi za tym domniemanie, że członkowie tej społeczności nieustannie dają innym powody, aby zachowywali się inaczej.

Jednak, krok po kroku, w jakiś sposób miłość prześwieca przez ciemność tych wszystkich problemów. Przeszkody, aby kochać, staną się szansami, aby kochać.

Członkowie tego kościoła będą wszystko znosić, wszystkiemu wierzyć, we wszystkim pokładać nadzieję, wszystko zakrywać. Znaczy to tyle, że ich życie razem nie będzie łatwe, ale trudne. To właśnie oznacza znosić i zakrywać. Nie będą uważać się za dojrzałych emocjonalnie i mentalnie zrównoważonych, ale raczej bojaźliwych, nieprzekonanych, niedojrzałych lub prawie dojrzałych, mających dobre intencje ale słabych. Prawda jest taka, że początkiem miłości będzie uczciwość wobec siebie i innych, świadomość, że pozostają dziećmi, które wzrastają w dojrzałości.

W razie gdybyś się jeszcze nie zorientował, to odnoszę się teraz do prawdopodobnie najdłuższego fragmentu poświęconego miłości w Biblii, do 13 rozdziału Pierwszego Listu Pawła do Koryntian. Bardziej niż cokolwiek innego, pokazuje nam miłość Bożą – „miłość boską, miłość inne przewyższającą”, pożyczywszy frazę od Charlesa Wesleya. Ale Paweł ukazuje ją jako drogę dla Kościoła, pełnię w różnorodności. On nazywa taką miłość drogą doskonalszą.

Kościół może lepiej niż cokolwiek innego ukazywać Bożą miłość ze względu na to, czym uczynił go Bóg. Kościół jest Bożą rodziną, co oznacza, że doświadcza on czegoś na wzór miłości rodzicielskiej i braterskiej. Jest oblubienicą Chrystusa, co oznacza, że jest odbiorcą wyjątkowej i czułej miłości. Jest ciałem Chrystusa, co oznacza, że członkowie kościoła kochają siebie nawzajem jak osoba, która kocha różne części swojego ciała. Jest narodem świętym, co wskazuje na coś w rodzaju miłości do kraju. Ilu metafor używa Biblia, mówiąc o Kościele? Stado, winorośl, naród, kapłaństwo, filar i podwalina prawdy itd. Aby opisać Kościół potrzebne są te wszystkie metafory, ponieważ opisują one ponadnaturalną wyjątkowość i ucieleśniają wiele różnych aspektów miłości.

Ukazując Bożą miłość

Kościół ukazuje Bożą miłość przede wszystkim poprzez to, że kochamy się tak, jak Chrystus nas pokochał: Nowe przykazanie daję wam, abyście się wzajemnie miłowali, jak Ja was umiłowałem; abyście się i wy wzajemnie miłowali. Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli miłość wzajemną mieć będziecie (J 13:34–35). Miłość Chrystusa jest widoczna w naszym życiu dzięki miłości, jaką darzymy się wzajemnie.

Jak to wygląda na co dzień? Wygląda jak jednomyślni ludzie, którzy darzą się tą samą miłością i żyją ze sobą w pełnej zgodzie. Starają się nie działać na podstawie egoistycznych ambicji i pychy, ale w pokorze uważają innych za ważniejszych od siebie. Dbają nie tylko o swoje własne potrzeby, ale także o potrzeby innych. A co najważniejsze, starają się być wobec siebie takiego usposobienia, jakie było w Chrystusie, Który chociaż był w postaci Bożej, nie upierał się zachłannie przy tym, aby być równym Bogu i Uniżył samego siebie i był posłuszny aż do śmierci, i to do śmierci krzyżowej. Wyznają, że Jezus Chrystus jest Panem, ku chwale Boga Ojca (Flp 2:2–11).

W rzeczy samej, jeśli potrzebujemy historii, która przedstawia pełen obraz Bożej miłości, to nie musimy tworzyć fikcyjnej powieści. Potrzebna jest nam prawdziwa opowieść o prawdziwej wspólnocie – mam nadzieję, że o twoim kościele. A w centrum tej wspólnoty jest osoba, której własna historia wiąże się ze stworzeniem świata, przyjściem na świat, życiem dla świata, śmiercią za świat, zmartwychwstaniem i przyjęciem wszelkiej władzy nad światem.

Bóg jest miłością, a my oglądamy tę miłość w całej pełni zawsze, gdy Bóg, który powiedział: Z ciemności niech światłość zaświeci, rozświeca nasze serca, aby zajaśniało poznanie chwały Bożej, która jest na obliczu Chrystusowym (2Kor 4:6).

Tragiczne jest to, że stawiamy siebie samych w centrum wszechświata. Postrzegamy siebie jako centrum i źródło miłości. Nawet jeśli wypowiadamy słowa „Bóg jest miłością”, to definiujemy Boga na podstawie nas samych. Nasza egocentryczna miłość niesie ze sobą swoje własne wyroki i narzuca swoje własne rządy.

Ale miłość Boga jest święta. Jest skupiona na Bogu, który jest Trójjedyny. Porusza się naprzód i w tył, niczym bumerang. Wydaje wyroki, potwierdza lub zaprzecza, włącza i wyłącza. Sprawuje autorytet, tworząc i wydając nakazy, dając i odbierając życie, budując i burząc. Właśnie w takim sensie, Boża miłość nie różni się niczym od miłości każdego grzesznika i demona. Każda miłość wydaje sądy i rości sobie pretensje do panowania. Różnica polega na tym, że sądy i rządy miłości Bożej są zawsze dobre, ponieważ On jest zawsze dobry.

W jakiś cudowny sposób Bóg przyciąga grzeszników takich jak my w obręb swojej trójjedynej, skoncentrowanej na Nim miłości. Więc Bóg nie tylko nas kocha. Lepiej. Bóg włącza nas w swoją miłość do siebie samego – żeby świat poznał, że Ty mnie posłałeś i że ich umiłowałeś, jak i mnie umiłowałeś, modlił się do Ojca Jezus (J 17:23).

Następnie wyruszamy do realizacji dzieła, kochając siebie nawzajem, przez panowanie, podbijanie i ustanawianie władzy nad nowym stworzeniem. A czyniąc tak, przemieniamy się na obraz Boży z chwały w chwałę, stając się nawet uczestnikami boskiej natury.

 PRZYPISY: 

[1] Ten i kolejne cytaty pochodzą z powieści Nathanaela Hawthorne’a, którą czytałem w szkole średniej, Szkarłatna litera, tłumaczenie Bronisława Bałutowa (Czytelnik, 1987), s. 31.

[2] Tamże, s. 31.

[3] Tamże, s. 31

[4] Tamże, s. 32.

[5] “Ellen Meets Trailblazing Actor Asia Kate Dillon,” dostęp 19 marca 2017 r.,
https://www.ellentube.com /video/ellen-meets-trailblazing-actor-asia-kate
-dillon.html.

[6] Peter Gabriel, „In Your Eyes” [W twoich oczach] strona 2, utwór 1, na płycie So [Więc], © Sony/ATV Music Publishing LLC, 1986.

[7] Sting, „Sacred Love” [Święta miłość] utwór 10, na płycie Sacred Love [Święta miłość], A&M, 2003.

[8] Anthony Giddens, Transforming Intimacy: Sexuality, Love and Eroticism in Modern Societies [Zmieniająca się intymność: seksualność, miłość i erotyzm w nowoczesnych społeczeństwach] (Palo Alto, CA: Stanford University Press, 1992), 39–40.

[9] Tamże, s. 44–45.

[10] C.S. Lewis, Cztery miłości, tłum. Maria Wańkowiczowa (Palabra/Pax, Warszawa 1993).

[11] Erich Fromm, O sztuce miłości, tłum. Aleksander Bogdański (Rebis, 2001) s. 1.

[12] George Barna, Revolution [Rewolucja] (Carol Stream, IL: Tyndale, 2005), s. 14

[13] Tamże, s. 29

[14] Tamże, s. 31

[15] Tamże, s. 63

[16] David Powlison, „The Theraputic Gospel” [Ewangelia terapeutyczna], strona internetowa 9 Marks, dostęp 25 lutego 2010, https://www.9marks.org/article/therapeutic-gospel/.

[17] Tamże.

[18] Ernest Hemingway, Pożegnanie z bronią, tłumaczenie Bronisław Zieliński (PIW 1969).

[19] Ten i kolejne cytaty pochodzą z powieści Fiodora Dostojewskiego, Bracia Karamazow, tłum. Aleksander Wat (Ossolineum 2014).

[20] Platon, „Uczta”, tłum. Władysław Witwicki, pozycja dostępna w serwisie wolne lektury na dzień 02.03.2020, https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/platon-uczta/

[21] Bardzo pomocne omówienie miłości w koncepcji Augustyna można znaleźć w rozdziale „Augustine: Love God and Love All Things in God”[Augustyn: kochaj Boga i kochaj wszystko w Bogu], książki Bernarda V. Brady’ego Christian Love [Chrześcijańska miłość] (Washington DC: Georgetown University Press, 2003), s. 77–124 a także rozdział napisany przez Lewisa Ayresa, „Augustine, Christology, and God as Love: An Intriduction to the Homolies on 1 John” [Augustyn, chrystologia, i Bóg jako miłość: wstęp do homilii na temat 1 Listu Jana] w Książce Nothing Greater, Nothing Better: Theological Essays on the Love of God [Nic większego, nic lepszego: eseje teologiczne o miłości Bożej], pod redakcją Kevina J. Vanhoozera (Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2001), s. 67–93.

[22] Augustyn nie znał języka greckiego, więc nie używał terminów eros i agapē. Zasadniczo korzystał z terminu łacińskiego caritas (od którego pochodzi słowo miłosierdzie) jako słowa oznaczającego miłość, ale również korzystał ze słowa amor, częściej łączonego z namiętną miłością. Ponieważ jego koncepcja miłości łączy pewne aspekty obu, zaprzeczył, iż istnieją jakieś różnice pomiędzy nimi i stwierdził, że można korzystać z nich obu wymiennie. Patrz Augustyn, „Państwo Boże”, tłum. ks. Tadeusz Kubicki (Wydawnictwo Marek Derewiecki, Kęty 2015).

[23] Augustyn, O Trójcy Świętej, tłumaczenie M. Stokowska (POK 25, Poznań 1962).

[24] Augustyn, O Trójcy Świętej, tłumaczenie za The Trinity, trans. Edmund Hill (Nowy Jork, 1991) s. 402. Nawet jeśli taka formuła Trójcy Świętej depersonalizuje Ducha Świętego, redukując go do miłości pomiędzy Ojcem a Synem, jak przekonują niektórzy, wierzę, że możemy uznać przynajmniej to, co mówi tutaj Augustyn, tj. być może powinniśmy coś dodać do tego, co pisze Augustyn, ale nie powinniśmy nic od tego odejmować.

[25] W. Brady, Christian Love [Chrześcijańska miłość], s. 117.

[26] Tłumaczenie za Augustine, On Christian Doctrine [O nauce chrześcijańskiej], trans. D.W. Robertson, Jr. (Nowy Jork: Macmillan, 1958), s. 19 (1.22). W innym miejscu Augustyn powiada: „Miłuj bliźniego swego jak siebie samego. Kochasz więc siebie we właściwy sposób, gdy kochasz Boga bardziej od siebie. To, czego masz pragnąć dla siebie, masz pragnąć także dla swojego bliźniego, czyli tego, aby miłował Boga całą swoją mocą. Albowiem nie miłujesz go jak siebie samego, jeśli nie pociągasz go ku dobru, którego sam pragniesz” (On the Morals of the Catholic Church [O moralności kościoła powszechnego] trans. Richard Stothart, w St. Augustine: The Writings against the Manicheans and against Donatists: Nicene and Post-Nicene Fathers of the Christian Church [Św. Augustyn: Pisma przeciwko manichejczykom i donatystom: niceańscy i post-niceańscy ojcowie Kościoła] ed. Philip Shcaff, vol. 4 [Whitefish, MT: Kessinger, n.d.], s. 55).

[27] Brady, Christian Love, s. 105

[28] Augustyn, On Christian Doctrine, s. 88 (3.10.16).

[29] Brady, Christian Love, s. 125–40

[30] Brady, Christian Love, s. 129

[31] Brady, Christian Love, s. 164–79, szczególnie 165–66, 171.

[32] Brady, Christian Love, s. 174.

[33] Ten konkretny argument można znaleźć w książce Andersa Nygrena, Agape and Eros, trans. Philip S. Watson (Londyn: SPCK, 1982), 681ff. Nygren pisze o Lutrze jako tym, który sprowokował nadejście „Rewolucji Kopernikańskiej” w doktrynie miłości. Należy powiedzieć, że pogląd Lutra na miłość małżeńską zawierał elementy wskazujące na obecność powabu i namiętności. Czy rzeczywiście dyskusja o miłości w kontekście soteriologii podkreślała Bożą miłość jako bezinteresowny dar, czy może raczej Luter postrzegał Boga jako tego, który czyni wszystko dla swojej własnej chwały, pozostawiam ekspertom od jego teologii.

[34] Søren Kierkegaard, Works of Love [Dzieła miłości], trans. Howard Hong and Edna Hong (New York: Torchbooks, 1962), s. 36, 49, 63, 77.

[35] Nygren, Agape and Eros, s. 210.

[36] Karl Barth, Church Dogmatics, II.1, The Doctrine of God: The Knowledge of God; The Reality of God [Dogmatyka Kościoła, II.1, Doktryna Boga: poznawanie Boga; realność Boga], ed. G.W. Bromiley and T.F. Florence, trans. T.H. L. Parker and J.L. Haire (Nowy Jork: T&T Clark, 2004), s. 279 (28.2.3). Zobacz także Miroslav Volf, Free of Charge [Za darmo] (Grand Rapids, MI:Zondervan, 2005), s. 39. Konstruuje bezpośrednio na tych spostrzeżeniach Bartha i Lutra. Wychowani w tradycji augustiańskiej i reformowanej mogą zapytać: Ale czy Bóg nie kocha ze względu na swoją chwałę?” W pewnym sensie, odpowiada Barth: „Kochając nas, Bóg pragnie swojej chwały i naszego zbawienia. Ale nie kocha nas dlatego, że tego chce. Chce tego ze względu na swoją miłość… Bóg kocha, ponieważ kocha; ponieważ ten czyn jest Jego bytem, Jego esencją i Jego naturą. On kocha bez tych celów i zanim je sobie uświadomi”. Innymi słowy, nie kocha ze względu na swoją chwałę. Kocha nas, ponieważ jest miłością; to cel sam w sobie. (Barth wskazuje na 5Moj 7:8, a także Jr 31:3 na poparcie tych twierdzeń). Ale następnie, tak, odbiera chwałę (a my zostajemy zbawieni), ponieważ on jest miłością. Najpierw jest miłość Boża; Jego chwała i nasze zbawienie są następne w kolejności, jako konsekwencje tego, że kocha. Tak jak Kierkegaard i Nygren, Barth postrzega miłość Bożą całkowicie jako dar; nie jest udzielana, ponieważ On dostrzega cokolwiek w obiekcie swojej miłości. Barth pisze: „Miłość Boża jest skupiona na poszukiwaniu i tworzeniu wspólnoty bez jakichkolwiek odniesień do istniejących zdolności, czy wartości obiektu miłości. Boża miłość nie jest zaledwie wolna od warunku odwzajemnienia miłości. Nie zależy również od tego, aby jej cel był w jakikolwiek sposób godny kochania, poprzez jakąkolwiek zdolność do jedności lub wspólnoty ze swojej [tj. obiektu miłości] strony”. (Church Dogmatics, vol. II.1, 278 [28.2.2]).

[37] Gerhard Forde pisze na przykład: „Ta miłość Boża, która tworzy swój obiekt jest całkowicie różna od miłości ludzkiej. Miłość ludzka jest wzbudzona poprzez powab tego, co jej się podoba. Musi szukać swojego obiektu, a także, można dodać, prawdopodobnie porzuci go, gdy się nim znudzi” (Gerhard O. Forde, On Being a Theologian of the Cross: Reflections on Luther’s Heidelberg Disputation, 1518 [O byciu teologiem krzyża: refleksje na temat debaty w Heidelbergu w roku 1518] [Grand Rapids, MI:Eerdmans, 1997] s. 113).

[38] Marilynne Robinson, Gilead (Nowy Jork: Farra, Straus and Giroux, 2004), s.209.

[39] Wiele zwrotów dotyczących miłości w Biblii pokrywa się z tym znaczeniem. Żadne jednak z nich nie jest terminem technicznym, więc agapē nie zawsze znaczy bezwarunkową, obdarowującą miłość. Kontekst stanowi klucz do prawidłowego zrozumienia znaczenia tego terminu. Pomimo tego, dalej będę mówił o agapē w znaczeniu w jakim dzisiaj używa jej Nygren i wielu chrześcijan.

[40] Frederick Buechner, The Magnificient Defeat [Wspaniała porażka] (Nowy Jork: HarperCollins, 1985), s. 105.

[41] Zobacz Nygren, Agape and Eros, 678–80.

[42] Jak można się spodziewać, propagatorzy koncepcji, że miłość jest wyłącznie agapē, w swoim systemie teologicznym również chcą, aby w ludziach zachodziła przemiana. Nygren próbuje uniknąć taniej łaski, na przykład mówiąc, że Boża miłość „domaga się nieskończonego oddania” (Agape and Eros, s. 104). Ale brzmi to trochę jak wewnętrzna sprzeczność w tezach Nygrena. Mogłoby się zdawać, że coś jednak przyciąga Bożą miłość – perspektywa nieskończonego oddania!

[43] Volf, Free of Charge [Za darmo], s. 37.

[44] Dave Urbanski, “Transgender Freshman Sprinter, Born a Male, Wins Two Girls State Championships” [Transpłciowa sprinterka, urodzona jako mężczyzna, wygrywa dwa stanowe mistrzostwa dla kobiet na pierwszym roku studiów], theblaze (website), dostęp na dzień 26 czerwca 2017 r. http://www.theblaze.com/news/2017/06/06 /transgender-freshman-sprinter-born-a-male-wins-two-girls-state-championships/.

[45] Miroslav Volf, After our Image [Na nasz obraz] (Grand Rapids, MI:Eerdmans, 1998), 148n84.

[46] Tamże, 151n97.

[47] Propagatorzy miłości jako wyłącznie–agapē argumentują, iż ich definicja stawia w centrum Boga, a wcześniejsze definicje właśnie stawiają w centrum człowieka (np. Nygren, Agape and Eros, 681–84). Zgodziłbym się, gdybyśmy mówili o całym rzymskim vs. luterańskim systemie soteriologicznym. Ale mnie interesuje to, jak definiowana jest sama miłość.

[48] Rob Bell, Love Wins: A book about Heaven, Hell, and the Fate of Every Person Who Ever Lived [Miłość zwycięża: książka o niebie, piekle i losie każdego, kto kiedykolwiek żył] (Nowy Jork: Harper One, 2011), viii.

[49] Tamże, s. 2.

[50] Tamże, s. 3.

[51] Cormac McCarthy, Droga, tłum. Robert Sudół (Wydawnictwo Literackie, Kraków 2008) s. 5.

[52] Tamże, s. 5.

[53] Pełniejsza rozprawa powinna mówić także o Duchu Świętym. Skupię się jednak na Ojcu i Synu, ponieważ Pismo Święte w najbardziej wyraźny sposób mówi właśnie o nich.

[54] D.A. Carson, The Difficult Doctrine of the Love of God [Trudna doktryna o Bożej miłości] (Wheaton, IL: Crossway, 2000), s. 16–21. Pogląd ten jest jednak dużo starszy niż D.A. Carson i datuje się na okres przynajmniej czasów tuż po Reformacji, zobacz: Richard A. Muller, Post-Reformation Reformed Dogmatics: The Rise and Development of Reformed Orthodoxy, ca. 1520 to ca. 1725, vol. 3, The Divine Essence and Attributes, 2nd ed. [Dogmatyka post-reformacyjna: początek i rozwój reformowanej ortodoksji między 1520 a 1725 rokiem. Esencja i atrybuty Boga] (Grand Rapids, MI: Baker Academic, 2003).

[55] Zobacz John Piper „The Pleasure of God in His Son” [Rozkosz Boga w Jego Synu], w The Pleasures of God: Meditations on God’s Delight in Being God [Rozkosze Boga: medytacje dotyczące przyjemności Boga w Byciu Bogiem], rev. Ed (Sisters, OR: Mulnomah, 2000), s. 25–46.

[56]Marilynne Robinson, Gilead (Nowy Jork: Farrar, Straus and Giroux, 2004), s. 136; kursywa w oryginale

[57] Jules Toner, The Experience of Love [Doświadczenie miłości] (Washington, DC: Corpus, 1968), 125, 127, cytowane za Bernard V. Brady, Christian Love: How Christians through the Ages Have Understood Love [Chrześcijańska miłość: Jak chrześcijanie rozumieli miłość na przestrzeni wieków] (Waszyngton: Georgetown University Press, 2003), s. 244–45.

[58] Nie twierdzę, że Ojciec kochał Syna w wieczności ze względu na „posłuszeństwo” Syna. Ale będę utrzymywał, że istnieje jakieś „ponieważ” dla miłości Ojca do Syna w wieczności. Nie jest to bezkrytyczna albo bezcelowa miłość. Istnieje jakiś powód, którym mogą być wieczna świętość lub sprawiedliwość Syna lub wszystkie cechy Jego natury, albo coś innego. Tutaj jednak próbujemy zrozumieć tajemnicę, która jest poza naszym poznaniem.

[59] O posłuszeństwie „posłanego Syna” zobacz Scott Swain oraz Michael Allen „The Obedience of the Eternal Son” [Posłuszeństwo wiecznego Syna], The International Journal of Systematic Theology 15, nr 2 (kwiecień 2013): 114–34.

[60] Carson pisze: „Nie znajdziemy jakiejkolwiek wskazówki, która pozwalałaby wierzyć, że Syn nakazuje coś Ojcu, który jest posłuszny. Nie ma żadnej wskazówki, która pozwalałaby wierzyć, że Ojciec poddaje się Synowi, albo zależy od Jego słów lub czynów” (Difficult Doctrine, 40).

[61] Miroslav Volf, Free of Charge: Giving and Forgiving in a Culture Stripped of Grace [Za darmo: danie i przebaczanie w kulturze pozbawionej łaski] (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2005), s. 237.

[62] Brad Pitt, “I Have Faith in My Family” [Wierzę w swoją rodzinę], wywiad przeprowadzony przez Dotsona Radara, Parade, dostęp na dzień 7 października 2007 roku, http://www.parade.com/articles/editions/2007/edition_10-07-2007/Brad_Pitt.

[63] Oliver O’Donovan, The Desire of the Nations: Rediscovering the Roots of Political Theology [Pragnienie narodów: odkrywając korzenie teologii politycznej] (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), s. 90.

[64] Por. J. Alec Motyer, The Prophecy of Isaiah: An Introduction and Commentary [Proroctwo Izajasza: wstęp i komentarz] (Downers Grove, IL: InterVarsity Press, 1993), s. 77.

[65] Jonathan Edwards, “Treatise on Grace,” [Taktat o chwale] w The Works of Jonathan Edwards, [Jonathan Edwards, Dzieła] vol. 21, Writings on the Trinity, Grace, and Faith, [Pisma na temat Trójcy, łaski oraz wiary] ed. Sang Hyun Lee (New Haven, CT: Yale University Press, 2003), s. 186.

[66] Alan Paton, Płacz ukochany kraju, tłumaczenie Jerzy Gawroński (Wydawnictwo Pax, Warszawa 1954), s. 110-113.

[67] Paton, Płacz ukochany kraju, s. 286.

[68] Søren Kierkegaard, Works of Love, [Dzieła miłości] trans. Howard Hong oraz Edna Hong (Nowy Jork: Torchbooks, 1962), s. 36, 49, 63, 77.

[69] D. A. Carson, Love in Hard Places [Miłość w trudnych miejscach] (Wheaton, IL: Crossway, 2002), s. 191.

[70] John Piper, “Sex and the Supremacy of Christ: Part One” [Seks i wyższość Chrystusa] w Sex and the Supremacy of Christ, ed. John Piper and Justin Taylor (Wheaton: IL: Crossway, 2005), s. 28, 30.

[71] Tekst wyraźnie mówi o pierwszym dziecku jako jego (Oz 1:3). Ale inaczej jest w przypadku drugiego i trzeciego (wersety 6 i 8). Bóg następnie mówi o nich, że to dzieci z nierządu (1:2; 2:4), a o trzecim dziecku mówi: Daj mu na imię Niemójlud, bo wy nie jesteście moim ludem, a Ja nie jestem waszym Bogiem (1:9). To tak, jakby Ozeasz spojrzał na swoje nowonarodzone dziecko i powiedział „To nie moje dziecko“.

[72] Samuel Trevor Francis, “O the Deep, Deep Love of Jesus”, [O głęboka, głęboka miłość Jezusa] 1875.

[73] Zobacz David Powlison, “God’s Love: Better Than Unconditional” [Boża miłość: lepsza niż bezwarunkowa] w Seeing with New Eyes [Widząc nowymi oczami] (Phillipsburg, NJ: P&R, 2003), s. 163–70.

[74] Ta fraza pochodzi z pozycji Karla Bartha, Church Dogmatics, IV.1, The Doctrine of Reconciliation, [Doktryna pojednania] ed. G.W. Bromiley oraz T.F. Torrance, tłum. G.W. Bromiley (Nowy Jork: T&T Clark, 2004), s. 23. Do szerszej dyskusji na ten temat, szczególnie w świetle starszych debat odnośnie jednostronnej kontra dwustronnej naturze Bożego przymiera, odsyłam do Jonathana Leemana, Political Church: The Local Assembly as Embassy of Christ Rule [Kościół polityczny: lokalny zbór jako ambasada panowania Chrystusa] (Downers Grove, IL; IVP Acadamiec, 2016), s. 252-54. Informacje wstępne odnośnie takiego podejścia Bartha do przymierza można znaleźć w pozycji Petrusa J. Grabe’a, New Covenant, New Community: The Significance of Biblical and Patristic Covenant Theology for Contemporary Understanding [Nowe przymierze, nowa społeczność: waga biblijnej i patrystycznej teologii przymierza dla jej współczesnego rozumienia] (Waynesboro, GA: Paternoster), 194–95, s. 201–3.

[75] Tego połączenia rozdziałów 10 i 17 Ewangelii Jana dokonuje Richard Bauckham. To, co wg. Jezusa istnieje między Nim a Ojcem, a o czym czytamy w rozdziale 10, Jezus prosi, aby Ojciec dał nam, o czym czytamy w rozdziale 17. Richard Bauckham, “The Holiness of Jesus and His Disciples in the Gospel of John” [Świętość Jezusa i Jego uczniów w Ewangelii Jana] w Holiness and Ecclesiology in the New Testament [Świętość i eklezjologia w Nowym Testamencie], ed. Kent E. Brower and Andy Johnson [Grand Rapids, MI: Eerdmans, 2007], s. 109; por. A. J. Köstenberger, The Missions of Jesus and the Disciples according to the Fourth Gospel [Misja Jezusa i uczniów na podstawie czterech Ewangelii] [Grand Rapids, MI: Eerdmans, 1998], s. 186–97).

[76] Sting, “Every Breath You Take” [Każdy oddech twój] utwór 7, na płycie Synchronicity [Synchroniczność], The Police, A&M, 1983.

[77] Jonathan Edwards, “The Church’s Marriage to Her Sons, and to Her God” [Ślub kościoła z jej synami i jej Bogiem] w The Works of Jonathan Edwards, [Jonathan Edwards, Dzieła] vol. 25, Sermons and Discourses 1743–1758, [Kazania i dysputy z lat 1743–1758] ed. Wilson H. Kimnach (New Haven, CT: Yale University Press, 2006), s. 187.

[78] Pełniej moje poglądy dotyczące misji Kościoła można znaleźć w Jonathan Leeman, “Soteriological Mission” [Misja soteriologiczna] w Four Views of the Church’s Mission [Cztery wizje misji kościoła], ed. Jason S. Sexton (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2017), s. 17–45.

[79] Paton, Płacz ukochany kraju, s. 105.

[80] Augustyn, On Chritian Doctrine, [O nauce chrześcijańskiej] trans D. W. Robertson, Jr. (Nowy Jork: Macmillan, 1958), s. 19 (1.22).

[81] Pełniejsze podsumowanie moich poglądów odnośnie czynienia sprawiedliwości można znaleźć w “Justice: Not Just Rights, but Right” [Sprawiedliwość: nie tylko prawa, ale prawość] w How the Nations Rage: Rethinking Faith and Politics in a Divided Age [Dlaczego burzą się narody: przemyśleć wiarę i politykę w podzielonym wieku] (Nashville: Nelson, 2018).

[82] Więcej na ten temat, zobacz Jonathan Leeman, “The Preemptive Resignation—A Get Out of Jail Free Card?” [Zapobiegawcza rezygnacja – wyjście z więzienia dzięki karcie szansy?] 9Marks (strona internetowa), dostęp na dzień 25 lutego 2010 r., https://www.9marks.org/article/preemptive -resignation-get-out-jail-free-card/.

[83] Tę kwestię omawiam w Jonathan Leeman, Understanding the Congregation’s Authority [Rozumiejąc autorytet kongregacji] (Nashville: B&H, 2016), s. 34–36; szerzej na ten temat znajdziesz w Leeman, Don’t Fire Your Church Members: The Case for Congregationalism [Nie zwalniaj członków swojego kościoła: rozprawa na rzecz kongregacjonalizmu] (Nashville: B&H Academic, 2016), s. 100–104. Zobacz także bardzo pomocną dyskusję Patricka Schreinera o znaczeniu obecności Chrystusa w The Body of Jesus: A Spatial Analysis of the Kingdom in Matthew [Ciało Jezusa: Analiza terytorialna Królestwa w Ewangelii wg. Mateusza], ed. Chris Keith (New York: Bloomsbury T&T Clark, 2016), s. 147–50.

[84] Ten i kolejne cytaty pochodzą z książki Williama Faulknera, Kiedy umieram, tłum. Ewa Życieńska (Czytelnik 1968).

[85] Frederick L. Gwynn et al., eds., Faulkner in the University [Faulkner na uniwersytecie] (Charlottesville, VA: University of Virginia Press, 1959),
s. 114.

[86] Paul David Tripp, Instruments in the Redeemer’s Hands: People in Need of Change Helping People in Need of Change [Naczynia w rękach odkupiciela: Ludzie, którzy muszą się zmienić w służbie ludzi, którzy muszą się zmienić] (Phillipsburg, NJ: P&R, 2002), 34.

[87] Ta-Nehisi Coates, “Hope and the Historian” [Nadzieja i historyk], The Atlantic (strona internetowa), dostęp 10 października 2015 r., https://www.theatlantic.com/politics/archive/2015/12/hope-and-the-historian/419961/.

[88] Materiał znajdujący się w tej części pierwotnie pojawił się w pozycji Jonathana Leemana, “Response to John Franke” [Odpowiedź dla Johna Franke], w Four Views on the Church’s Mission [Cztery poglądy na misję Kościoła], ed. Jason S. Sexton (Grand Rapids, MI: Zondervan, 2017),
s. 137–38.

[89] Te myśli pochodzą z książki Nicholasa Wolterstorffa, The Mighty and the Almighty: An Essay in Political Theology [Mocny i Wszechmocny: esej w przedmiocie teologii politycznej] (New York: Cambridge University Press, 2012), s. 48.

[90] Chociaż niewolnictwo nie posiadało moralnej legitymacji, to posiadało niesprawiedliwą złą legitymację prawną, dlatego właśnie wydaje mi się, że termin autorytet pozostaje odpowiednim słowem, w odróżnieniu od słowa władza, które będzie niewystarczające.

[91] Toni Morrison, Umiłowana, tłumaczenie Renata Gorczyńska (Świat Książki, Warszawa 1996), s. 176–177.

[92] Morrison, Umiłowana, s. 178.

[93] Oliver O’Donovan, Desire of the Nations: Rediscovering the Roots of Political Theology [Pragnienie narodów: odkrywając korzenie teologii politycznej], (Cambridge: Cambridge University Press, 1996), s. 90.

[94] Temat ten został szerzej omówiony w: Jonathan Leeman, How the Nations Rage: Rethinking Faith and Politics for a Divided Age [Dlaczego burzą się narody: przemyśleć wiarę i politykę w podzielonym wieku] (Nashville: Nelson, 2018); oraz Leeman, Political Church: The Local Assembly as Embassy of Christ’s Rule [Kościół polityczny: lokalny zbór jako ambasada panowania Chrystusa] (Downers Grove, IL: IVP Academic, 2016).

[95] Krótką pozycją przystępna dla każdego czytelnika będzie książka Jonathana Leemana, Understanding the Congregation’s Authority [Zrozumieć autorytet kongregacji] (Nashville: B&H, 2016). Bardziej akademickie podejście do tematu można znaleźć w: Leeman, Don’t Fire Your Church Members: The Case for Congregationalism [Nie zwalniaj członków swojego kościoła: rozprawa na rzecz kongregacjonalizmu] (Nashville: B&H Academic, 2016).

[96] Harper Lee, Zabić drozda, tłumaczenie Zofia Kierszys (Zysk i S-ka, 1999) s. 25, 175.

Czy Twój kościół jest zdrowy?

Służba 9Marks jest po to, aby wyposażać przywódców kościoła w biblijną wizję i praktyczne materiały do ukazywania narodom Bożej chwały przez zdrowe kościoły.

W tym celu chcemy pomóc kościołom we wzroście w dziewięciu pokazujących zdrowie cechach, które są często pomijane:

1. Głoszenie ekspozycyjne

2. Teologia biblijna

3. Biblijne zrozumienie ewangelii

4. Biblijne zrozumienie nawrócenia

5. Biblijne zrozumienie ewangelizacji

6. Członkostwo w kościele

7. Dyscyplina w kościele

8. Uczniostwo

9. Starsi w kościele

9Marks udostępnia artykuły, książki, recenzje książek i czasopismo w formie elektronicznej. Prowadzimy konferencje, nagrywamy wywiady i tworzymy inne materiały, aby wyposażyć kościoły, żeby mogły ukazywać Bożą chwałę.

Odwiedź naszą stronę, gdzie znajdują się materiały w ponad 30 językach i zapisz się, aby otrzymywać darmowe czasopismo w formie elektronicznej:

www.9Marks.org

Książki wydawnictwa 9Marks opublikowane przez Fundację Ewangeliczną:

Członkostwo w kościele

Czym jest ewangelia?

Dlaczego mam ufać Biblii?

Dyscyplina w kościele

Dziewięć cech zdrowego kościoła

Ewangelizacja

Głoszenie ekspozycyjne

Jak wygląda zdrowy kościół?

Kim jest Jezus?

Misja

Modlitwa

Nawrócenie

Starsi w kościele

Teologia biblijna

Uczniostwo

Zdrowa nauka

Zdrowi członkowie kościoła

Książki można zamówić poprzez stronę:

www.fewa.pl

www.fundacjaewangeliczna.pl

lub pisząc na adres: Fundacja Ewangeliczna

ul. Myśliwska 2, 87-100 Toruń, Poland